Vijf jaar geleden, op 6 juli 2021, vond de aanslag op Peter R. de Vries plaats. Enkele weken eerder spraken wij de misdaadjournalist voor wat zijn laatste grote interview bleek te zijn. ‘Het irriteert me enorm als gewone mensen bij ernstige zaken eindeloos het bos in worden gestuurd. Dát is mijn drijfveer.’

Zijn programma BOOS groeide in tien jaar tijd uit van infotainment tot serieuze journalistiek die machtsstructuren en onrechtvaardigheid blootlegt. Maker Tim Hofman (37): ‘De samenleving heeft meer aan inhoud, feiten en onderzoek, dan aan meningen en snelle takes’.

De dood omarmen – het klinkt goed, maar hoe doe je dat? Journalist Els Quaegebeur werkt als vrijwilliger in een hospice en ging te rade bij cliënten en verzorgers. Het resultaat: een bemoedigende handleiding inclusief do’s en dont’s voor stervenden en nabestaanden in spe.

Femicide, seksueel misbruik: al 25 jaar maakt advocaat Richard Korver zich sterk voor slachtoffers. In het strafrechtsysteem is hun positie nog altijd zwakker dan die van verdachten, ziet Korver. ‘Een slachtofferadvocaat kan niet hard genoeg schreeuwen.’

Kilo’s afvallen zonder iets te hoeven veranderen aan je leefstijl – de belofte van eetlustremmers als Ozempic is onweerstaanbaar. Dat je er vervolgens maar moeilijk vanaf komt, dat zal de farmaceutische industrie verder een zorg zijn. De eeuwige patiënt is BIG business. ‘Iedereen wil een stukje van de grote afvaltaart.’

Haar hele leven heeft journalist, schrijver en activist Conny Braam gewijd aan de vrijheidsstrijd. Vroeger vooral ondergronds in de anti-apartheidsstrijd in Zuid-Afrika, nu bovengronds. ‘Net als vele anderen ben ik door Mandela opgevoed met de overtuiging dat onze vrijheid niets waard is als de Palestijnen niet vrij zijn.’

Niet alleen in campagnetijd, maar het hele jaar door is Aya Selman (32) dagelijks op straat te vinden in Almere. De fractievoorzitter en lijsttrekker van GroenLinks-PvdA brengt in praktijk wat andere politici slechts beloven: goed luisteren en opkomen voor mensen in de verdrukking.

Cabaretier Dolf Jansen is, ondanks drie gekneusde ribben en een hoofdwond, druk aan het try-outen voor zijn oudejaarsvoorstelling ONGEKEND. Een grotendeels geïmproviseerde voorstelling die drijft op interactie met het publiek. ‘Activistisch cabaret is geen slecht gekozen term voor wat ik doe. Ik moet zóveel shit kwijt.’

Er was een tijd dat Volkskrant-columnist en opiniemaker Sheila Sitalsing zich verheugde op verkiezingscampagnes. Maar door alle ‘naargeestige desinformatie die mensen op de mouwgespeld krijgen’, is dat voorbij. Niemand is gebaat bij een debat dat ‘dooremmert over denkbeeldige vijanden’, aldus Sitalsing.

Op 2 juli gaat het EK Vrouwenvoetbal van start. Vanzelfsprekend is Roxanne Hehakaija (41) − oud-speler van Jong Oranje, eerste vrouwelijke Street Legend én Fifa Speelster − daarbij aanwezig, al ziet ze zichzelf liever in Rio. Daar zet ze met haar bedrijf Favela Street de voetbal in als ‘sleutel naar verbintenis’, en een middel om jongeren op weg te helpen.

Het wankele vertrouwen in de rechtsstaat, de onrust in de wereld: het zijn voor rechter Joyce Lie redenen om het recht zo begrijpelijk mogelijk te maken voor de burger. Op social media, in lezingen en aan talkshowtafels geeft ze tekst en uitleg over rechtszaken en vonnissen. ‘Het bestuursrecht is op aarde om burgers te beschermen tegen de grote overheid.’

Tachtig jaar na de bevrijding is de wereldorde flink opgeschud. Extreemrechts krijgt steeds meer macht, ook in Nederland. En de vrijheden van vrouwen, minderheden en journalisten staan onder druk. Vrij Nederland-columnist Nicolaas Veul en partijleider van D66 Rob Jetten in gesprek over vrijheid en persoonlijke vrijheden. ‘Het grote gevaar van dit moment is dat er zoveel gekte op je afkomt, dat je niet weet waar te beginnen en dan maar verlamd in de koplampen blijft staren.’

Nederland heeft een brede progressieve beweging nodig, vindt Kamerlid Habtamu de Hoop (26) van GroenLinks-PvdA. Voor iedereen die zich sociaal betrokken voelt. ‘Rechtvaardigheid, emancipatie, feminisme, antidiscriminatie: daar staan wij voor. Nooit mogen we daarop inleveren.’

In de nieuwe serie De onmisbaren van Nadia Moussaid, vanaf januari op televisie, staan mensen centraal met een essentieel beroep, die onder druk staan door bezuinigingen, politieke keuzes en polarisatie. ‘We worden uit elkaar gedreven en tegen elkaar uitgespeeld. Daar ben ik razend over.’

Politicoloog en auteur Mounir Samuel (35) schreef Nederland voor de Nederlanders, een nieuw, pamflettistisch boek tegen extreemrechts. Hij zou, naar eigen zeggen, nu alweer drie nieuwe hoofdstukken kunnen schrijven. ‘Het ellendigste kabinet uit de Nederlandse geschiedenis gunt ons geen seconde rust.’

Psychiater Menno Oosterhoff staat vaak in de spotlights omdat hij het draagvlak en begrip voor euthanasie bij psychische stoornissen wil vergroten. Dit jaar vroegen collega’s het OM een strafrechtelijk onderzoek te beginnen naar Oosterhoff en de ouders van een meisje dat euthanasie kreeg. Dat verzoek werd afgewezen, maar sindsdien is het moddergooien in de psychiatrie.