De geschiedenis geeft de SP gelijk, nu de kiezer nog

Een van de mooiste bijdragen aan de Kamerdebatten van deze week kwam van SP’er Peter Kwint, naast vurig socialist ook liefhebber van vechtsport en hardcore punk. Sinds hij aan het begin van deze kabinetsperiode door Kamervoorzitter Khadija Arib berispend werd toegesproken over zijn kledij – een verbleekt T-shirt dat de tatoeages op zijn linkerarm extra voordelig deed uitkomen (Thierry Baudet merkte zelfs afkeurend op dat hij eruit zag als een ‘lid van een jeugdbende’), draagt Kwint tegenwoordig een jasje of keurig overhemd als hij in de Kamerzaal verschijnt.

Maar de aangepaste garderobe weerhoudt de aanstormende socialist er allerminst van af een toe een steen in de vijver te gooien. Zo ook deze week aan het begin van het debat over het lerarentekort. ‘Tien jaar Rutte heeft geleid tot een verschraling van dat wat van ons allemaal is,’ sprak hij. ‘Laat ik een paar voorbeelden noemen. Het aantal daklozen is verdubbeld, net als de wachtlijsten voor een woning. Vaste contracten zijn ook veel te vaak een mythe. Ondertussen kreeg de overheid het voor elkaar om in een half jaar 14 miljard over te houden. Dat is 4,5 ton per dakloze die dan dus niet meer dakloos is. Of 4,5 ton per vacature in de zorg die niet vervuld wordt. Het is 7,5 miljoen per vacature op de basisschool of 85 duizend euro extra voor elke docent die nu op de basisschool of de middelbare school werkt. Van dat geld kan dus ook elke onderwijzer in dezelfde auto rijden als de minister.’

Nu kan je natuurlijk zeggen: zo weet ik er nog wel een paar, wat een demagogisch verhaal. Dat was grosso modo ook de reactie van de coalitiepartijen, als je even doorvroeg in de wandelgangen: klinkt leuk, maar zo werkt het natuurlijk niet in dit coalitieland, typisch SP.

verschraling van publieke voorzieningen

Maar Kwint had wel degelijk een punt: terwijl Nederland welvarender is dan ooit, ís het aantal daklozen verdubbeld, net als de wachtlijsten voor een woning. En vaste contracten zíjn veel te vaak een mythe voor mensen die bij zinloze reorganisaties worden ontslagen of worden opgescheept met waardeloze flexcontracten. En het ís ook niet uit te leggen dat de overheid krampachtig vasthoudt aan 14 miljard op de bank terwijl het verschil tussen arm en rijk blijft groeien en het Malieveld vrijwel wekelijks volstroomt met boze leraren, boeren en mensen uit de zorg.

Zo lang als de SP bestaat ageren de socialisten al tegen de schadelijke gevolgen van het marktdenken.

Als er één partij is die je niet kunt verwijten dat ze de verschraling van de publieke voorzieningen niet aan zag komen, is het de SP. Zo lang als de partij bestaat ageren de socialisten al tegen de schadelijke gevolgen van het marktdenken, de uitverkoop van publieke diensten, de groeiende kloof tussen de rijken die rijker worden en de armen die achterblijven.

Zo ging het ook met de moeizame integratie van gastarbeiders in de jaren zeventig en tachtig. Terwijl de middenpartijen – ook de liberalen en de christendemocraten – nog deden alsof er niets aan de hand was, publiceerde de SP al in 1983 de brochure ‘Gastarbeid en kapitaal’, waarin niet alleen werd gesignaleerd dat het importeren van gastarbeiders een strategie was om de lonen te drukken, maar ook dat het sociale leven in de achterstandswijken in de grote steden door de cultuurverschillen dreigde te worden ontwricht.

Toen kwam dat de SP nog te staan op het verwijt dat de partij zich onder het motto ‘eigen arbeiders eerst’ aan puur racisme schuldig zou maken – inmiddels is er geen partij die zich níet in allerlei toonaarden heeft uitgesproken over de integratieproblemen in de arme wijken. Maar niemand herinnert zich meer dat de SP als eerste aan de alarmbel durfde te trekken.

profetische kwaliteiten van de sp

En zo gaat het nu dus weer met het doorgeschoten marktdenken, de groeiende kloof tussen arm en rijk en verschraling van de publieke diensten. Na de PvdA nemen ook de ChristenUnie, het CDA en D66 omzichtig afstand van het neoliberalisme, en zelfs VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff meldde dat de vrije markt ‘bijsturing’ behoeft, omdat groepen mensen dreigen achter te blijven. Andermaal uiteraard zonder dankzegging aan de SP, die er al dertig jaar geleden op hamerde dat het de verkeerde kant op ging.

Als Jan Marijnissen, de gehaaide volkse debater, zich naar de interruptiemicrofoon begaf, zag je de Kamerzaal opveren.

Ook de kiezers hebben tot dusverre weinig waardering laten zien voor de profetische kwaliteiten van de SP. Sinds het vertrek van geweldenaar Jan Marijnissen, de man die de partij groot maakte, veerde de SP nog één keer op in de peilingen: aan de vooravond van de verkiezingen van 2012 waande lijsttrekker Emile Roemer zich al bijna in het Torentje. Maar de brave oud-onderwijzer miste de scherpte en het charisma van zijn grote voorganger om de virtuele winst te verzilveren.

Sinds diens vertrek uit de politiek in januari 2018 blijft het tobben voor de SP, want ook Lilianne Marijnissen slaagt er nog niet in het ontzag af te dwingen dat haar vader ooit genoot. Als Marijnissen senior, de gehaaide volkse debater, zich naar de interruptiemicrofoon begaf, zag je de Kamerzaal opveren. Bij zijn dochter, die haar uiterste best doet, is dat effect nog niet te bespeuren.

Zo blijkt maar weer dat de politiek niet alleen te maken heeft met kritische zin en goede ideeën, maar ook met de wetten van het schoolplein en het instinct van het electoraat, dat steevast de neiging vertoont voor de sterkste te kiezen.

De geschiedenis, kortom, geeft de SP gelijk, nu de kiezer nog. Beste kans dat daar een nieuwe leider voor nodig is – tenzij zich een klein wonder voltrekt en Lilian Marijnissen alsnog haar vorm weet te vinden.