Lang leve de nostalgie: dit is hét moment om oude series terug te kijken

Er is een nieuwe versie gemaakt van Party of Five, zo’n typische jaren-negentigserie waar het grunge-gevoel vanaf droop. Zowel in de kleding (flanellen overhemden en gescheurde spijkerbroeken) als het thema (vijf verweesde kinderen moeten het samen zien te rooien) en de halflange lokken van oudste broer Charlie, was af te lezen dat dit de hoogtijdagen van Nirvana waren.

Niet alle, maar toch een hoop millennialvrouwen zullen zich knusse zaterdagmiddagen met dit vijftal herinneren. En misschien ook veel jongere meisjes, want op Netflix was Party of Five tot voor kort terug te kijken.

De laatste jaren werden er veel films en series overgedaan. Een reboot wordt zoiets genoemd, als bij een computer die is vastgelopen en uitgeschakeld. Nu zet je hem weer aan in de hoop dat hij opnieuw presteert.

Er zit poen in het sentimentele verlangen naar vroeger dat we nostalgie noemen.

Vooral de jaren negentig en vroege jaren tweeduizend zien we veel terug. Full House, The X-Files, Will and Grace, Gilmore Girls, Twin Peaks. De serie-reboot van muziekliefhebbersfilm High Fidelity ging onlangs in première, er gaan geruchten dat er een nieuwe Fresh Prince of Bel-Air komt, en Stranger Things is misschien nieuw, maar eigenlijk een soort algemene reboot van alles dat we vroeger leuk vonden, inclusief onze jeugd.

Er zit poen in het sentimentele verlangen naar vroeger dat we nostalgie noemen. Mensen zijn trouw aan de merken die ze van kinds af aan kennen, vandaar ook dat er zoveel op kinderen gerichte marketing bestaat.

Facebook schotelt ons onder het motto ‘On This Day’ foto’s voor van jaren geleden, en de foto-apps van Google en iPhone rijgen oude foto’s samen tot zoete herinneringsfilmpjes – technieken om je zo lang mogelijk op die app of site of telefoon te houden.

Commercieel inkoppertje

Wat nostalgie vooral een commercieel inkoppertje maakt: het Pollyanna-principe, dat dicteert dat de mens zich het goede beter herinnert dan het slechte. De aantrekkingskracht zit hem ook in de overzichtelijkheid. We weten al wat er gaat gebeuren, en dat kan heel ontspannend zijn.

Dat is al helemaal het geval als je zelf het vroeger waarnaar je terugverlangt niet hebt meegemaakt. Vandaar dat je rockabilly’s hebt van in de veertig.

Onder de huidige tieners, met hun ruime toegang tot media, doen de series waarnaar ik in mijn jeugd keek het goed. De afgelopen jaren volgde en interviewde ik een aantal van hen, en niet zelden kwam Friends ter sprake.

Toen ik eens liet vallen dat ik de hele serie waarschijnlijk wel een keer of drie volledig had gezien, topte de toen veertienjarige Robin: ‘Ik vier keer. Tien keer vierentwintig afleveringen, heb je zo gezien. Ik ben nu net weer opnieuw begonnen en ben alweer in seizoen zeven.’

Robin en haar vriendinnen refereerden ook rijkelijk aan millennial-klassiekers als Clueless (de cultfilm met Alicia Silverstone uit 1995, waarvan ook een reboot is aangekondigd).

Liefde voor de jaren negentig

Dat Friends en Clueless nog zo graag bekeken worden, past helemaal in de al even durende algemene liefde voor de jaren negentig. Daar profiteert de entertainmentindustrie van, maar ook de modewereld. Merken als Fila en Reebok, die populair waren in die tijd, maakten glanzende comebacks.

Van het hellende vlak van de nostalgie rol je zo de platte sentimentaliteit in.

Calvin Klein voert sinds 2014 een campagne, #MyCalvins, die overvloedig refereert aan het eigen verleden. Ze maakten er onder meer een iconische campagnefoto uit de jaren negentig voor na. Op die van toen stonden Mark Wahlberg en Kate Moss half ontbloot, de rand van Wahlbergs onderbroek piepte boven zijn spijkerbroek uit en zij hing sloom tegen hem aan. Op die van nu staat de glimmende torso van Justin Bieber, ook hij met zijn onderbroek zichtbaar en een hangend supermodel (Lara Stone) tegen hem aan.

