Verkapte discriminatie

De stemmen van Vrij Nederland

Columns van Hannah Prins, Amber Wiznitzer en Hans Stegeman

Daan Dijksman

Gert Hage

Oorlog & opspraak

Tijdens de wegens aanhoudende regen voortijdig afgebroken vakantie op de boot van zijn schoonouders in Frankrijk had hij in LINDA een interview gelezen met een drieënveertigjarige vrouw &#8211; tamelijk gelukkig getrouwd, twee kinderen, mooi huis &#8211; die van de ene dag op de andere haar gezin vaarwel had gezegd en op zoek ging naar wat ze in haar relatie was kwijtgeraakt: passie, verlangen, opwinding. Toen hij bij zijn vrouw informeerde of zij het interview ook had gelezen, had ze in zijn herinnering nogal nonchalant geantwoord dat je dat soort verhalen in de vrouwenbladen maar beter met een korrel zout kon nemen.
Maar op die eerste avond weer thuis in Rotterdam zou het LINDA-interview ineens het verhaal van Wim de Jong zelf worden toen zijn vrouw Mirjam opbiechtte verliefd te zijn geworden op haar tien jaar jongere, eveneens getrouwde, chef. Nadat de bedrogen echtgenote achter die relatie was gekomen via een computerbestand getiteld &#8216;welkom in mijn cadeautje&#8217;, was ook mevrouw De Jong genoopt geweest haar ontrouw te bekennen. Omdat er sprake was van een liaison tussen leidinggevende en ondergeschikte werden beiden ontslagen.
Get a life
Wim de Jong (Eindhoven, 1957), uit Volkskrant Magazine bekend als een met de midlifecrisis worstelende &#8216;oefenvijftiger&#8217;, was ongevraagd ineens oefensingle geworden. Hij doet er even zeldzaam openhartig als navrant hilarisch verslag van in zijn zaterdagse column, waarbij het hem er vooral om gaat zijn geliefde Mirjam terug te winnen, die naar eigen zeggen nu &#8216;in bedenktijd leeft&#8217;. Het heeft hem al honderden (meest hartverwarmende) brieven opgeleverd van met name lezeressen van de qua onderwerpkeuze zo sterk op de vrouwelijke lezer toegesneden kleurenbijlage. Lange epistels vol invoelende woorden, goedbedoelde adviezen en uitnodigingen voor een troostrijk samenzijn, maaltijd met overnachting inbegrepen.
Een enkele keer krijgt hij een veeg uit de pan, zoals van collega Bart Chabot die hem bij Pauw &#038; Witteman aanraadde te stoppen met het in diens ogen weeïge geschrijf over zijn wederwaardigheden als verlaten man. &#8216;Kies een ander onderwerp dan dat gemuts. Schrijf over Rotterdam, doe wat.&#8217;
De Jong haalt zijn schouders op: &#8216;Chabot heeft wel eens tegen me gezegd dat hij dolgraag bevrijd zou zijn van de rol waarin hij zelf gevangen zit. Dat uitgerekend hij mij verwijt dat ik eerlijk ben en dicht bij mezelf probeer te blijven, is een gotspe.&#8217;
We treffen de columnist (grote zwarte bril, grijze stoppelbaard) op een mooie nazomerse dag op een terras in de Rotterdamse binnenstad. Ook mondeling is hij nog steeds vol onbegrip over wat hem enkele maanden geleden is overkomen. &#8216;Je hebt als man geen idee wat vrouwen beweegt om plotseling zo&#8217;n ingrijpende draai aan hun leven te geven. Mannen hebben een enorme informatieachterstand. De vrouwenbladen staan vol met dit soort verhalen en in al die vriendinnengroepjes is het onder de witte wijn of groene thee het belangrijkste gespreksonderwerp. Als mannen worden verlaten, trekken ze zich terug in hun spreekwoordelijke caravan en hoor je drie maanden later in het café dat hun vrouw weg is. In de meeste boekhandels staan de boeken over relaties bij het onderwerp &#8220;Vrouw&#8221;, dat zegt genoeg.&#8217; (Zijn bundel Oefenvijftiger troffen we overigens bij de betere boekhandel aan bij &#8216;Psychologie&#8217;, red.)
Dat het met de literatuur over mannenproblemen maar behelpen is, was hem al eerder gebleken bij de research voor het samen met twee collega&#8217;s geschreven, Handboek voor de moderne man. &#8216;Die boeken zijn vrijwel allemaal geschreven door vrouwen en de enkele uitzondering daarop gaat niet veel verder dan de lengte van de piemel en dat je vooral een lp moet opzetten om je weer senang te gaan voelen.&#8217; Nee, van geslachtsgenoten moet hij het niet hebben als het om nuttige adviezen gaat. Zij komen veelal niet verder dan: &#8216;Get a life, neem een borrel en sleur een scharrel mee naar je hol. Er zijn immers meer vrouwen dan kerken in Nederland.&#8217;
&#8216;Maar ik verdom het zonder slag of stoot tweeëntwintig jaar huwelijk op te geven. Zoals ik het óók verdom om mee te gaan in al dat gelul in die vrouwenbladen en vriendinnengroepjes dat het leven zoveel beter en mooier kan zijn als je je weet los te rukken uit de sleur van het monogame huwelijk. Ik wil precies weten wat Mirjam en al die andere vrouwen bezielt om voor die paar jaar fun die ze nog scheidt van de menopauze alles op te geven vanwege wat vage onlustgevoelens. Die puzzel &#8211; wat je daar als man mee aan moet &#8211; ben ik nu aan het leggen.&#8217;
Verwende prinsesjes
