Autochtoon oerhoen

De dieren zijn van een ontroerende schoonheid. Ze hebben een blauwzwart verenkleed, een liervormige staart, een witte onderstaart en een felrode plek boven de ogen. ‘Een dikke kip,’ zegt de een nuchter. Anderen worden lyrisch als ze deze vogel, het korhoen, en vooral zijn baltsgedrag, beschrijven. Tekenaar, schrijver maar ook hartstochtelijk vogelaar Peter van Straaten: ‘Prachtig om te zien. Bij het bolderen maken ze een raar geluid’ – ‘hoei, heu, heui,’ doet hij ze geestdriftig na, ‘ze knikken met hun kop, blazen en sissen en spreiden hun staart tot een indrukwekkende waaier. Fascinerend.’

Zoals zo vaak in de vogelwereld – en niet alleen daar – gaat het vooral over de mannetjes. De kleinere en onopvallende bruingevederde vrouwtjes doen er in de statistiek niet zoveel toe. Ze weten van tevoren dat zij, als er jongen komen van een flirt met een van de hanen, er verder alleen voor zullen staan.

Wat is er zo bijzonder aan het korhoen? De vogels weten van niks, ze doen wat ze al eeuwenlang deden. Maar ze zijn inzet van een emotionele strijd: zijn het nu wel of niet autochtone dieren?

In de zeventiende eeuw leefden de korhoenders in groten getale onder meer op de Veluwe. Sinds 1980 zijn ze daar plotseling verdwenen. Hun leefgebied ging naar de knoppen. Nationaal park De Hoge Veluwe wil het gebied terugbrengen naar de staat waarin het omstreeks 1900 verkeerde. Mét het korhoen, ‘het oerhoen’. Voor het gewenste fokproject was een ontheffing van de Flora- en Faunawet noodzakelijk. Die kwam in maart 2005. Het leefgebied van de korhoenders, heide- en stuifzandterrein, werd vooruitlopend op de uitspraak, in ere hersteld. Gedurende tien jaar wilde men jaarlijks honderd vogels uitzetten, om de kans van slagen zo groot mogelijk te maken. Het fokproces leverde heel wat dieren op.

Toen kwam de Stichting Faunabescherming in het geweer. Wisten ze op De Hoge Veluwe wel dat er op de Sallandse heuvelrug nog een kleine populatie was van écht autochtone korhoenders? En wat als die gefokte dieren zich daarmee zouden mengen? Schande! Die zouden de raszuiverheid bedreigen van de laatste Nederlandse oerhoenders. De stichting ging naar de rechter en tekende bezwaar aan tegen de ontheffing.

Vogelkenner Siegfried Woldhek: ‘Hoezo raszuiverheid? Dat lijkt op “eigen volk eerst”.’

Bioloog Midas Dekkers: ‘Dit zijn malle zaken. Voortdurend komen er, door de klimaatverandering, nieuwe soorten aan in Nederland. Moeten we daar blij mee zijn? Moeten we ze eruit trappen? Bij dit soort vragen valt die hele korhoenderkwestie in het niet.’

Toch denkt niet iedereen zo. Bij Alterra, een onderzoeksinstituut verbonden aan de landbouwuniversiteit Wageningen, zegt ecoloog Freek Niewold: ‘De herintroductie op de Veluwe is kansloos, er dreigen honderden beesten voor de leeuwen te worden gegooid.’

Midas Dekkers: ‘Er is een stroming onder biologen die zegt: als een beest het niet op eigen kracht kan volhouden, dan hoort ie er niet. Ik heb geen kant-en-klare oplossing voor het korhoen. Kijk maar naar die andere vraag: wat zijn échte Nederlanders? Geen idee. Er zijn ook biologen die zich afvragen of het konijn en het ree eigenlijk wel autochtoon zijn. Als biologen niet uit een probleem komen, dan zit hem dat niet in de beestjes, maar in de mensen.’

Bij Faunabescherming zegt Pauline de Jong: ‘Bij De Hoge Veluwe beweren ze: we hebben het leefgebied verbeterd, nu nemen we de proef op de som. Maar zo ga je niet met dieren om. De gefokte dieren verschillen genetisch gezien hemelsbreed van de vogels op de Sallandse heuvelrug. Ze hebben anders gevederde poten, en leggen kleinere eieren. Bovendien: het uitzetten van korhoenders is nog nooit ergens gelukt. Daarom hebben we een bodemprocedure aangespannen.’ Freek Niewold van Alterra herhaalt: ‘Die uitzetting op De Hoge Veluwe is kansloos. Maar de wetgeving op het gebied van faunabescherming is gebrekkig.’ Emotioneel: ‘Zo’n rechter weet van niks. En die moet een oordeel vellen over die prachtige dieren.’

