Jennifer Aniston: het perfecte voorbeeld van onze zelfgeobsedeerde samenleving

Bestaat er zoiets als een ‘Adam Sandler and Jennifer Aniston breaking news alert’? Wel op het twitteraccount Netflix Is A Joke, dat er deze zomer melding van maakte dat Murder Mystery, een enorm teleurstellende eigen productie van de streamingdienst, met bijna 31 miljoen kijkers een recordbrekend openingsweekend had beleefd.

Wat de aantrekkingskracht was van deze matige film? Misschien is het publiek gewoon erg weg van het whodunnit-genre, of genoot het van de slappe verhaallijn die de flauwe grappen aan elkaar moest rijgen. Konden ze na die veertien andere Sandler-films op Netflix nog steeds geen genoeg van hem krijgen. Zou kunnen. Maar waarschijnlijk was het vooral te danken aan Jennifer Aniston, die ons in de film er met haar kokerrokjes, stralende huid en golvende haren aan herinnert dat ze een van de meest geslaagde helden is van onze individualistische, perfectionistische en van zelfobsessie doordrongen cultuur.

Een onmogelijke fantasie

Dat is althans de conclusie die je trekt als je net Selfie hebt gelezen van Will Storr. Daarin beschrijft hij hoe verliefd we in onze cultuur zijn op het idee van het perfecte individu – volgens Storr een erfenis van onze oud-Griekse roots. In dat oude Griekenland, met zijn onherbergzame landschap en slecht bebouwbare bodem, werden mensen als de eilandjes waar ze op woonden: individuen in kleine stadsstaatjes, vissers en zakenmannetjes in plaats van samenwerkende boeren. Er was veel competitie en strijd, en iemands maatschappelijke succes hing af van zijn eigen kunnen. Net als nu waren mensen toen redelijk geobsedeerd met beroemdheden en perfecte lijven en het verleggen van persoonlijke grenzen.

Jennifer Aniston representeerde het perfecte uiterlijk en een vrij ideaal innerlijk.

Het onhaalbare ideaal waar die cultuur toe geleid heeft, is iets waar we allemaal last van hebben: het idee dat we dun, rijk en gelukkig moeten zijn, extravert en populair. Oh, en ook jeugdig, een soort eeuwige twintiger. Of dat lukt is je eigen verantwoordelijkheid. ‘Een onmogelijke fantasie’ noemt Will Storr het. Maar Aniston vervult ’m aardig.

Ze werd bekend als Rachel Green in Friends, de slanke en spontane girl next door van wie de jongetjes van de jaren negentig droomden en aan wie de meisjes zich maten. Die lieten hun haar knippen tot ‘The Rachel’, het kapsel dat Aniston destijds een paar maanden droeg, en keken toe hoe Rachel zich ontwikkelde van papa’s meisje tot carrièrevrouw. Zonder iets van jaar lieftalligheid te verliezen, natuurlijk, en onderwijl was ze subject van een meeslepend doch aards liefdesverhaal, natuurlijk. Ze representeerde het perfecte uiterlijk en een vrij ideaal innerlijk.

De vrouwelijke Adonis van onze tijd

Ook in haar andere rollen is Aniston doorgaans een zacht type; een spring-in-’t-veld van het geliefde soort – tenzij heel nadrukkelijk het tegenovergestelde, voor de grap, zoals in de komedie Horrible Bosses. Haar imago voldoet aan wat de oude Grieken kalokagathia noemden: het idee dat een mens met een mooie buitenkant logischerwijs ook een mooie binnenkant heeft. ‘Mooi en goed’, betekent het. Ook dat hebben we volgens Storr van de Grieken overgenomen, evenals ons idee van hoe ‘mooi’ eruit ziet. Beelden van Hercules en Adonis lijken verdomd veel op afbeeldingen van Christus aan het kruis, alsook op de covermodellen van Men’s Health. Tot de onder fitboys zo populaire pelvic v-line aan toe.

Het schijnt dat de westerse mens de twintigersjaren de allermooiste leeftijd vindt.