Wat hem dat tot op heden heeft geleerd? Uit de boeken en uit gesprekken met vriendinnen weet hij dat de &#8216;hormonale boost&#8217; waar vrouwen een paar jaar voor de overgang door worden overvallen, geen fabeltje is. &#8216;Ze willen weer hartstocht voelen en tongzoenen. En dat laatste dus bij voorkeur niet met hun eigen man, want dat is niet meer spannend. Het liefste hebben ze een man voor de veiligheid en de kinderen, één voor de seks en nog een derde voor goede, spirituele gesprekken. Volgens hoogleraar demografie Jan Latten (samen met Malou van Hintum auteur van Liefde à la carte, red.) zijn vrouwen aan een inhaalslag bezig. Openlijk eisen ze een complete relatie, ze willen intimiteit en vertrouwdheid, maar daarnaast ook nog eens spannende seks en avontuur. En als we dat als man niet allemaal kunnen bieden, dan zoeken ze het à la carte buiten de deur. Alles is dan beter dan verstikt te zijn in een monogame, duurzame relatie. Misschien dat onze moeders dat ook wel vonden, maar die deden het dan stiekem op de tennisbaan. Nu gebeurt het openlijk, wat ook kan, want ze zijn in financieel en sociaal opzicht stukken onafhankelijker dan de voorgaande generatie. Dat lees je in al die vrouwenbladen terug; in die zin staat Mirjam voor een bepaald tijdsverschijnsel. Ik schrijf zelf ook voor vrouwenbladen. De hoofdredacteur van Mama zei tegen me: &#8220;Wim, het is een groot ding wat je aanstipt.&#8221; De hoofdredacteur van Mama, mind you. Ach, wij mannen verkeren op zo&#8217;n achterstand tegenover berekenende vrouwen die zoveel beter weten hoe ze ons mannen in het pak gaan naaien. We gaan toe naar een feminiene samenleving, waarbij die verwende prinsesjes kunnen shoppen voor alles wat ze zogenaamd in hun vaste relatie tekortkomen.&#8217;
Nee, een mannenfluisteraar vindt hij zichzelf niet. &#8216;Maar ik probeer mannen op basis van mijn eigen ervaringen wel tot een vorm van alertheid te schoppen. Want mannen houden zich afzijdig van dit onderwerp. Hooguit schrijven ze er als wijlen Harry Muskee een bluessong over, in de trant van Why did you leave me? Het is statistisch ook een feit dat de meeste mannen er vervolgens niet in slagen met succes een tweede relatie op te bouwen. Ik heb laatst een huisartsencongres toegesproken over de vraag waarom ook zij maar zo moeilijk kunnen doordringen tot de wereld van de man waarin alles maar wordt opgezouten. Ach, er werd wel om gelachen, soms.&#8217;
Tijdelijk in het tuinhuis
Dan meldt zich plotsklaps &#8216;mevrouw De Jong&#8217; (zoals hij haar in geschrifte nog steeds pleegt te noemen) aan de cafétafel waar ze net zo hevig over de tong is gegaan. Ja, ze weet van Wims publicitaire missie (zoals ze eigenlijk nog alles van elkaar weten) en is hem daarbij zelfs tot steun. Of ze even met zijn telefoon mag bellen. Als zij zich even later op het aanpalende terras weer bij hun twee kinderen van zeventien en acht voegt, wordt ze daarbij nagekeken door haar zichtbaar in nog meer verwarring verkerende echtgenoot. &#8216;We hangen nog altijd aan elkaar. Maar vanavond gaat ze naar die ander toe en dat vind ik verschrikkelijk moeilijk. Maar ik geef me niet gewonnen, ik vecht terug. Ze werkt al drie jaar met die gozer, maar ze heeft mij verzekerd dat het nog maar drie maanden speelde. Hoe dan ook: ook zij heeft het zwaar. Enerzijds wordt ze verscheurd door de diepe wens haar verliefdheid te vieren en anderzijds wil ze graag nauw betrokken blijven bij mij en ons gezin. Ze woont nu tijdelijk in ons tuinhuis, maar we zien elkaar vrijwel dagelijks. Ik heb Mirjam tot eind oktober de door haar gewenste bedenktijd gegeven. Dan moet ze echt kiezen. Het tuinhuis wordt dan trouwens ook te koud. Als de keuze op die ander valt, zal ik dat respecteren en haar met rust laten. Keert ze terug bij mij, dan begint een eindeloze periode van uitdeuken. Ik weiger tegen mijn gevoel in te gaan en al helemaal om mee te gaan in dat gelul in die vrouwenbladen en vriendinnengroepjes dat dit nu eenmaal onafwendbaar is.&#8217;
Een wip verdienen
Hij was eenendertig en werkte bij de Volkskrant, zij eenentwintig en studente aan de School voor Journalistiek. Ze werden verliefd, met als complicerende factor dat hij getrouwd was en een zoontje had. Hij vertrok bij zijn toenmalige vriendin en ging met zijn nieuwe vlam Mirjam samenwonen, eerst even in Amsterdam, later in Rotterdam, vlak bij zijn eerste partner &#8211; de tuinen grenzen aan elkaar. Zijn zeven jaar oudere ex is, nadat er (onder meer bij gebrek aan echte passie van haar kant) een eind was gekomen aan hun relatie, tegenwoordig zijn beste vriendin: &#8216;Ik overleg alles met haar, ook over wat ik nu het beste kan doen.&#8217;
Mirjam en hij kregen twee kinderen, waarvan de opvoeding grotendeels voor haar rekening van haar kwam, druk als hij was met zijn carrière. &#8216;Wat ik mezelf verwijt, is dat ik, zeker in de periode dat ik televisierecensent voor de Volkskrant was, te druk met mijn werk en mezelf in de weer was. Die periode, die duurde van 2003 tot 2008, heeft een stevige wissel op onze relatie getrokken. Ik had veel stress en bovendien had ik in die televisiekelder ook veel te veel tijd om naar mijn eigen navel te staren.