Fatsoensoffensief in Sjanghai

‘Mind your social morality: flush toilet after use!’ In wonderlijk barok Engels, een gevolg van de moeilijk te vertalen hoogdravende Chinese karakters, wordt de wc-gebruiker ernstig gewaarschuwd.

Plaats: de dames-wc’s op de derde verdieping van een modern pand aan de Shuicheng Lu in Sjanghai. Op deze etage bevinden zich onder meer een tandartspraktijk, een reisbureau, diverse consultants en een balletschool.

Allemaal keurige ondernemers, met keurige klanten, zou je zeggen. Maar breng een bezoek aan het toilet en dan rijzen je haren te berge. Het wc-hokje ziet eruit als een kroegplee na drie dagen carnaval. De vloer is bezaaid met gebruikt wc-papier en dito maandverband, de wc-pot zelf lijkt over te koken van een geelbruine soep, waarmee ook de wanden bespat zijn.

Maar sinds kort is er iets veranderd. Op de gang sloft een schoonmaakster in slechtzittend uniform, die nauwlettend de damestoiletten in de gaten houdt. Zodra iemand de wc’s verlaat, grijpt ze de zwabber en gaat op inspectie. Het resultaat mag er zijn: de vloer is schoon, de wc doorgespoeld. Alleen de vuilnisemmer in de hoek puilt nog uit, een hindernis die moeilijk te nemen zal zijn, want op de meeste Chinese wc’s mag je het wc-papier helemaal niet in de pot deponeren, anders raken de afvoerbuizen verstopt.

Zou de toiletjuffrouw onderdeel uitmaken van het fatsoensoffensief dat de gemeente Sjanghai onlangs is begonnen? Onder het motto ‘Een miljoen families leren etiquette’ wil het stadsbestuur de Sjanghainezen de komende vijf jaar goede manieren leren, opdat ze in 2010 de buitenlandse gasten voor de Wereldtentoonstelling netjes kunnen ontvangen.

De campagne wordt met ouderwetse propagandafanfare aangepakt: honderden vrijwilligers – aangeduwd door de Sjanghaise Vrouwenfederatie – krijgen een stoomcursus decorum door lokale en buitenlandse ‘etiquette-experts’ en gaan vervolgens de wijken in om duizenden leergierige gezinnen de fijne kneepjes van behoorlijke omgangsvormen bij te brengen: op straat, op kantoor, in het restaurant en thuis.

Wat wordt er zoal geleerd?

Dat je na het nuttigen van een cola het blikje niet achteloos op straat smijt.

Dat je buitenlanders niet minuten lang aanstaart.

Dat je niet mobiel gaat zitten bellen tijdens een sollicitatiegesprek.

Dat je in bus en metro opstaat voor ouderen, gehandicapten en moeders met jonge kinderen.

Dat je niet lacht als iemand op straat van de fiets valt.

Dat je met je auto opzijgaat voor een ambulance met een loeiende sirene.

Dat je tijdens een theatervoorstelling niet eet, praat, belt, in- en uitloopt, fotografeert of in je neus peutert.

Dat je niet voordringt bij de kassa en horkerig een lift, bus, metro instapt zonder anderen eerst eruit te laten.

En natuurlijk, met speciale aandacht voor de gezinnen van het platteland: dat je in het openbaar niet spuugt, rochelt en als een wielrenner je neus leegmaakt.

Zijn de Chinezen dan zo’n onbeschoft volk? Hebben ze nooit manieren geleerd? Jawel, zegt Lim Ching, die tot haar dertiende in China woonde. In 1974 ontvluchtte ze met haar ouders het door de Culturele Revolutie geteisterde land en ze groeide verder op in Duitsland. Na 28 jaar is ze terug, ze woont met man en dochter in Sjanghai – uitgezonden door een Duitse firma – en ze ergert zich mateloos aan de ongemanierdheid in de stad.