Herkijken, herlezen, herluisteren

Er valt een hoop aan te merken op al die remakes. Van het hellende vlak van de nostalgie rol je immers zo de platte sentimentaliteit in, en veel reboots zijn een flauwe pastiche van het origineel. En wat mankeert er eigenlijk aan millennials dat ze zich zo vastklampen aan hun jeugd? Let wie zich wentelt in het verleden wel genoeg op het heden?

Wie het goed doet wel. Het is best gezond om af en toe een serie of film te herbekijken, zoals het dat ook is om een boek te herlezen of een muziekstuk te herluisteren. Dan ontdek je nieuwe dingen, moois dat je de eerste keer hebt gemist. Je kunt verhaal en personages beter doorgronden en leert jezelf misschien wel beter kennen. Want je herinnert je wie je was toen je het voor het eerst zag en merkt hoe je in de tussentijd bent veranderd. Hoe mindful is dat!

Bekrompen met een knipoog

Nostalgisch kijken biedt niet alleen de kans terug te keren naar onszelf van toen, maar ook naar de wereld van toen om die met nieuwe ogen te bekijken en te zien waar we vandaan komen en waar we zijn beland.

Neem Gilmore Girls, een tv-serie uit 2000 waarin alleenstaande moeder Lorelai en dochter Rory elkaar op hoog tempo aftroeven met slimmigheden in een klein stadje in het noordoosten van de Verenigde Staten. In verband met een reboot door Netflix in 2016 zijn alle oude seizoenen nu beschikbaar op de streamingsdienst.

De Gilmore-meisjes doen zelfs een Nederlander terugverlangen naar iets dat misschien wel nooit heeft bestaan.

Meer nog dan de vrouwen zelf laat dat kleine stadje waar ze wonen zien hoeveel er intussen al veranderd is. Op de achtergrond van het verbale gepingpong over liefde en opgroeien zien we een bladerrijke omgeving met rustige straten, mopperende ouwelui en belachelijke, maar gezellige dorpsbijeenkomsten. Er zijn wat onschuldige dorpsgekken (de dominante kruidenier, de wereldvreemde manus-van-alles, de excentrieke buurvrouw) waar moeder en dochter gewillig mee samenleven terwijl ze werken aan een gedroomde toekomst voor Rory op Harvard.

Dit was het small town America dat we rond 2000 consumeerden: veilig en groen en gezellig, bekrompen met een knipoog. Heel anders dan wat we nu voor ons zien bij small town America: dat wordt toch vooral bevolkt door rode MAGA-petten die in 2016 iets deden wat in de Gilmore-tijd onvoorstelbaar was geweest. De Gilmore-meisjes doen zelfs een Nederlander terugverlangen naar iets dat misschien wel nooit heeft bestaan (in elk geval niet zoals we het in de serie zien, want die is geschoten in een studio in Los Angeles).

Een update naar 2020

Niet dat alles toen alleen maar beter was. Heel erg woke was het programma niet. In de hele serie komen nauwelijks niet-witte mensen voor, behalve dan Rory’s Koreaanse vriendin Lane en dier moeder, wier stereotype portrettering de kijker van 2020 regelmatig doet cringen. Maar alles bij elkaar is het een boeiender kijkervaring dan de reboot. Die probeert namelijk – net als het strakgetrokken gezicht van Lorelai, en net als de meeste reboots – alles te zijn wat het vroeger was, en benadrukt zo alleen maar dat het dat helemaal niet meer is.

De reboot van Party of Five doet het beter: in deze versie heet Charlie Emilio en verliezen de vijf kinderen hun ouders niet aan een auto-ongeluk, maar aan de Amerikaanse regering die ze deporteert. Dat is nog eens een update naar 2020.

Ook Friends kondigde in februari dan eindelijk een reünie-aflevering aan. Mocht het uitlopen op een heel seizoen, dan zou dat het eerste worden waar een miljard dollar in omgaat. Voor een strakgetrokken gezicht, waarschijnlijk, dat beter een leuke herinnering had kunnen blijven.