&#8217; Na een kort intermezzo werd hij vervolgens columnist bij Volkskrant Magazine, waarin hij wekelijks schreef over zijn nakende midlifecrisis, die zich uitte in steeds weer nieuwe hobby&#8217;s en de daarbij behorende aanschaf van spullen als camera&#8217;s en peperdure barbecues. &#8216;Het was de column van een soort antiheld, zo had ik dat afgesproken met de chef van het magazine, José Rozenbroek. Van een vent die zich kwetsbaar opstelt en in alle eerlijkheid beschrijft hoe hij loopt te kutten en te kloten met zichzelf en met zijn huwelijksleven op de vierkante centimeter. Een beetje zoals ooit in Vrij Nederland de columns van bijstandsmoeder M. Mus en Agnes uit het feuilleton van Peter van Straaten, die lagen ook altijd op een humoristische manier met hun pootjes omhoog. Alles wat ik beschrijf, is waar gebeurd, daar stel ik een eer in, maar het is wel zo leuk mogelijk opgeschreven. Dus dat geldt ook voor die keer toen ik het had over hoe ik een wip hoopte te verdienen door, nadat ik de kinderen naar school had gebracht, Mirjam te verrassen met een heerlijk stukje kaas en een pakje sigaretten. Die schlemielige kant die ik dan wat aanzet, die trekt me wel. Ja, ze heeft altijd wel moeten lachen om mijn columns. Ze gunt het me ook. Ze begonnen ooit als een soort huwelijkse soap en zijn vervolgens door de gebeurtenissen grimmiger en ingrijpender geworden. Maar er is nooit een moment geweest waarop ze zei: &#8220;Wim, nu ga je te ver.&#8221; Nou ja, één keer, toen het over een botoxprikje ging.&#8217;
Manlijke hebbedingetjes
Hoewel &#8216;compleet van de wereld&#8217; door wat hem overkomen was, realiseerde hij zich óók dat hij de Volkskrant-bijlage moest bellen over de draai die zijn autobiografie zo pijnlijk onverwacht had genomen. &#8216;José zei dat ik óf kon stoppen óf in alle openheid en eerlijkheid over mijn gevoelens en ervaringen als verlaten man kon schrijven. Dat was volgens haar tamelijk uniek. Wat ook speelde, was dat ik van de ene dag op de andere ook nog eens een alleenverdiener was geworden. Ik weet niet eens of ik wel in mijn eigen huis kan blijven wonen.&#8217;
Wims werdegang heeft de tongen flink losgemaakt en we zijn zodoende inmiddels op Katendrecht beland bij de jonge De Jong. Daar zijn we gastvrij ontvangen door de drieëntwintigjarige zoon uit Wims eerste huwelijk, Jim de Jong, in zijn rol van patron cuisinier, terzijde gestaan door diens vriendin in de bediening. Jim De Jong vindt het allemaal lullig voor zijn vader, maar houdt zich verder vooral afzijdig. Een poging van senior (die er nu eenmaal niet over op kan houden) om de bediening in de conversatie te betrekken, lijdt evenzeer schipbreuk.
&#8216;In die vier jaar dat ik het nu doe, is het geëvolueerd van soort anticolumn van een antiheld tot een verslag van de wrange situatie van nu. De bundel Oefenvijftiger is daar een neerslag van, waarvoor ik een happy end had voorzien. Tot de rauwe werkelijkheid me inhaalde, zoals ik in de epiloog uit de doeken doe. Ja, toen heb ik die eerdere stukken wel met andere ogen gelezen. Misschien waren er ook wel signalen. Ik schreef me het lazarus en had in die jacht op al die manlijke hebbedingetjes in zekere zin mijn eigen tredmolen gebouwd, daar had Mir wel gelijk in. Ik weet wel dat ik, toen ik van de zomer de drukproeven voor die bundel moest controleren, dat als een bezoeking heb ervaren.&#8217;
Driftig sms-verkeer
Het heeft hem er niet van weerhouden het boek op te dragen aan &#8216;Mirjam de Winter, de liefde van mijn leven&#8217;. En bij de presentatie van het boek, in kleine kring op deze zelfde locatie, heeft de auteur al zijn redenaarstalent aangewend om die liefde terug te winnen. Tot zijn strategie behoort ook het zo min mogelijk kwaadspreken over zijn rivaal &#8211; nee, niet alleen uit nobelheid, maar om zijn kansen bij haar niet nog meer te doen krimpen. Mirjams nieuwe amant heeft alle schepen achter zich verbrand en zijn echtelijke woning verruild voor een flatje (en het tuinhuis van de De Jongs). De twee verlatenen hebben elkaar inmiddels goed leren kennen. Ook tijdens onze maaltijd zijn we getuige van driftig sms-verkeer.
Ondertussen heeft hij besloten zich in de wereld van de oefensingle te verdiepen om er ooit een nieuw boek over te schrijven. Hoewel hij zegt privé niet op zoek te zijn naar dates, heeft hij zich ten koste van een klein vermogen ingeschreven op datingsites als Second Love, Parship en Lexa. Behalve dat die wereld hem vooral vergeven lijkt van teleurstelling moet hij daar ook vaak aanhoren &#8216;dat hij nog niet klaar is voor een nieuwe relatie&#8217; &#8211; een stelling waarbij we ons, gegeven het voorafgaande, wel iets kunnen voorstellen. &#8216;Op Lexa zit de doorsnee van de op zoek zijnde natie, veel Ingrids zal ik maar zeggen. Parship is voor de hoger opgeleiden, en daar barst het dan weer van de therapeuten en dramadocenten, die vaak ook nog ouder zijn dan ik. En dan al die vragen. Waar ben je naar op zoek? Nou gewoon, wat leuke dingen doen. Maar dan blijkt dat zij meer willen, een partner of op zijn minst een maatje. Alle dramatische verwikkelingen hebben me weer incidenteel aan het roken gebracht. Maar wanneer ik &#8220;gelegenheidsroker&#8221; invul, kan ik hem gelijk getrokken krijgen door een &#8220;operatiezuster, 56&#8221;, die me toeblaft dat ik maar beter oprecht kan zijn over mijn rookgewoonten, omdat ik het anders bij haar dus wel kan schudden.&#8217;
Wim de Jong, ‘Oefenvijftiger. Lotgevallen van een midlifeman’, Bertram + de Leeuw, € 14,95