Hoe moet het nu verder met het oerhoen in Nederland? De rechter doet op 16 februari uitspraak.

Martje Breedt Bruyn

Nuttige dichters

‘Jaeggi is hooguit een buurtdichter, geen stadsdichter,’ schamperde een verbolgen Bart FM Droog in een brief aan Het Parool vorige week. De benoeming van de ex-Volkskrant-columnist tot stadsdichter van Amsterdam kon hem niet bekoren.

Droog, voormalig stadsdichter van Groningen, kwam met statuten op de proppen. En inderdaad: niet iedereen kan meedingen naar het stadsdichterschap. En de benoeming is in handen van het college van burgemeester en wethouders. Inmiddels zijn ruim twintig stadspoëten benoemd. Maar voor Jaeggi is binnen de stadsdichterselite geen plaats. Hij is immers door een stadsdeelraad benoemd en dus gedoemd zijn poëmen in de obscure hoedanigheid van stadsdeeldichter te schrijven.

Jaeggi’s uitverkiezing op het Gedichtenbal vorige week zorgde voor consternatie op verschillende dichterssites. Dichters buitelden online over elkaar heen om er schande van te spreken. Hun venijn vulde hele weblogs. De eretitel ‘stadsdichter’ zou te grabbel worden gegooid.

Nu is het stadsdichterschap ook niet zomaar iets. De uitverkorene krijgt een geldbedrag en schrijft in dienst van de gemeente enkele verzen over opmerkelijke gebeurtenissen in de stad. Poëzie over het dagelijkse bestaan aan de man brengen, dat is het doel. En dan kan dat bedompte steegje of de kaaswinkel op de hoek tot een ongekend poëtisch hoogstandje leiden, dat de stedelingen recht in het hart treft.

Dichter Menno Wigman verbaast zich over de commotie: ‘Waar is iedereen in godsnaam mee bezig? De ene dichter gunt de ander het licht in de ogen niet. Iedereen probeert zichzelf naar voren te schuiven. Het einde is zoek met de stadsdichters.’

Het gekrakeel over Jaeggi bracht collega Starik juist op een idee: waarom niet naast de stadsdichter, ook een stadsdeeldichter benoemen? Iemand die het gevoel van het stadsdeel in een serie prachtige poëmen kan vangen? Iemand die de cohesie tussen de buurtbewoners kan versterken, die bijdraagt aan hun geluk? Iemand als Starik, bijvoorbeeld.

Hij schreef een brief aan het Amsterdamse stadsdeel Westerpark, waarin hij zijn idee opperde en zichzelf tipte. Alle partijen zouden ermee gediend zijn. Het stadsdeel zou publiciteit krijgen, de dichter meer mogelijkheden – ‘het inkomensaspect is niet onbelangrijk’ – en tenslotte zouden de stadsdeelgedichten de cohesie in de buurt bevorderen.

Starik: ‘Een winkel die ophoudt te bestaan, Ed van Thijn die bespuwd wordt. Het is belangrijk je hoge licht te laten schijnen over wonderlijke gebeurtenissen. Een stadsdeeldichter kan best een man van het volk zijn.’ Wat hem betreft dingt bloemenzaak Jantje Boeketje net zo goed mee naar de prijs. Die zet elke dag in zwierige letters een nieuw gedicht in sinterklaasrijm op het krijtbord. Zelfs de IRT-affaire kwam in een vers voorbij.

Starik wacht vol verwachting de reactie van stadsdeel Westerpark af. Het maakt hem niet zoveel uit wie tot stadsdeeldichter benoemd wordt, als het maar een nuttige dichter is.

Als je goed rondkijkt, zijn er tal van dat soort nuttige dichters. Luidkeels verkondigen ze hun liefde voor de meloen, vanachter hun marktkraam. Of ze maken voor de ingang van de Albert Heijn een rijmpje op maat, voor een euro. Het zal niet lang duren of ook zij willen een eretitel. Van dichter des vaderlands, tot dichter van de stoepsteen.

Carolina Lo Galbo

Voor zes mille de wereld rond

Klant koopt, rekent contant af en wandelt tevreden de deur uit. Drie weken later controleert een chef van de verkoper de nota en wrijft zich verschrikt in de ogen. Zijn zakcalculatortje leert hem dat minder dan de helft in rekening werd gebracht van wat het product zou moeten kosten. Wat nu? In het normale handelsverkeer valt zo’n ‘rouwkoop’ onmogelijk te herroepen, maar een luchtvaartmaatschappij heeft in zo’n geval een machtsmiddel achter de hand. Het ticket wordt simpelweg ongeldig verklaard en is vanaf dat moment, zoals dat in vakkringen heet, blacklisted. Vervolgens kan de passagier hoog of laag springen, maar vliegen is er niet bij.