‘Vóór Mao, ‘ legt ze in vlekkeloos Duits uit, ‘waren de mensen heel anders. De Chinezen van voor Mao en die van onder Mao, das sind wirklich zwei Paar Schuhe. De mensen die onder Mao opgroeiden, zijn onopgevoed, houden met niemand

rekening. Onder Mao was het bourgeois om welgemanierd te zijn. In ben er op tijd aan

ontsnapt, maar ik herinner me dat je door de buurt publiekelijk werd bekritiseerd en belachelijk gemaakt als je beleefd deed. Lomp moest je zijn, hard praten, spugen, net als de boeren.’

Petra Quaedvlieg

Tura was eerder

Het is dat de Vlaamse zanger Will Tura sinds kort wel eens in Nederland optreedt, anders zouden we misschien nooit geweten hebben wat de ware toedracht is rond het lied ‘Zij gelooft in mij’. Ollanders zijn immers opgevoed met het idee dat André Hazes halverwege de jaren tachtig de song schreef voor zijn vrouw, in dit geval zijn tweede vrouw Ellen, maar dat het sinds de gelijknamige film van John Appel definitief het lied van Rachel is, Hazes’ weduwe. ‘Zij gelooft in mij’ is dé Hazes-klassieker geworden, en iedereen kan moeiteloos het refrein meebrullen. ‘Want zij gelooft in mij, zij ziet toekomst voor ons áááállebei.’ Sinds het verschijnen van verschillende cd’s, dvd’s en boeken die na de dood van de zanger het licht zagen, wordt het lied in sommige Amsterdamse cafés ook wel verbasterd tot ‘Want zij verdient aan mij…’

Maar het is een grote verrassing als Will Tura tijdens een van zijn schaarse Nederlandse concerten hetzelfde lied aanheft, maar dan met een compleet andere tekst, op de titelregel na. De Nederlanders in het publiek laten na de eerste regel verbaasd de armen zakken en vallen acuut stil. ‘Want zij gelooft in mij, zij heeft vertrouwen en ze staaat me bij.’ Hoe nu? Is Tura met de tekst van Hazes aan de haal gegaan? Dat lijkt op heiligschennis, sleutelen aan hét lijflied van de betreurde Amsterdammer. ‘Zij gelooft in mij’ is van André en van niemand anders. Zelfs Google weet niet beter. Tik de titel in en er rollen talloze pagina’s voorbij met alleen maar Hazes. Nergens ook maar een letter over Will Tura.

Daar valt wel wat op af te dingen. Tura kwam veel eerder met het lied dan zijn Amsterdamse collega. ‘In 1979 hoorde mijn manager op de radio een liedje van de Amerikaanse countryzanger Kenny Rogers en vond dat helemaal iets voor mij,’ vertelt de Vlaamse zanger. ‘Het heette “She believes in me” en was een compositie van Steve Gibb. Na enige tijd kreeg ik de vertaling van Nelly Bijl, en ik heb dat toen in hetzelfde jaar opgenomen.’

Het Vlaamse Zij gelooft in mij werd een hit in België. ‘Geen number one,’ voegt de zanger eraan toe. ‘Maar wel een aardige hit. Ook tijdens optredens is het een succesnummer. Ik zing het graag, zelfs als het niet op het programma staat, doe ik het toch. Dan zeg ik erbij dat het een verzoekje is.’ Hij heeft nooit met Hazes over hun beider lied van gedachten gewisseld. ‘Ik heb hem een keer zien optreden,’ zegt hij. ‘Maar nooit persoonlijk ontmoet. Heel spijtig.’

‘She believes in me’, waarmee Kenny Rogers in Amerika trouwens wel een dikke hit scoorde, gaat over een artiest die na zijn optredens altijd maar weer laat in de nacht thuiskomt, en nochtans immer kan rekenen op de steun en liefde van zijn vrouw. ‘Dat gaat ook helemaal voor mijn situatie op, dus ik heb het opgedragen aan mijn vrouw Jenny,’ zegt Tura. ‘Wat dat betreft, liggen André Hazes en ik wel een beetje op dezelfde lijn. Alleen was ik hem met mijn versie jaren voor.’