‘Ik weiger mee te gaan in dat vrouwenbladen-gelul’

De bouw van de Berlijnse Muur
We vierden vakantie die zomerse zondag en we luisterden naar de radio. Het ging over het door middel van prikkeldraad scheiden van Oost- en West-Berlijn, in de nacht van zaterdag op zondag 13 augustus 1961. Ik was vijftien en ik herinner me de toon als tamelijk dramatisch. Anders in elk geval dan de zaterdag ervoor toen ik vast gewoon naar Tijd voor Teenagers zal hebben geluisterd. Het was het jaar van Bobby Vee&#8217;s &#8216;Rubber Ball&#8217;, Del Shannons &#8216;Runaway&#8217;, Roy Orbisons &#8216;Crying&#8217;, &#8216;The Lion Sleeps Tonight&#8217; door The Tokens. Maar ook het jaar van die andere hoogtepunten van de Koude Oorlog: de eerste bemande Russische ruimtevlucht en de mislukte Amerikaanse invasie van de Varkensbaai. Hoe belangrijk was de bouw van de Muur voor Nederlandse getuige-deskundigen?
Brigadegeneraal der artillerie b.d. Ben Bouman (88): &#8216;Ik was als majoor commandant van de 109 Afdeling Veld Artillerie, een van de eerste eenheden die was uitgerust met vier lanceerinrichtingen voor de Honest John-raket.&#8217; Bouman begon zijn krijgsmachtcarrière toen hij in 1944 met de Amerikaanse 82ste divisie de Waal overstak, &#8216;waardoor ik over die tijd nooit pensioen heb gekregen&#8217;.
Hij mag dan in afwachting zijn van een derde longoperatie, aan zijn geheugen mankeert niets. Hij is doende met alweer een derde boek, &#8216;dit keer over mijn ervaringen in mijn Indische artillerieregiment&#8217;.
De Honest John was een van een truck te lanceren 762 millimeterraket met een dracht van zo&#8217;n dertig kilometer. En het eerste kernwapen waarover de Landmacht vanaf 1959 beschikte, nadat er twee jaar eerder bij vrijwel algemene parlementaire consensus was besloten tot invoering van (Amerikaanse) kernwapens bij de Nederlandse strijdkrachten. Die daarmee in NAVO-verband de eersten waren, buiten uiteraard de bezitters van kernwapens, Amerika, Engeland en Frankrijk.
De artillerie kon ook beschikken over acht inch-geschut voor nucleaire granaten. Later zouden bij de genie ook nog Atomic Demolition Mines worden geïntroduceerd.
Mede onder invloed van de toen jonge Harvard-hoogleraar Henry Kissinger waren de Amerikanen, en daarmee ook de NAVO, inmiddels begonnen de strategie van de massive retaliation (zeg maar: total war) te verruilen voor die van de flexible response (met een grotere nadruk op limited war).
Bouman: &#8216;Ik heb er nooit aan getwijfeld dat we die tactische nucleaire wapens zouden hebben ingezet als dat noodzakelijk was gebleken. En hoewel die er dus niet over ging, heb ik ook bij Jan de Kanonnier nooit aarzeling bemerkt. Bij oefeningen bleven de nucleaire koppen altijd achter in &#8216;t Harde. Voor eventueel gebruik op het slagveld gold de zogenaamde dubbele, Amerikaans-Nederlandse, sleutel. De koppen werden beveiligd door een Amerikaans custodial detachment.&#8217;
In 1978 verliet Bouman op vijfenvijftigjarige leeftijd de dienst nadat het er eerder naar had uitgezien dat hij nóg eerder zou moeten afzwaaien. Hij had ervaren hoe met name zijn onderofficieren het spoor bijster waren geraakt door de tijdgeest (lees: gebrek aan discipline), waarop hij in een publicatie voor artilleristen de noodklok had geluid.
&#8216;Toen moest ik op het departement op rapport komen bij die rooie Bram Stemerdink en het was duidelijk dat hij mij wel kwijt wilde. Ik had het geluk dat de nieuwe bevelhebber, Cor de Jager, een vrindje van me was met wie ik op de Hogere Krijgsschool had gezeten, waardoor ik mijn tijd nog keurig heb weten uit te dienen.&#8217;
Constante spanning
Voormalig minister en staatssecretaris van Defensie Bram Stemerdink (75) groeide in Winterswijk op in een sociaaldemocratisch arbeidersmilieu. &#8216;Thuis werd Het Vrije Volk gelezen, we luisterden naar de VARA. Die radiospeeches van Vrije Volk-hoofdredacteur Klaas Voskuil gingen vaak over het rode gevaar. Die liever-dood-dan-rood-overtuiging speelde wel een zekere rol bij mijn besluit om in 1955 naar de KMA te gaan.&#8217; In 1958 ging hij in de rang van luitenant aan de slag bij het opleiden van rekruten voor het Regiment Infanterie Chassé in Maastricht. In november van dat jaar was de spanning inzake Berlijn gaan oplopen toen Sovjet-leider Chroestsjov het Westen nog een half jaar had gegeven om in te stemmen met een op zijn voorwaarden gedemilitariseerde stad. &#8216;De bouw van de Muur in augustus 1961 was een soort bezegeling van eerdere crises rond Berlijn. Misschien wel daarom heb ik er niet zo&#8217;n specifieke herinnering aan. Er heerste constant spanning. Burgers ervoeren het misschien anders, maar in het leger was er gewenning. Het was een gegeven. Dat opschalen van de paraatheid gebeurde regelmatig. Men hoefde maar op een knop te drukken en die hele machinerie kwam in werking. Dat hele circus werd door ons natuurlijk met een grote regelmaat geoefend.
Boedapest 1956 springt er in mijn herinnering meer uit. Je luisterde toen continu naar het nieuws, er reden treinen met vluchtelingen met kindertjes achter de ramen. Ik zat toen in mijn tweede jaar op de KMA en als kadet had je een oorlogsbestemming. Dat beeld van die dreiging staat me nog zeer bij. Maar Berlijn 1961 was meer een bevestiging van een min of meer bestaande toestand. En die Muur was eerder bedoeld om de burgers van de DDR binnen te houden dan ons buiten.&#8217;
