Het maakt PVV-kiezers geen moer uit wat Wilders voor elkaar krijgt

De afgelopen jaren begon vrijwel ieder groot Kamerdebat met een daverend salvo van Geert Wilders: tegen het kabinet, tegen het nepparlement, tegen de progressieve partijen, de linkse elite, het straattuig of de islam. Een heel andere Wilders zagen we deze week aan het begin van het debat over het hoofdlijnenakkoord. ‘Hier staat een ontzettend trots mens,’ verklaarde de PVV-leider goedgemutst. Toen D66-leider Rob Jetten hem feliciteerde met het bereikte akkoord maar ook wilde weten welke ‘verbeterpunten’ Wilders zag voor de komende weken, nu er nog steeds geen zicht is op een nieuwe premier, verklaarde de PVV-leider grinnikend: ‘Nou, ik dacht net nog: ik zou vandaag natuurlijk kunnen aftreden en Fleur Agema politiek leider kunnen maken. Dan gaat zij morgen naar het overleg en dan stelt zij mij voor als de nieuwe minister-president.’ Daarbij merkte hij op dat Pieter Omtzigt dat vast geen goed idee zou vinden – dit alles tot grote hilariteit in de Kamerzaal.

In het debat presenteerde Wilders zich aanvankelijk als de grote verbinder. Als de man die ook de mensen een stem gaf die zich de afgelopen jaren niet gehoord hadden gevoeld. Even leek hij zelfs een nieuwe Mark Rutte, door tegenover Jimmy Dijk van de SP hetzelfde argument te gebruiken dat hijzelf jarenlang van Rutte te horen had gekregen: dat de SP altijd was weggelopen voor haar verantwoordelijkheid. De boodschap: hier stond een man die bereid was compromissen te sluiten in het landsbelang, zodat de zon voor iedereen weer zou gaan schijnen.

Zo leek het er even op dat er waarachtig een nieuwe Wilders was opgestaan. Maar lang duurde het verbinden niet. Al spoedig pareerde hij vrijwel iedere kritische vraag van de oppositie fel en onbarmhartig als altijd: alle ellende was de schuld van andere partijen, van ‘zuur links’ met zijn ‘ingestudeerde lijstjes’, híj was tenminste bereid iets te doen tegen de asielinstroom die Nederland zou ontwrichten.

Het maakt die kiezers geen moer uit wat de PVV-leider voor elkaar krijgt, het is altijd de ander die het heeft gedaan.

De afgelopen maanden hagelde het verklaringen voor het enorme succes van de PVV. De groeiende onvrede over migratie waar Wilders bij uitstek een stem aan geeft, de maatschappelijke polarisatie die wordt aangejaagd door sociale media, het onvermogen van de middenpartijen en van de linkerflank om een overtuigend alternatief te bieden, de ‘normalisering’ van Wilders door de journalistiek, de strategische blunder van de VVD om de deur open te zetten voor samenwerking met de PVV. Maar daaronder schuilt nog een factor, die tijdens het debat over het hoofdlijnenakkoord weer zichtbaar werd: voor Wilders is het steevast de ander die het gedaan heeft.

En precies dat wil een groeiende schare kiezers graag horen: het is steevast de ander die niet alleen de problemen heeft veroorzaakt, maar ze ook mag oplossen – en dat is niet Geert Wilders, want die zegt gewoon wat de mensen denken.

Jaren geleden vertelde toenmalig PvdA-leider Diederik Samsom al dat hij op straat steevast te horen kreeg van mensen die op de PVV stemden: ‘Maar jíj moet het oplossen’. Dat zullen weinig PvdA’ers tegenwoordig meer meemaken, nu de partij al jaren machteloos in de oppositie zit. Inmiddels heeft het doelwit zich verplaatst naar de VVD, die al veertien jaar aan de macht is. Van de week nog sprak ik in Den Haag een invloedrijke VVD’er die ongevraagd vertelde steeds vaker precies die boodschap te krijgen: wij stemmen PVV, maar jullie mogen het oplossen.

Zo is ook te verklaren dat Geert Wilders – ondanks een maanden slepende formatie en het overboord zetten van de ene na de andere verkiezingsbelofte – nog altijd oppermachtig is in de peilingen.

Het is slecht nieuws voor NSC en VVD, de partijen die hopen dat de PVV-kiezers vanzelf teleurgesteld zullen raken als Wilders meeregeert en compromissen moet sluiten. Het maakt die kiezers geen moer uit wat de PVV-leider voor elkaar krijgt, het is altijd de ander die het heeft gedaan.

En zo ziet het ernaar uit dat Wilders op ieder gewenst moment de stekker uit de nieuwe coalitie kan trekken. Dan geeft hij schuld aan Pieter Omtzigt, aan de VVD, aan de oppositie die niet meewerkt, aan Brussel en aan de ‘D66-rechters’ die echte verandering blokkeren, en kan hij vrolijk op weg naar nieuwe verkiezingen.