Blacklisting kan alleen als het een gestolen of vervalst ticket betreft, maar dat moet dan wél worden aangetoond. In dit geval door de KLM, waar zakenreiziger Hugo van Reijen vorig jaar op 28 december een stapel vliegtickets ter waarde van € 26.600,– kocht. Daartoe vervoegde hij zich bij de KLM-agent in de Bengaalse hoofdstad Dhaka, waar zijn trouwe klandizie zeer wordt gewaardeerd. Het genoegen is wederzijds. Vriendelijke bediening. Geen reserveringskosten. Bovendien laten directeur Aminur Rahman en zijn medewerker Fakhre Alam zich graag door grootgebruiker Van Reijen voorlichten over de voordeligste alternatieven die in het Air Passengers Tariff Handbook zitten verstopt. De prettige samenwerking tussen koper en verkoper verliep de afgelopen achttien jaar steeds vlekkeloos, al was het de laatste tijd best lastig dat het filiaal in Dhaka de creditkaart met de gezamenlijke opdruk van KLM en American Express niet meer mocht accepteren. Nu moesten er drieënvijftig biljetten van vijfhonderd euro en nog wat kleingeld over de toonbank.

Van Reijen, als auteur van het standaardwerk Vliegt u ook te duur? vertrouwd met de materie, verblijft in Indonesië. Hij laat intercontinentaal weten dat hij tot dusver niet officieel van de KLM zélf te horen kreeg dat hij de partij vliegtickets – vier wereldreizen voor hemzelf, een medewerker van zijn bedrijf en een bevriend echtpaar in Europa – niet mag gebruiken. Hij is dus van plan de coupons gewoon te verzilveren. Intensief e-mail- en telefoonverkeer met KLM-vestigingen in Dhaka, New Dehli en het hoofdkantoor in Amsterveen leerden evenwel dat de creatieve invulling van de slogan ‘alleen vogels vliegen goedkoper’ hem en de verkoper van de tickets allerminst in dank wordt afgenomen.

Het begon ermee dat directeur Rajiv Sirpaul van het KLM-kantoor in New Dehli in woede ontstak toen hij zag dat de gemiddeld achtenveertig vliegtrajecten per ticket – met tussenstops in diverse uithoeken van de aardbol – waren geboekt voor de spotprijs van ieder zo’n zesduizend euro. Volgens Sirpaul was dat per ticket zo’n tienduizend dollar te weinig, maar dat verwijt meent Van Reijen op grond van eigen berekeningen te kunnen weerleggen. Ook van het argument dat te weinig KLM-vluchten in het traject zijn opgenomen, is Van Reijen niet onder de indruk. Terwijl het welles-nietes-spel over tarieven en kleine lettertjes voortduurt, straft de KLM vanuit New Dehli het bijkantoor in Dhaka voor de bereidwilligheid om de prijsbewuste passagier aan tickets te helpen.

De ‘ticketmachine’ van de zogeheten general sales agent is sinds kort geblokkeerd, zodat geen KLM-tickets meer kunnen worden geprint. De maatregel wordt pas opgeheven nadat de vestiging in Dhaka erin is geslaagd om Van Reijen ertoe te bewegen om flink bij te betalen voordat hij opstijgt. Het kantoor Dhaka schaart zich achter het principe dat leveranties na betaling eigendom van de koper zijn. De interessante patstelling duurt voort. Het ziet er niet naar uit dat Van Reijen met een beroep op de slimste opties van het Air Passengers Tariff Handbook ooit nog voordelig kan airshoppen in Dhaka: het kantoor wordt per 1 april gesloten.

KLM-voorlichter Hugo Baas te Amstelveen zegt dat het hem ‘eigenaardig’ lijkt dat een eenmaal gesloten deal wordt teruggedraaid. Blacklisting van omstreden tickets gaat zomaar niet – tenzij er sprake is van verdachte transacties. Wat precies aan de hand is, moet nog worden uitgezocht. ‘Maar een ticket met achtenveertig tussenstops over de hele wereld kán onmogelijk voor zesduizend euro,’ weet Baas. ‘Waarom koopt meneer Van Reijen zijn KLM-tickets in Bangladesh? Daar moet hij een reden voor hebben.’