Op de KMA werd Stemerdink geconfronteerd met oudere officieren die een communistische en sociaal-democratische gezindheid als één pot nat ervoeren. Van zijn vader had hij een abonnement op Het Vrije Volk gekregen, maar dat bleek te worden achtergehouden. Zijn beklag noopte een majoor tot het schrijven van een brief naar De Arbeiderspers, waarin om nazending werd verzocht. &#8216;Van Dalen heette die majoor en hij was rázend. Maar mijn geluk was dat ik goed bevriend was met medekadet Otto Goedhart, de zoon van het PvdA-Kamerlid Frans Goedhart. Zo kon ik doen doordringen dat ik me tot het Kamerlid Goedhart zou wenden. Waarna ik betrekkelijk onaantastbaar werd. Ik zie ons op de avond van de verkiezingen in 1956 nog opgesteld staan bij het gebouw van dagblad De Stem in Breda, klaar om op oefening te gaan. De lichtkrant meldde dat de PvdA de grootste partij was geworden. Als je dan zei dat we de volgende keer een absolute meerderheid zouden halen, dan viel dat niet goed, nee.&#8217;
Ja later een scootertje
Rien Wilmink sloot zijn militaire loopbaan af als viersterrengeneraal, een rang die hoort bij het bevel over LANDCENT, een in Heidelberg gevestigde NAVO-staf die in de eerste helft van de jaren negentig vooral doende was met de reorganisatie van de NAVO-landstrijdkrachten na de val van de Muur. Eerder was hij zowel Legerkorpscommandant als Haags legeraanvoerder.
Nu, in zijn tuin met uitzicht op de Drecht in Leimuiden, wenst hij vooral de beperktheid van zijn perspectief van toen te benadrukken. &#8216;Het was zo&#8217;n onvoorstelbaar andere tijd. Je had toen nog geen auto, ja later een scootertje en daarna misschien een oud brikkie. U zegt dat toen de vrije zaterdag werd geïntroduceerd en dat zal wel, maar al die echte welvaart is toch pas van later. Als eenvoudig commandant van een geniecompagnie in Wezep ben je natuurlijk niet bezig met de grote politieke drama&#8217;s, maar taakgericht doende. Later heb ik nog gediend in Duitsland, tijdens de bouw van de Muur. We waren daar echt paraat en in hoge mate inzetbaar. Maar of je nou zo bezig was met wat er eventueel zou kunnen gebeuren?
Je had, als je de oorlog bewust had meegemaakt en daarna Korea &#8211; wat nog speelde toen ik in dienst ging &#8211; een ander begrip van de mogelijkheden of onmogelijkheden van een permanente vrede. Je zat er ook echt niet de hele dag aan die vrijwel permanente oorlogsdreiging te denken. Zelfs tijdens zo&#8217;n serieus alarm als tijdens de Cubacrisis, toen er echt munitie werd geladen, zat je echt niet te rillen van angst of zo. Ja, in de mess hadden we het wel over die oplopende spanning rond Berlijn. Je luisterde naar de radio, tv speelde nog geen rol. Maar er werd vervolgens toch echt wel een goede borrel gedronken. Die spanning was min of meer dagelijkse kost. Om nou te zeggen dat je oorlog incalculeerde, gaat te ver, maar je hield er wel serieus rekening mee. Een deel van mijn motivatie om in dienst te gaan was geweest dat &#8211; als er dan misschien toch een keer wat ging gebeuren &#8211; je daar dan maar beter actief bij betrokken kon zijn dan als jan met de korte achternaam.&#8217;
Inzet in Nieuw-Guinea
Wilminks verhaal doet nogal denken aan dat van generatiegenoot Govert Huyser, die in 1988 op het hoogste niveau afzwaaide als Chef Defensiestaf. Huyser (80): &#8216;Nee, we vonden het niet leuk dat de mogelijkheid bestond dat door de oplopende spanning inzake Berlijn de Koude Oorlog zich misschien wel tot een warme oorlog kon ontwikkelen. Maar ik was vier jaar na de Tweede Wereldoorlog in dienst gegaan met een gevoel van &#8220;dat nooit weer&#8221; en de dreiging kwam nu weer uit het oosten.
Als compagniescommandant bij 17 Infanteriebataljon was ik in die zomer van 1961 vooral vrolijk aan het oefenen op de Oirschotse heide. Maar wat wist je nou als jonge officier van wat er speelde? Wie zat er toen op Defensie en wie was er bevelhebber van de landmacht? De VVD&#8217;er Visser en generaal Le Fèvre de Montigny &#8211; daar kwam je in die fase van je carrière echt niet mee in contact, hoor.&#8217;
De blik was overigens bepaald niet alleen op het oosten gericht in die dagen. Nederland had problemen om volwaardig mee te draaien in de voorwaartse verdediging omdat er twee bataljons aan de parate slagkracht moesten worden onttrokken voor inzet in Nieuw-Guinea. Huyser heeft nog &#8216;op Indonesische para&#8217;s moeten jagen&#8217; en daar het &#8216;Nieuw-Guinea Herinneringskruis (1962) met gesp&#8217; aan overgehouden.
Huyser: &#8216;Toen we uit Nieuw-Guinea terugkwamen, deed de Cubacrisis zich voor. Als het toen oorlog was geworden, had dat schip ons naar Suriname moeten brengen, waar we dan onder Amerikaans bevel zouden zijn gesteld of zo. Maar ook dat werd echt niet verteld aan een eenvoudige kapitein als ik.&#8217;
Gevaarlijker dan de Cubacrisis
De latere VVD-bewindsman op Defensie Wim van Eekelen (80) zat in die tijd als diplomaat op de ambassade in Londen. Nadat Soekarno de diplomatieke betrekkingen met Nederland had verbroken, werden die behartigd door de Britten. Het ging op zijn tweede post dus eerder over de kwestie Nieuw-Guinea dan over &#8216;Berlijn&#8217;.
Hij heeft &#8216;nog eens wat gegoogled&#8217; en is achteraf toch wel verbaasd over de nucleaire opties die toen kennelijk bij dat militaire eyeball to eyeball vanuit Washington zijn overwogen: &#8216;Nu denk ik dat &#8220;Berlijn&#8221; misschien nog wel gevaarlijker is geweest dan de Cubacrisis. De afschrikking functioneerde, maar &#8220;Berlijn&#8221; heeft een enorme invloed op onze legervorming gehad. Daarmee ben ik op Defensie ook nog veel geconfronteerd. Toch vond ik destijds de Cubacrisis benauwender. Ik herinner me nu dat ik in mijn opluchting, toen die Russische schepen met raketten omkeerden, wat aandelen Shell heb gekocht.
