Voorwoord

<p>Twee moeders. Twee uitersten. De één, mijn moeder, oud en op, in een verzorgingstehuis waar ze haar dagen doodde in een rolstoel, zonder al te veel aandacht of afleiding. Maar haar lijflied bleef: <em>Non, je ne regrette rien</em>. Ze wilde zo lang mogelijk leven. Ook toen het al lang niet meer ging.</p>
<p>De ander, mijn schoonmoeder, met een progressieve ziekte oké, maar nog wel zelfstandig wonend, autorijdend en vooral nog scherp, vol vuur. Elke dag spelde ze de krant, wild fantaserend over hoe ze Trump en Netanyahu hoogstpersoonlijk een kopje kleiner zou maken. Zij besloot op een dag dat ‘t genoeg was. Ruim voordat ze oud en op was.</p>
<p>Mensen sterven zoals ze zijn. Dat zeggen mensen voor wie de dood dagelijkse kost is. En toch, hoe anders is het als je ongeveer weet wanneer je hem kan verwachten. Of als-ie komt als een klap. Te vroeg, onverwachts. In alle gevallen is er geen ontkomen aan. Dealen met de dood, van de ander en van onszelf – ook dat doet iedereen op z’n eigen manier. Verzet, acceptatie, overgave of regie.</p>
<p>Twee moeders. Twee uitersten. De één stierf langzaam. Zij liet de natuur haar gang gaaan. De drang om te blijven leven steeds meer loslatend. Het duurde een paar dagen. Er waren fases. En de verzorging wist waar ongeveer in ‘t proces we waren. De laatste nacht belde ze dat het nu snel kon gebeuren. Mijn oudste zus en ik besloten bij haar te logeren. Nauwlettend volgden we haar ademteugen. We gaven kusjes en zeiden lieve woordjes. Behalve de superzachte klanken van Radio 4 bleef het stil. Het werd ochtend, en middag. Langzaam werd haar gezicht geler, haar oogkassen holler. Drie kwartier voor haar definitieve vertrek klonk het <em>Requiem</em> van Mozart uit haar kleine rode radiootje. Nu zat ik met mijn andere zus aan haar bed. Met kippenvel. De tijd was bijna op. Haar laatste adem blies ze dapper uit. We waren trots op haar.</p>
<p>De tweede moeder was ook dapper. Ze nam de regie en prikte de datum. Het aftellen was begonnen. De laatste dag nam zijn vertrouwde loop. Ontbijt, lunch, avondeten. De planten water, de vuilnis buiten. Ook nu weer een logeerpartij. Dit keer met het hele gezin. In de woonkamer. Matrassen op de grond. Chips, cola, <em>Wie is de Mol</em>?</p>
<p>De volgende ochtend zou de dokter om 11 uur komen. Om 9 uur gaven we nog een laatste knuffel. Ze had voor ons allemaal nog wat. Een kettinkje, een medaillonnetje, een Apple Watch. Toen we weggingen, zwaaiden we: daag oma! Even later stuurde ze nog een appje. Haar laatste woorden. ‘Ik heb gewonnen!!!’ Ze had het niet over de dood of het leven, maar over Wordfeud. Haar manier.</p>

<div class="newsletter-teaser bg-gray">
    <div class="teaser__content__container">
                    <div class="teaser__header">Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.</div>
        
                    <div class="teaser__text">Ontvang de beste verhalen van Vrij Nederland twee keer per week in je mail. In elke nieuwsbrief ontvang je één artikel helemaal gratis.</div>
            </div>

    <div class="teaser__btn__container">
                    <div class="teaser__btn">
                <a class="btn btn--rounded btn--white-bg" 
                    href="/service/nieuwsbrieven"
                    data-ga-category="banner-newsletter-button" 
                    data-ga-label="Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief." 
                    data-ga-action="clicked">Ja, dit wil ik ></a>
            </div>
            </div>
</div>
<a data-ga-category="embedded-article" data-ga-action="clicked" data-ga-label="" href="https://www.vn.nl/product/vrij-nederland-juni-2026/" class="article-embed article-embed--left article-embed--new"><span class="article-embed__image" style="background-image:url(https://www.vn.nl/wp-content/uploads/fly-images/1048801/Omarm-de-dood-winkel-520x520-cc.png);"></span><span class="article-embed__content"><span class="article-embed__read-more">Bestel 'm hier</span><span class="article-embed__title">Dit verhaal komt uit ons laatste maandblad, met als thema ‘De dood’! Heb jij hem al in huis?</span><span class="article-embed__date">4 juni 2026</span></span></a>


Leven

Dagelijkse Nieuwsbrief