Rudie Kagie

De pennenfluisteraar

Blocnote na blocnote krabbelen ze vol, de klanten van de firma Akkerman in de Amsterdamse Kalverstraat. Verspreid over de toonbank van ‘de vulpenspecialist’ worden de blocnotes per drie tegelijk volgekrabbeld. Met alleen maar golvende lijntjes, helaas. Niemand die nog schrijft: ‘Ik probeer mijn pen.’ Wat is het tegenovergestelde van woordenrijkdom? Niet aan denken. Proberen iets jubelends te zien in al die ferme krabbels, zwierige krabbels, donkerblauwe en turquoise krabbels. Gemiddelde lengte: vijf centimeter, met uitschieters tot boven de tien. Tot welke schrijfsels vormen zij de aanzet? Dat voorzichtige krulletje daar onderaan een bladzijde van de Akkerman-blocnote, zou de voorbode kunnen zijn van de heetste liefdesbrief.

Gek is dat, bij vulpennen denk je eerder aan liefdesbrieven dan aan haatmail.

Winkeliers als die van Akkerman denken bij vulpennen vooral aan omzet. Wie mocht geloven dat de furore van ballpoint en toetsenbord ten koste is gegaan van de vulpen, vergist zich. Het sympathiekste fallussymbool uit onze cultuur is booming business. Met schroefdop of met klikdop, voor dertien euro vijftig of voor twaalfduizend euro, ze gaan als warme broodjes over de toonbank.

Waarom een pen van twaalfduizend euro? Voor Herman Blommestijn (‘Mijn familie zit al sinds 1900 in de vulpennen’) is dat simpel: ‘De Parker Duofold is de enige vulpen waarmee je in een vliegtuig kan schrijven.’ Kan dat met andere pennen dan niet? ‘Tuurlijk niet, heb je gelijk een vlek, vanwege de druk hè.’ De Duofold kan daar tegen. Blommestijn verkoopt ze regelmatig. ‘Voor de helft aan Russen en Arabieren,’ zegt hij. Die vliegen natuurlijk veel.

Een dame van middelbare leeftijd komt de winkel binnen. Haar wacht een droef bericht. De vulpen die zij van haar vader had geërfd, is niet meer te repareren. Zelfs Jan van Breukelen, de vermaarde pennenfluisteraar uit Nijmegen, had deze Mont Blanc, model Generation, niet meer kunnen redden. De roem van Van Breukelens Pen Shop is groot, hij zou zelfs uit een stompje potlood nog inkt kunnen laten vloeien. Daarom had Akkerman de pen naar hem doorgestuurd. Tevergeefs.

De dame, die Margreet Schol blijkt te heten en die vooral ‘werkaantekeningen’ zegt te maken, had zich duidelijk voorbereid op deze jobstijding. Zij laat zich niet uit het veld slaan. De teleurstelling om de lost Generation lost op in tintelende kooplust. Zij gaat zichzelf verwennen, met een nieuwe pen. Blommestijn stalt er een tiental voor haar uit. Doopt een eerste penpunt in het inktpotje, waarvan er aan zijn kant van de toonbank meerdere bevestigd zijn. En zegt: ‘Denk erom, medium wordt dik, en dik wordt dikker.’

Blommestijn is een man die zich niet van de wijs laat brengen. Waarschijnlijk zit dat al sinds 1900 in zijn familie. De elektronische agenda, de rollerball-pen, hij heeft het allemaal zien komen. En weer zien gaan ook. ‘Een vulpen is iets blijvends,’ zegt hij. ‘Hij gaat naar je hand staan.’

De winkeldeur, met handgreep in de vorm van de Parker-pijl, zwaait weer open. Twee zwaar geparfumeerde mannen met handen als kolenschoppen komen luid pratend binnen. ‘Yes, Sergio, you give mi present, I give joe present, then we know: trusting eachother.’ Binnen vijf minuten zijn ze klaar. De rekening bedraagt achthonderd euro. Die gaan elkaar zeker nog lange brieven schrijven. Mevrouw Schol straalt intussen van opgewonden concentratie, alsof zij een proefrit gaat maken in een nieuwe Mercedes. De pen en een blocnote worden haar aangereikt. Ga maar, denk ik, toe maar, schrijf maar iets. Het zal wel weer een golvend lijntje worden, want goed voorbeeld doet golvend volgen en de bovenste helft van het vel is er al mee gevuld.