Aniston is de vrouwelijke Adonis van onze tijd. De eerste keer dat ze haar T-shirt uittrekt in Just Go With It (2011, ook met Adam Sandler), vallen de monden van haar tegenspelers open. ‘Yeah,’ kreunt Sandler. Zijn vriend zegt zich even te moeten terugtrekken na het aanschouwen van Anistons bikinilijf. Aniston is dan tweeënveertig (en speelt een moeder van twee kinderen), maar nog altijd Rachel: dezelfde meisjesachtige uitstraling, helderblauwe ogen, strakke buik, volle boezem, gestroomlijnde armen en benen. ‘Ik hoop dat ik er nog zo goed uitzie op haar leeftijd,’ verzucht een jongere vrouw, gespeeld door supermodel Brooklyn Decker.

Een beetje nip en een beetje tuck

Het schijnt dat de westerse mens de twintigersjaren de allermooiste leeftijd vindt. Als je iemand vraagt te vertellen over zijn of haar leven, dan komen er voornamelijk anekdotes uit die periode boven tafel. En als je hetzelfde vraagt aan tieners, dan praten ze over wat er gaat gebeuren als ze in de twintig zijn. Dat verklaart misschien waarom iedereen maar Friends blijft kijken (Netflix betaalde 100 miljoen dollar om de sitcom in 2019 te blijven aanbieden): het gaat over die meest aantrekkelijke jaren.

Aan Aniston, die erin slaagde min of meer hetzelfde te blijven, wordt bewonderend gevraagd hoe ze zichzelf zo mooi houdt.

Ondertussen zijn die meisjes van de jaren negentig voor wie Rachel het grote voorbeeld was zelf twintigers geworden, en vervolgens dertigers. Hun meisjesachtige trekken beginnen te verdampen, maar Aniston lijkt in Murder Mystery nog steeds op de jonge blom van toen. Oké, een heel klein beetje anders. Want ze is vijftig, dan vervaagt de taille en zakt de huid. Is er een beetje nip nodig en ook een beetje tuck – een beetje hulp van de plastisch chirurg.

Maar daar wordt onze heldin welhaast om gelauwerd. Van leeftijdgenoot Renée Zellweger werd in 2014 schande geschreven om hoe ze haar gezicht had laten verbouwen. En in 2016 nog eens, toen een journalist van Variety vond dat hij was bestolen nu Bridget Jones, Zellwegers bekendste rol, er in de nieuwe film anders uitzag. Aan Aniston, die erin slaagde min of meer hetzelfde te blijven, wordt bewonderend gevraagd hoe ze zichzelf zo mooi houdt.

Je eigen verantwoordelijkheid

Het antwoord staat te lezen in een onlangs verschenen boek over Aniston: middels een combinatie van yoga, therapie, ‘gezichtsbehandelingen’, oliën en serums, een privécoach en een speciaal dieet. Het kost haar jaarlijks 250 duizend dollar, en ze schaamt zich er niet voor. Ze vertelt er openhartig over in interviews, bijvoorbeeld in de talkshow van Conan O’Brien, toen hij vroeg: ‘Jouw huid is gewoon perfect, hoe doe je dat?’ ‘Ohh well,’ speelde ze enige bescheidenheid. ‘Ik ben geobsedeerd geraakt met laser… porno, zo noem ik het. Ik doe een peel die zo extreem intens is, dat realiseer je je niet. Je ziet er een week lang uit als een brandwondenslachtoffer en dan valt je gezicht er gewoon af.’

Dat past precies in onze van de oude Grieken geërfde cultuur, waarin niet zozeer het perfecte individu wordt vereerd, maar het individu dat zichzelf perfectioneert. Waarin het leven draait om het benutten van je potentieel, en het je eigen verantwoordelijkheid is om perfectie te bereiken. Anistons openhartigheid over hoe ze haar uiterlijk onderhoudt heeft iets weg van een YouTube-tutorial, waarin stap voor stap wordt uitgelegd hoe je jezelf mooi kan maken. Ze geeft het idee: kijk, zo zie ik eruit, en dat heb ik zelf voor elkaar gekregen, dus dat kan jij ook.

Moet je alleen nog ergens die tweeënhalve ton vandaan halen.