Hij vindt het jammer dat Nederlanders dat niet weten, maar heeft er wel een verklaring voor. Zijn platenmaatschappij heeft nooit iets gezien in de Nederlandse markt voor Tura, en leverde daarom ook geen enkele inspanning, hoewel de zanger het zelf wel heel graag wilde. Zodoende bleef het Nederlandse publiek in de waan dat Hazes’ versie de enig echte was. Maar sinds enige tijd is er een producer toegetreden tot zijn platenlabel die wel degelijk mogelijkheden voor hem ziet op de Nederlandse markt. ‘Hij gelooft in mij,’ zegt Tura met een knipoog.

En dus is hij nu af en toe op Nederlandse podia actief, in het najaar ligt zelfs een optreden in de Amsterdamse poptempel Paradiso in het verschiet. Dat is een idee van Jan Smeets, beter bekend als Mr. Pinkpop, die in Nederland ook andere Vlaamse artiesten als Raymond van het Groenewoud en Urbanus onder zijn hoede heeft. Tura zal in Paradiso zeker ‘Zij gelooft in mij’ aanheffen. En ongetwijfeld weer dezelfde verwarring oogsten die hij bij Nederlandse optredens oogst.

Trix Broekmans

Jonge Turken van Zaanstad

Natuurlijk heeft hij gestemd. Want, zo zegt hij, ‘ik stem dus ik ben.’ Yildirim is eigenaar van het Turkse koffiehuis Anodolu in Zaandam. Zijn hele leven stemt hij al PvdA, dus ook tijdens de afgelopen verkiezingen. ‘Ik heb ook tegen iedereen die hier kwam, gezegd dat ze moesten gaan stemmen. En ik denk dat er toch wel veel mensen hebben geluisterd.’

Afgelopen donderdag legden in het gemeentehuis van Zaanstad de nieuwe raadslieden de eed af. Onder hen waren er maar liefst vijf met een Turkse achtergrond. Drie namens de PvdA, één voor het CDA en één voor GroenLinks. Met zijn vijven vormen zij ruim twaalf procent van de raad. En dat terwijl de Turkse gemeenschap in Zaanstad slechts zeven procent van de bevolking vormt.

Een van de nieuwe raadsleden is PvdA’er Songül Mutluer (26). Ze is al anderhalf jaar actief voor haar partij, maar wilde eerst haar rechtenstudie afronden. Nu dat gebeurd is en zij als onderzoeksleider op de VU werkt, heeft ze zich beschikbaar gesteld voor de gemeenteraad.

Bij de afgelopen verkiezingen hebben veel allochtonen de weg naar de stembus weten te vinden. En niet alleen in Zaanstad: 44 procent van de kiesgerechtigde allochtone Nederlanders bracht dit jaar zijn stem uit. Dat is nog wel minder dan de 58 procent van de autochtone Nederlanders, maar er is onmiskenbaar sprake van een inhaalslag.

Mutluer benadrukt dat ze niet in de raad zit om alleen de belangen van Turken te behartigen. Ook al weet zij vanwege haar achtergrond waarschijnlijk beter wat er speelt binnen de Turkse gemeenschap dan anderen. ‘Ik zal mijn best doen om, waar ik dat kan, ook deze mensen te helpen. Maar ik heb me tijdens de campagne niet specifiek op de Turkse gemeenschap gericht. Ik heb vooral geprobeerd om jongeren te bereiken.’