Nog een kleine anekdote &#8211; als ik die had verteld als Minister van Defensie was ik uitgemaakt voor oorlogshitser. Vóór de val van de Muur zei de toenmalige opperbevelhebber van de NAVO, generaal Galvin, tegen een van zijn West-Duitse brigadecommandanten: ga nou eens een biertje drinken met je Oost-Duitse collega. Toen dat moeizame gesprek op gang was gekomen, vroeg die West-Duitse generaal: wat is nou eigenlijk jouw missie? Waarop hij een antwoord van één woord kreeg: &#8220;Antwerpen&#8221;.&#8217;
De Kamer met reces
De planning van militaire maatregelen betreffende &#8220;Berlijn&#8221; was aanvankelijk een zaak van Amerika, Engeland en Frankrijk, buiten de NAVO om. Later werd uit die betrokkenen in Parijs een permanente (maar geheime) club geformeerd die Live Oak werd gedoopt en onder aanvoering van de militaire opperbevelhebber van de NAVO, de Amerikaanse generaal Norstad, kwam te staan. De andere NAVO-partners, waaronder dus ook Nederland, werden pas in september 1961 over die planning gebriefd.
Van Amerikaanse en NAVO-zijde werd wel druk uitgeoefend op Nederland om de inzetbaarheid in Duitsland te verhogen. Zo had in juli 1961 de bevelhebber van LANDCENT, de Duitse generaal Hans Speidel, het Legerkorps in Apeldoorn en de Landmachtstaf in Den Haag nog met een bezoek vereerd. Speidels baas, Norstad, was zich die zomer komen verstaan met premier De Quay en minister Visser.
Toen de Muur onverwacht was opgetrokken &#8211; twee maanden eerder had Walter Ulbricht nog gestipuleerd: &#8216;Niemand hat die Absicht eine Mauer zu errichten&#8217; &#8211; was de Tweede Kamer met reces, waardoor beraadslagingen pas in oktober konden plaatsvinden. De koningin was naar haar Italiaanse vakantieadres vertrokken. Het in de weekends verlaten Amerikaanse State Department was pas laat in de overdrive gegaan. En Kennedy had de bewuste zondag in Hyannis Port gewoon zijn zeiltochtje afgemaakt.
Op 21 juli had minister Joseph Luns van Buitenlandse Zaken in de ministerraad nog gezegd het niet voor onmogelijk te houden dat het tot &#8216;vechten&#8217; zou komen. Maar de crisis zou zich naar zijn idee vermoedelijk pas later ontladen, bijvoorbeeld na het Moskouse partijcongres in september.
Het belangrijkste kabinetsbesluit dat in die weken viel, was de verhoging van de Defensieuitgaven met 420 miljoen gulden. Deels was dat besluit gebaseerd op de oververhitte internationale toestand &#8211; Kennedy had in een televisietoespraak al eerder een militaire mega-investering aangekondigd. Maar het bedrag diende ook om de Amerikaanse militaire steun te compenseren nu de Amerikanen uitgerekend per 1 juli een eind hadden gemaakt aan hun zogenaamde Mutual Defense Assistance Programme (MDAP). Het beleid was voorts om de bevolking niet te veel duidelijkheid te verschaffen. Daarin paste het afzien van maatregelen die te veel op mobilisatie leken. Wel werd de dienstplicht verlengd om de parate sterkte met zesduizend man uit te kunnen breiden, en op het symbolische vlak werd afgezien van deelname aan de op 1 oktober geplande interland tegen de DDR.
Toen de Amerikaanse ambassadeur in Den Haag begin september tegenover de minister van Buitenlandse Zaken nogmaals zijn hoop uitsprak dat Nederland zijn bijdrage zou leveren, riposteerde Luns dat ze zich daar geen zorgen over hoefden maken. Sterker nog: onze bijdrage stond in schril contrast met de geringe Amerikaanse steun aan Nederland inzake Nieuw-Guinea.
Hij zou het op alle mogelijk podia en in alle gremia die hem ten dienste stonden blijven herhalen. Zoals Luns die zomer meer met Nieuw-Guinea bezig was dan met Berlijn, zo lag in België de prioriteit bij het net onafhankelijk geworden Congo, waar in januari 1961 premier Loemoemba was doodgeschoten. Wat het Franse engagement betreft stond Algerije hoger genoteerd dan de Duitse deling.
Nederlandse spionnen
Een van Luns&#8217; prominentste critici inzake Nieuw-Guinea was NRC-adjuncthoofdredacteur mr. J.L. Heldring, die in januari 1960 met zijn nu nog altijd verschijnende rubriek was begonnen. Hoewel er met het geheugen van de drieënnegentigjarige niets mis is, blijkt die Berlijnse zomer van 1961 vrijwel compleet uit zijn geheugen gewist. Zijn agenda van dat augustusweekend vermeldt slechts dat reisredacteur Jimmy Huizinga dat weekend naar Berlijn werd gestuurd.
In de doctoraalscriptie politicologie van Ewoud Butter, die hij vlak voor de val van de Muur in de zomer van 1989 voltooide, wordt naast de Nederlandse reactie inzake &#8216;Berlijn&#8217; ook aandacht besteed aan de Nederlands-Russische betrekkingen. Die waren tot een almaar ijziger niveau gedaald, onder meer door de arrestatie &#8211; precies één week na de bouw van de Muur &#8211; van de Nederlandse spionnen Evert Reydon en Louw de Jager. In het jaar vóór dat duo door eigen klunzigheid en die van de opdrachtgevende Inlichtingendienst Buitenland (IDB) achter de tralies verdween, had Heldring ook een missie richting Rusland ondernomen.
&#8216;De krant had vanouds een band met de inlichtingendiensten, al wist alleen hoofdredacteur Stempels daar het fijne van. Dat contact liep via een keurige man, ik neem aan een gepensioneerde militair, die zei Van Waning te heten maar ik neem aan dat dat een schuilnaam was. Ik was eerder naar het Polen van Gomulka geweest, dat vond hij interessant, en het leek hem een goed idee nu naar de Sovjet-Unie te gaan. De reis was op hun kosten, ik mocht schrijven wat ik wilde, maar zij hadden ook een aantal wensen en ik zal er dus wel een rapportje van hebben gemaakt. Griezelig? Ik reisde met mijn vrouw en onder toeristische dekmantel. Toen vond ik dat een goed idee en een mooie gelegenheid. Daar denk ik nu, meer dan vijftig jaar later, dus heel anders over. Maar dat geldt voor zo veel dingen.&#8217;