Daar gaat-ie! Maar wat is dat nou? Mevrouw Schol breekt uit de gebaande paden! In plaats van te golven, schrijft haar hand: Hottentottententententoonstellingsterreinen! Tranen van ontroering vloeien naar mijn ogen, volgens dezelfde capillaire werking die het geheim is van iedere vulpen (behalve misschien de Parker Duofold). Wat een vreugde! De good old Hottentottententententoonstelling is terug. Leve mevrouw Schol, leve de Lamy Accent van achtenvijftig euro met verwisselbare houdgreep, waarmee zij in één flitsende beweging het woord op het papier zette. Ja, leve de vader van mevrouw Schol, zaliger nagedachtenis, die zijn dochter de liefde voor de vulpen bijbracht!

Pieter van den Blink

Door bitch michéle en de macho’s

‘Open your jackets, please,’ gebiedt de door bitch – de gastvrouw die bepaalt of iemand de discotheek binnen mag of niet. Als de vier Finse mannen gehoorzaam hun jassen openritsen, komen daar twee witte en twee grijze truien onder vandaan. Door bitch Michèle had al haar bedenkingen toen ze de drankwalm van het viertal rook, maar dit doet de deur letterlijk dicht. ‘Sorry, maar er is een dresscode,’ verduidelijkt ze, waarop de beveiligingsmensen het verbouwereerde viertal naar buiten leiden. En buiten betekent bij discotheek Now&Wow: het verlaten zuidelijk havengebied van Rotterdam.

Hoe sneu het ook mag zijn voor deze vier toeristen, het voeren van een strikt deurbeleid is absoluut noodzakelijk, bezweert creatief directeur Ted Langenbach.

De Rotterdamse burgemeester Opstelten reikt hem met enige regelmaat een prijs uit voor het een of ander. In september vorig jaar kreeg hij de Clubstars Award, namens de Rotterdamse Anti Discriminatie Raad, voor een volgens de jury ‘streng, maar rechtvaardig deurbeleid’.

En onlangs ontving Langenbach van de burgervader de Rotterdam Marketing Award voor het aantrekken van extra bezoekers uit binnen- en buitenland naar de Maasstad.

Want feestgangers hebben er een flinke reis voor over, om de vrijheid, blijheid-sfeer te beleven tussen de tientallen verschillende culturen. ‘In Nederland zijn we zoveel verder dan bijvoorbeeld Parijs,’ zegt Langenbach. ‘In Parijs gaan gays, blanken en zwarten naar aparte clubs, maar in de discotheken hier loopt alles veel meer door elkaar.’

Rotterdamse politici komen nieuwsgierig kijken hoe het toch kan dat de multiculturele mix hier wél werkt. Marokkaanse jongens dansen in dezelfde ruimte waar ook een zwaar opgemaakte man in badpak wulpse bewegingen maakt met een nepmitrailleur.

Zelfs als een damesvoetbalteam in burqa’s een balletje trapt, bij wijze van theaterstuk, valt er geen onvertogen woord. Hoe kan dat?

Volgens Langenbach, gekleed in een donkerblauw colbertje met daaronder een capuchontrui, is het eigenlijk vrij eenvoudig. De rotte appels, in zijn woorden ‘kakkerlakken die nog niet zijn geïntegreerd’, ‘korpsballen’ en vooral ‘autochtone boeren’, worden er aan de deur uitgefilterd. ‘We proberen in de discotheek een ideale samenleving te creëren en daarin is geen plaats voor masculien groepsgedrag of andere vormen van machismo,’ vertelt hij. ‘Homoseksuelen en vrouwen hebben bij ons een beschermde status, en daarom moet de door bitch intolerant zijn tegen intolerantie.’

Werd er vroeger nog wel eens een criminoloog als gastheer ingehuurd, tegenwoordig moet dat iemand zijn die de taal van de straat spreekt. In dit geval zijn dat Michèle en Fred, een vrouw en een homoseksueel, die zichzelf gebruiken als proefkonijn. ‘Vaak zegt de eerste reactie genoeg. Sommige mannen tolereren het niet dat ze worden aangesproken door een vrouw of een homo,’ zegt Michèle, een vierentwintigjarige studente communicatie en cultuur.

Voor Michèle was haar ervaring in de uitgaansscene afdoende om drie jaar geleden gevraagd te worden voor haar huidige bijbaan als door bitch. Het is geen vak waar ze van jongs af aan van droomde, zegt ze lachend. Maar ze is er goed in, en goede door bitches zijn dun gezaaid. Inmiddels is ze gepolst door andere discotheken. Onderuitgezakt in een stoel in het berghok van zijn discotheek, mijmert Ted Langenbach over de vraag die hij zichzelf zojuist stelde: als de verschillende culturen hier met elkaar overweg kunnen, waarom daarbuiten dan niet? Maar inderdaad: ‘Je kunt moeilijk op elk metrostation of plein een door bitch neerzetten.’

Ger Post