Er hebben, zegt Mutluer, ook niet alleen Turken gestemd op de vijf Turkse raadsleden. Ze rekent voor: ‘Zaanstad telt ongeveer 3500 kiesgerechtigde Turken en de vijf raadsleden hebben bij elkaar ruim 3700 voorkeursstemmen gekregen. En ik denk niet dat alle Turken hebben gestemd.’

Nee, zegt Mutluer als een volleerde politica, ze wil de komende vier jaar mensen

‘bij elkaar brengen’. Ze hoopt de problemen van het AOW-gat op te lossen en te zorgen voor meer werkgelegenheid voor jongeren.

In een overvolle raadszaal, waar zelfs mensen op de gang stonden mee te luisteren, legden naast Mutluer ook Ishak Yigit, Mehmet Kaya (beiden PvdA), Sevinç Kük (GroenLinks) en Ahmet Altikulac (CDA) de eed af.

Waarnemend burgemeester Mans legde uit dat raadsleden eigenlijk belangrijker zijn dan ministers. Daarna was het tijd voor bloemen en een drankje.

In koffiehuis Anadolu was het succes van de Turkse politici voor eigenaar Yildirim geen reden tot feest. ‘Of er nu vijf of tien Turken in de raad zitten maakt mij niet uit,’ zegt hij. ‘Het gaat erom wat ze doen.’

Thijs van Brussel

Nazaat van een soldaat

Het was een kleine wereld, zo begin negentiende eeuw. Neem de broer van de betovergrootvader van mijnheer De Jong uit Utrecht. Die heette Pieter Bruinsma en was chirurgijn. Deze Bruinsma is na de Franse oorlog (1792-1815) getrouwd, en de man die dat huwelijk heeft voltrokken, is weer een voorvader van een oud-studiegenoot van mijnheer De Jong uit Utrecht.

En die mijnheer De Jong en zijn studiegenoot lopen nu, een kleine twee eeuwen later, gezamenlijk langs vitrines met attributen van bekende Hollandse soldaten uit de Franse oorlog. Uit zijn schoudertas vist De Jong, psycholoog van beroep en dus net als de broer van zijn betovergrootvader werkzaam als heelmeester, een stamboom waaruit blijkt dat hij tevens een nazaat is van luitenant-generaal Lambertus Josephus George, een Hollandse soldaat die gevochten heeft voor de Fransen.

Vandaag heeft het Legermuseum te Delft zijn deuren geopend voor deze afstammelingen, tijdens een zogeheten ‘napoleontisch spreekuur’. Vier conservatoren zitten klaar om tips te geven voor hun zoektocht naar informatie over hun overgrootouders. En het blijkt weer eens dat het uitpluizen van het familieverleden tegenwoordig een zeer populaire hobby is. De opkomst is groot.

Naast nazaten zijn er ook mensen die attributen hebben meegenomen waarvan ze vermoeden dat ze iets met de napoleontische tijd te maken hebben. Sommigen hebben op de gok spullen in hun tas gestopt waarop Napoleon staat afgebeeld, of die er gewoon oud uitzien. Zo leegt een grijze man met bril een tasje met munten op de tafel, in de hoop dat de conservatoren hem vertellen dat Napoleon de muntstukken op het slagveld heeft uitgedeeld. Die hoop blijkt ijdel.

Een andere man op leeftijd haalt uit zijn blauwe sporttasje twee bejaarde pistolen, tot verbazing van zijn metgezel. ‘Dat had je nooit verteld Fons, dat je die had.’

De wapens zijn van na Napoleon. Over de waarde kan de conservator weinig zeggen, want anders dan de deskundigen in een televisieprogramma als Tussen Kunst & Kitsch mogen musea geen taxaties doen.

De spullen die nazaten hebben meegebracht, beperken zich tot stapels documenten. Er blijken zelfs twee afstammelingen van bekende Hollandse soldaten uit de Franse oorlog op het spreekuur af te zijn gekomen. Dat Hendrik Theodoor Verhoef ooit een achterkleinkind heeft gekregen, mag een klein wonder heten, want de officier van gezondheid voor het Franse leger werd bijna twee jaar lang in krijgsgevangenschap gehouden door kozakken.