‘Ik heb er niet zo’n herinnering aan’

Vaderland, de dit voorjaar bij Prometheus verschenen roman van Herman Stevens, heeft een hoofdpersoon die Hugo heet, romancier is, maar daarnaast fungeert als wijnschrijver voor een Elsevier-achtig periodiek dat Singer&#8217;s heet. Het ontbreekt niet aan herkenbaarheid. Zo brengt Hugo op pagina 124 een bezoek aan Elzinga Wijnen aan het Frederiksplein in Amsterdam. Toevallig de locatie waar wij ons als klant nooit op ons gemak hebben gevoeld omdat de propriétaire zo perfect weet uit te stralen dat iets begrijpen van wijn maar weinigen gegeven is.
Een citaat uit Vaderland: &#8216;Er waren wijnschrijvers die alles opentrokken en naar binnen goten. Ze maakten boeken vol lijstjes van wijnen die, gelet op de prijs, nooit te drinken konden zijn. Zo maakte je van je mond een afvoerput, maar ondertussen verkochten die gidsen vaak een veelvoud van Hugo&#8217;s romans. Toch was over wijn schrijven ook een vorm van fictie. Mensen dronken geen wijn. Ze dronken woorden. De enkele keer dat hij voor een wijnclub sprak, merkte hij dat mensen vooral proefden wat ze hoorden. Een mooi verhaal kon een wijn van de supermarkt de allure van een grand cru geven, want wijn was voor de meeste mensen een kwestie van geloof. In het goede leven. Ze geloofden erin en ze waren er bang voor. Genot was een afgrond. De wijnschrijvers van vroeger gingen die angst te lijf. Ze haalden er de bosviooltjes bij.&#8217;
Meuren als dode hond
Uit het voorwoord van Nicolaas Klei&#8217;s Supermarkt- wijngids 2011 (de tiende aflevering, 704 pagina&#8217;s voor vijftien euro): &#8216;Ik herinner me de eerste keer dat ik onvoorbereid rook aan iets wat zich wijn noemde, maar bleek te meuren als dode hond gevonden in een riool. Ik herinner me gelukkig ook dat ik ontdekte dat supermarkten waar ik nog nooit van had gehoord heerlijke wijnen verkochten.&#8217; Samengevat: &#8216;Als ik echt invloed had, zou er louter lekkere wijn te koop zijn.&#8217; Het is een bescheiden conclusie van de man wiens geschriften inmiddels een belangrijke kurk vormen waarop Uitgeverij Podium drijft. En die inmiddels, samen met een enkele beroepsgenoot, is uitgegroeid tot het soort BN&#8217;er met wie men in de boekenbranche wel weg weet.
Een beetje (bestseller)auteur siert het omslag van zijn eigen boek. Dat geldt Klei en dat geldt ook zijn bevriende confrère Harold Hamersma, die ons toelacht vanaf het omslag van De Grote Hamersma 2011 (1472 pagina&#8217;s voor nog geen twee tientjes, Nieuw Amsterdam).
Beide heren wonen in Amsterdam-Zuid. Beiden zijn thuiswerkers, wier eega&#8217;s een handje helpen met al die gangen naar de glasbak. De introvert overkomende Klei is van origine rechtshistoricus en belandde min of meer toevallig in de wijnschrijverij via een periodiek over maag- en darmkwalen. Hij heeft rubrieken in Elsevier en het AD. Klei is niet zo&#8217;n ontdekkingsreiziger: &#8216;Ik ben een verlegen sul die al heimwee krijgt als hij een koffer ziet.&#8217;
Voor zijn favoriete supermarktflessen muntte hij het nu ingeburgerde begrip &#8216;omfietswijnen&#8217;. Van de (geschatte) totale aanvoer naar Nederland van zo&#8217;n veertigduizend wijnvarianten beoordeelde hij er 3016; daarvan kwalificeerde hij er 539 als &#8216;omfietswijn&#8217;. Marktleider Albert Heijn (ruim 840 filialen en een webwinkel) scoorde van de geproefde 475 wijnen 125 als omfietswijn, oftewel ruim een kwart van het assortiment. Niet één wijn kwam in aanmerking voor de categorie &#8216;Dit moet de supermarktwijnkoper maar zelf opdrinken&#8217;.
Over zijn vak doet Klei niet al te ingewikkeld: &#8216;Het is als Charlie Chaplin in Modern Times: gewoon doorbuffelen. Ik strijd al jaren tegen dezelfde drie misverstanden. De eerste is dat wijn eng, moeilijk, bijzonder en duur is; dat komt door die oom die altijd moeilijk zit te doen over die vier verstofte flessen in zijn kelder. Het tweede raakt daaraan: het is een misverstand dat je wijn zou moeten bewaren voor een speciale gelegenheid, want als die aanbreekt is de wijn al jaren overleden. Kamertemperatuur ten slotte, is een begrip van voor de centrale verwarming, rood moet je niet te warm drinken, wit niet te koud.&#8217;
Verzekerde neus
Een tuinhuis biedt onderdak aan de flessenvoorraad van spraakwaterval Hamersma. Voor zijn Grote Hamersma werden 4500 flessen ontkurkt en ontschroefd, waarvan er 2321 werden besproken. De wijnschrijver en -spreker lijkt zich te allen tijde bewust van de potentie van het merk Harold Hamersma; zijn agent Julia Wolff bedient ook Matthijs van Nieuwkerk en Jort Kelder. Hij manifesteert zich via zijn vaste podia Het Parool en HP/De Tijd. Vóór hij wijnschrijver werd, maakte Hamersma carrière in de reclame. Zo kan hij bogen op het auteurschap van de Nationale Nederlanden-slagzin &#8216;Wat er ook gebeurt…&#8217;.
Hubrecht Duijker &#8211; ook ex-reclameman, en als écri&#8217;vin de grondlegger van de moderne wijnschrijverij &#8211; deed Hamersma zes jaar geleden de samenstelling van de Wijnalmanak (Het Spectrum) over. Die titel floreert nog steeds, nu onder Cuno van &#8216;t Hoff.
Reclame en wijn, het is een vaker voorkomende combinatie, zie ook het succes van reclamemuziekschrijver en wijnproducent Ilja Gort, die met zijn verschillende versies van La Tulipe een vaste stek in het AH-schap heeft. Die neus waar Gort zo prat op gaat dat hij hem heeft laten verzekeren &#8211; zo vernemen we uit de branche &#8211; is vooral een neus voor marketing en zelfpromotie. In de boekhandel lust men wel pap van het glossy drukwerk waarin onder titels als Leven als Gort in Frankrijk en Slurp (deel 2 is recent verschenen) het Franse wijnboerenbestaan voor Nederlandse burgers en buitenlui wordt gemystificeerd.
Harde feiten
De Kruidenwijk in Almere is niet direct een plaats die associaties oproept met vers kersenfruit, rinse frisheid of een hoge doordrinkfactor. Toch worden in het nieuwbouwkantoorpand aan de Kweekgrasstraat nummer 52a bij Meron BV jaarlijks tienduizend wijnen geproefd en geanalyseerd voor supermarktketens. Harry van den Dungen was jarenlang verantwoordelijk voor de wijnafdeling van de Hema voordat hij in 1995 een wijnlaboratorium kocht dat hij Meron doopte (naar de Route de Meron in de Loire). &#8216;Stel, C1000 wil een partij van honderdduizend flessen Zuid-Afrikaanse wijn kopen. Ze sturen mij een sample, die ik op tien verschillende parameters chemisch analyseer: van het suiker- tot het alcoholgehalte en van de zuren tot het sulfiet. In onze database zitten inmiddels zo&#8217;n 275.000 wijnen. Ik match dan de gegevens met die van andere wijnen van dat jaar en uit die streek. Wij geven geen advies, maar onderbouwen de aankoop, wij zijn van de harde feiten.&#8217;
Behalve de chemische analyse introduceerde Van den Dungen naar Engels voorbeeld een overzichtelijk systeem van smaakindeling. De witte wijn is opgedeeld in zes smaakcategorieën, van zeer droog tot zeer zoet, voor rood gaat het in vijf stappen van licht en fruitig naar zoet. &#8216;Wijn heeft het grootste aantal varianten van alle foodproducten, met het gevaar dat de consument de weg kwijtraakt in het schap. Dit systeem reikt hem de hand.&#8217; Wijn, vervolgt Van den Dungen, is voor de supermarkten een belangrijk product. Meer nog dan in de behoorlijke winstmarges schuilt dat belang in wat hij noemt de imago-ondersteuning. &#8216;Pakt de consument een fles die niet te drinken is, dan kan dat repercussies hebben op het vertrouwen in andere producten. Omgekeerd biedt wijn een uitgelezen kans je als winkel te onderscheiden en nieuwe klanten te lokken met mooie aanbiedingen,&#8217; aldus de man die met Meron negentig procent van de Nederlandse markt bedient.