De 59-jarige Anthony Duuring, nazaat van bataljonscommandant Jan Coenraad Duuring, is vanuit Antwerpen naar de tentoonstelling in Delft afgereisd. Duuring heeft in een zwart koffertje een map vol papieren die van vader op zoon zijn gegaan – onder andere een ontslagbrief en een beoordelingsrapport van Jan Coenraad Duuring. En dit is nog maar een selectie van de documenten die hij in zijn bezit heeft. De conservator is onder de indruk: ‘Geweldig, mijnheer Duuring.’

Wat ontbreekt in de collectie van Duuring, is een beeltenis van de bataljonscommandant. Het Legermuseum kan hem daar niet aan helpen, ze zijn er zelf ook naar op zoek. Anthony Duuring, een statige man in donkerblauw colbert met goudkleurige knopen boven een zwarte coltrui, denkt niet dat hij op zijn voorvader lijkt. ‘Er zijn zo veel vrouwen in de familie bijgekomen.’

Een andere nazaat van Jan Coenraad Duuring heeft hij jaren geleden opgezocht. Die man woonde in Groot-Brittannië. ‘Het was een bijzondere ontmoeting. Maar hij is inmiddels overleden, hij was een generatie ouder dan ik.’

Nadat mijnheer Duuring even heeft gekeken bij vitrine die aan zijn voorvader is gewijd, aanvaardt hij de terugreis naar Antwerpen met het besef dat de geschiedenis hem zowel geluk als pech heeft gebracht.

Geluk had hij, omdat zijn voorvader als commandant van het laatste bataljon van het Franse leger standhield op 18 juni 1815 te Waterloo, waardoor de aftocht van Napoleon gedekt was (zoals beschreven in Victor Hugo’s Les Misérables). Vervolgens wist Jan Coenraad Duuring zelf in de nacht aan de geallieerden te ontsnappen. ‘Anders was ik er ook niet geweest,’ zegt Anthony Duuring.

Aan de andere kant heeft de Antwerpenaar pech gehad, want zijn beide kinderen zijn dochters. ‘De naam Duuring gaat dus in onze tak verdwijnen. Dat is jammer, maar ja, dat kun je tegenwoordig nog niet forceren.’

Ger Post

Artistieke eierbeurs

Je weet dat de winter voorbij is als er weer bakken met paaseieren in de warenhuizen liggen, als er paashazen in de etalage van de bakker staan en als de eerste eierbeurzen georganiseerd worden. Oosterei is zo’n eierbeurs. Vorig weekend gehouden in Het Wapen van Beckum, een Twentse ‘party accommodatie’ in de buurt van Hengelo. Zware houten dwarsbalken, kroonluchters en opgezette pauwen.

Op lange tafels staan eieren van meer dan vijftig eikunstenaars uitgestald. Eieren beschilderd met Aap-Noot-Mies-tekeningen. Trollen met een ‘eilichaam’. Eieren met religieuze voorstellingen. Een ei op de kant, half opengezaagd, met kralen erin en een bloot meisjespopje, alsof ze in een bubbelbad zit. Een ei dat in drieën opengeklapt kan worden, met een goudkleurig olifantje erin. Met steentjes bezette eieren, voorzichtig opengewerkt en met poppenhuisspulletjes erin. Charmante kunstwerkjes waar kinderen van dromen. Als je de mooiste eieren bij elkaar in een bak zou leggen, zou er een prachtige paasmand verschijnen, de wensdroom van een paashaas.

Maar paashazen bestaan niet, en kinderen zijn er niet op de eierbeurs, hoewel ze welkom zijn ‘onder begeleiding’.

‘De beurs is voor iedereen die eieren mooi vindt of daar hobbymatig mee bezig is,’ vertelt Dini Schepers, een van de organisatoren van Oosterei.

Enkele tientallen mannen in winddichte jassen en vrouwen met onzichtbare brilmontuurtjes schuifelen langs grote houten tafels en houden de eieren goed in de gaten. Veel eieren zijn te beschouwen als H&M-versies van Fabergé-eieren. Peter Carl Fabergé was de juwelier die een dikke honderd jaar geleden voor tsaar Alexander III de beroemde juweeleieren maakte. Elk jaar gaf de tsaar zijn vrouw Maria Fedorovna een bijzonder ei. Een ei met iets erin, zoals de kindersurprise-eieren, maar dan van edelmetaal. Een locomotiefje van goud, een tweekoppige adelaar bezet met diamanten. Fabergé-eieren brengen tegenwoordig miljoenen dollars op. Een topstuk op de Oosterei-beurs kost zo’n honderd euro.

Op een eibeurs gaat het niet om geld verdienen, maar om de liefde voor het versierde ei.

Dat eieren bijzonder zijn, voelt iedereen wel aan. Niets zo symbolisch als een ei. Op de website van de stichting Blij met een Ei! staat een afbeelding van het fresco De madonna met het ei van Piero della Francesca. Een afbeelding van Maria. Recht boven haar hoofd hangt een kippenei met een touwtje aan het plafond. Symboliek met een verlengsnoer.

Houd je een ei rechtop, dan is hij symmetrisch, leg je hem neer, dan is hij asymmetrisch. Hij ziet er robuust uit, maar is tegelijkertijd kwetsbaar en breekbaar.

In tegenstelling tot een bol blijkt er niet zoiets te zijn als een perfect ei. ‘Soms is een puntei mooier. Soms werk ik liever op een bol ei, maar ik vind elk ei mooi,’ zegt Betty de Ruijter.

Maar wát eieren zo bijzonder maakt, blijkt een moeilijk te beantwoorden vraag. ‘Een ei is zo bijzonder… omdat het een ei is.’

Precies zo denkt Ineke van Stiphout erover. Afwachtend staat ze achter een grote tafel met eieren. ‘Ik weet niet of ik wel iets over eieren kan zeggen wat iemand anders nog niet gezegd heeft,’ zegt ze zachtjes. Van Stiphout beschildert eieren in de stijl van Picasso, Corneille en andere grote namen uit de kunstgeschiedenis. Met de flair van meestervervalser Geert Jan Jansen heeft ze zich de verschillende stijlen meester gemaakt. Ze heeft zelfs emoe-eieren met aboriginalkunst beschilderd. Wat de vraag oproept of aboriginals zelf ook Emoe-eieren beschilderden. ‘Nee’, zegt mevrouw Van Stiphout resoluut. ‘Dat deden ze niet.’

‘Wat wel grappig is aan de aboriginals, is dat ze geen waarde hechten aan de kunst. Het maken van de kunst, de weg ernaar toe. De innerlijke groei. Daar ging het om. Als een kunstwerk af is, is het waardeloos geworden. Dan is de reis volbracht.’

Toch is het niet zo dat alle beschilderde aboriginaleieren wat haar betreft kapot kunnen vallen. ‘Nee… Ik ben geen aboriginal… Wij zijn toch best wel hebberig en bezitterig.’

Ondanks de onvermijdelijke hebzucht die versierde eieren oproepen en een onmiskenbare mijn-eieren-zijn-mooier-dan-jouw-eieren-sfeer blijken eieren uiteindelijk een aantrekkingskracht te hebben op vriendelijke mensen. ‘Een eierbeurs is veel gemoedelijker dan een poppenbeurs of berenbeurs,’ weet Betty de Ruijter, die achter een grote tafel staat vol opengezaagde eieren met daarin kleine bruidstafereeltjes en molentjes. ‘Daar kan het grimmig aan toe gaan.’

Gerard Janssen