Begin jaren tachtig lag de gemiddelde jaarlijkse consumptie op zo&#8217;n veertien liter per hoofd van de bevolking, in 2009 is dat opgelopen tot 21,7. Van die liters wordt vijfenzeventig procent ingeslagen bij de supermarkten, en dan vooral bij Albert Heijn. Zelf laat die firma er niks over los, maar in de markt wordt haar aandeel geschat op ruim eenderde. Supermarktwijn gaat voor gemiddeld 2,79 euro de fles over de toonbank. Flessen boven de vijf euro vinden veel minder aftrek, laat staan die van boven de tien euro. Die categorie is beperkt tot drie procent van alle wijnkopers.
De groep duurdere drinkers worden bediend door de wijnschrijvers Ronald de Groot en Jan van Lissum, uitgevers van respectievelijk Perswijn en Proefschrift. De laatste treffen we in het Amsterdamse etablissement Dauphine achter een glas sauvignon &#8211; &#8216;lekker fris en zurig, mooi gerijpt, prima wijn om de werkdag mee af te sluiten&#8217;.
Voor Van Lissum (63) was wijn lang een hobby, naast het leiden van het familiebedrijf in metalen. Nu reist hij fulltime etend en drinkend de wereld rond om daarvan verslag te doen in Proefschrift, om wijnen te assembleren voor producenten of om zijn eigen wijngaarden, vier in totaal, te inspecteren. &#8216;Nee, we maken geen supermarktwijnen, ze staan in topzaken in Nederland op de kaart.&#8217; En dan is hij ook nog directeur van de restaurant- en hotelgids GaultMillau. Van Lissum: &#8216;Het verschil tussen een fles van vijf euro en een van vijftig proef je, maar tussen een van vijftig en een van honderd wordt een stuk lastiger. Het is onzin om meer dan vijftig, zestig euro (inkoop) voor een fles te betalen.
Ik heb me toegelegd op het proeven, niet op het schrijven. Je wordt pas een topper als je wordt gedreven door passie voor wijn in plaats van door geld. Ik noem geen namen, maar er zijn er maar een paar die echt onafhankelijk zijn, onder wie ik. Mijn geld verdien ik het met assembleren van wijnen, dat wil zeggen dat ik zo&#8217;n veertig keer per jaar door producenten wordt gevraagd om van verschillende wijnsoorten één wijn te maken &#8211; een blend. Zwaar fysiek werk, waar je een goede tong en neus voor moet hebben. Ik vind dat er te weinig goede proevers zijn in Europa en dus ook in Nederland. Hamersma? Een zeer getalenteerde marketingman. Klei? Grappige kerel, een soort intellectueel, maar ik zie hem zelden of nooit op proeverijen. Je kunt pas een echte goede proever zijn als je proeft in alle kwaliteitssegmenten.&#8217;
Snob-gedoe
Ook aan Ronald de Groot van Perswijn zijn peperdure wijnen nauwelijks besteed. &#8216;Het kost tien, twaalf euro om een wijn te maken waar alle mogelijke zorg aan is besteed, dus boven de vijftig euro is snob-gedoe.&#8217; Het familiebedrijf van De Groot is gevestigd in een van wijnflessen vergeven woonhuis in de Amsterdamse Watergraafsmeer. Vader Ronald en zoon Sjoerd proeven behalve voor hun eigen publicatie ook nog voor de Wijnalmanak.
Ook voor De Groot was wijn lang iets wat hij erbij deed, naast zijn werk als keuringsarts bij Defensie, maar sinds een paar jaar mag hij zich rekenen tot het selecte clubje fulltime wijnschrijvers. Hij bedient het brede segment tussen de supermarktwijnen van Klei en Hamersma en de topcategorie van Van Lissum. De Groot: &#8216;Ik ben continu aan het proeven om mijn referentiekader op peil houden. Alleen door heel veel bordeaux geproefd te hebben, kun je een slechte van een goede onderscheiden.&#8217;
Er is de afgelopen jaren het nodige veranderd: &#8216;Het segment onder de vijf euro is enorm in kwaliteit verbeterd, dankzij betere technieken, maar ook door de opkomst van nieuwe wijnlanden als Chili, Australië en Zuid-Afrika, waar door de lage loonkosten en een gunstig, droog klimaat goedkoop kan worden geproduceerd.&#8217; Het is nu een vechtmarkt, waarin de rol van de supermarkten steeds bepalender is geworden: &#8216;Albert Heijn, maar ook de Hema, staan bekend als knalharde onderhandelaars. Ze eisen exclusiviteit van hun wijnproducenten, maar als die zich eenmaal aan AH verbonden hebben, kunnen ze geen kant meer op. AH bouwt nu merken waarvoor exclusiviteit geldt, zoals Concha y Toro en Lindemans. Daar kunnen ze zelf de winstmarge op bepalen, want geen concurrent heeft ze in de schappen staan.&#8217;
In de horeca, waar wijnen worden geserveerd die in geen slijterij of supermarkt te koop zijn, spelen weer andere mechanismen. &#8216;De horeca en de supermarkten bedienen zich van verschillende kanalen, dit om te voorkomen dat een klant een rekening van vijfentwintig euro krijgt voor een fles wijn die voor vier euro bij Dirck III te koop is. Dat de prijs zes, zeven keer over de kop gaat is daar usance. Ik pleit al jaren voor een vaste opslag op de inkoopprijs van tien, vijftien euro per fles.&#8217;
Easy drinking
Op een late middag worden we ontvangen op het Zaandamse AH-hoofdkantoor bij Jacqueline Snoeker, hoofd van de uit acht man bestaande formatie van wijninkopers, en Gert Zwitser, verantwoordelijk voor de verkoop en de presentatie. Ja, zeggen ze, AH is een voortrekker op wijngebied, vroeger en nog steeds. AH was de eerste supermarkt met wijnen uit Chili en Australië, maakte de prosecco populair en voegde twee jaar geleden als eerste supermarkt Braziliaanse wijnen aan het assortiment toe.
&#8216;Het is voor ons niet het allergrootste product, maar wel een product waarmee we ons kunnen en willen onderscheiden. Wat we proberen is de wijnen uit &#8216;s werelds belangrijkste wijngebieden op het schap te hebben,&#8217; zegt Snoeker. &#8216;We willen iedere klant een betaalbare wijn kunnen aanbieden als aanvulling op zijn dagelijkse boodschappen,&#8217; vult Zwitser aan.
Voor de klant die zich aan het ontwikkelen is, zet AH in op exclusieve merken als Penfolds en Lindemans. Snoeker: &#8216;Merken geven herkenningen en dat geeft ons schap een eigen gezicht.&#8217; Dat de AH-inkopers in de markt bekendstaan als bikkelhard, daarin herkent ze zich niet. &#8216;In ons streven naar exclusiviteit zoeken we leveranciers die zich bewust zijn van het feit dat ze constante kwaliteit moeten bieden. We zijn kritisch en selectief, maar als we eenmaal een relatie aangaan met een leverancier, is dat voor de lange termijn, al was het maar om de klant het niet nog moeilijker te maken.&#8217;
AH zoekt in de nieuwe wijnlanden vooral soepele wijn met een zachte tannine. De meeste wijn gaat nog altijd op aan &#8216;easy drinking&#8217;, zoals Snoeker het drinken van een wijntje &#8216;s avonds op de bank typeert. Wijn bij het eten is een verschijnsel dat pas een jaar of wat terug is opgekomen en is nog geen gemeengoed.
Slotvraag aan de als arts gebrevetteerde Ronald de Groot: zijn twee, drie glazen wijn per dag zo gezond als beweerd? Gort werd onlangs gedwongen een gezondheidsclaim van zijn etiket te schrappen, terwijl Hamersma veel tegenwind van de anti-alcohollobby ondervond naar aanleiding van zijn boek Wijnreis door mijn lichaam, waarin hij hoog had opgegeven van het positieve verband tussen wijn en gezondheid. De Groot: &#8216;Geheelonthouders overlijden eerder dan mensen die een paar glazen per dag drinken. Aan de andere kant zijn er onderzoeken die uitwijzen dat vrouwen maar één glas per dag mogen drinken. Het is lastige materie, ook al omdat veel mensen liegen over hun eigen gebruik: zeggen ze drie, dan zijn het meestal minimaal vijf glazen per dag. Dat maakt de statistieken er niet betrouwbaarder op.&#8217;
Ook van Merons Harry van den Dungen mag het best een glaasje meer zijn. &#8216;Alcohol is gif, maar andere componenten in wijn zijn goed voor je weerstand. Voorwaarde is wel dat je elke dag drinkt en niet af en toe een week overslaat.&#8217;

Oorlog & opspraak

‘Ik weiger mee te gaan in dat vrouwenbladen-gelul’

‘Ik heb er niet zo’n herinnering aan’

Dat klinkt lekker

‘Ik mocht zelf mijn moment kiezen’