Terwijl het nieuws deze week gedomineerd werd door de gruwelijke nasleep van de aardbeving in Turkije en Syrië, vond in de luwte van de Eerste Kamer de eerste deskundigenbijeenkomst over de Wet toekomst pensioenen plaats: de zeer omstreden wet waarmee het kabinet na vele jaren van discussies het pensioenstelsel op de schop wil nemen. De gedachte is dat ieder een persoonlijk pensioenpotje krijgt, dat directer wordt beïnvloed door de beleggingen. Dat zou moeten leiden tot een ‘transparanter en persoonlijker pensioen’. Het kabinet probeert de pensioenwet zo snel mogelijk door de Eerste Kamer te krijgen. De grote vraag is alleen: hoe verstandig is het om in een tijd van hoge inflatie en stijgende rente de grootste stelselwijziging in de naoorlogse geschiedenis door te duwen?

Hoogtepunt van de door grijze financiële heren gedomineerde bijeenkomst in de Senaat was zonder twijfel de bijna smartelijke oproep van Sylvester Eijffinger, hoogleraar financiële economie aan de Tilburgse Universiteit, voorheen ook gasthoogleraar op Harvard en bovendien lid en adviseur van het CDA. ‘Onder de huidige omstandigheden zou ik zeggen: doe het niet, doe het niet! Beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald!’ De grote vrees van Eijffinger: karige en onzekere pensioenen voor mensen die toch al hard worden geraakt door de inflatie en de hoge energieprijzen, en vooral: totale chaos bij de uitvoering. De huidige problemen rond de toeslagenaffaire en de vermogensrendementsheffing, verzekerde Eijffinger, ‘zullen verbleken bij de ellende die gaat komen’.

een filibuster

Eijffinger was bepaald niet de enige deskundige die betoogde dat de invoering van de nieuwe wet rampzalige gevolgen zou kunnen hebben. Al eerder werd becijferd dat er miljoenen manuren nodig zullen zijn voor het ‘invaren’: het omzetten van bestaande pensioenrechten naar het nieuwe stelsel. Maar de Tweede Kamer heeft de nieuwe wet in december al aangenomen, en het kabinet kan in de Eerste Kamer – naar het zich laat aanzien – een meerderheid halen met de steun van GroenLinks en de PvdA.

De vraag is alleen of dat overwicht stand houdt na de Statenverkiezingen van 15 maart. Volgens de laatste peiling van 1Vandaag haalt de huidige coalitie met GroenLinks en de PvdA – die de nieuwe pensioenwet in december steunden – een nipte meerderheid van 40 van de 75 zetels. Maar het gaat erom spannen.

De technocratische stoomwals lijkt niet te stuiten, in dit land waar niemand de baas is.

Reden waarom Martin van Rooijen, fractievoorzitter en lijsttrekker van 50PLUS in de Senaat, alles uit de kast trekt om de omstreden wet te tegen te houden, want van uitstel zou best eens afstel kunnen komen. Toen ik hem laatst tegenkwam in de wandelgangen van de Bilderberg Conferentie in Oosterbeek, waar een exclusief gezelschap van topondernemers en polderbestuurders zich boog over het thema ‘Tussen polarisatie en polderen’, vertelde de senator met glinsterende ogen wat hij allemaal van plan was om het kabinet een spaak in de wielen te steken. Hij had niet alleen aangedrongen op verschillende sessies met deskundigen, waarvan die van deze week de eerste was, maar had ook al meer dan tweehonderd schriftelijke vragen klaar voor de vragenronde in maart, en had het plan opgevat om uren spreektijd aan te vragen: een filibuster naar Amerikaanse model. En Van Rooijen was er ook nog in geslaagd met de steun van andere kritische senatoren de daadwerkelijke behandeling van de wet uit te stellen tot mei, als de Eerste Kamer al bijna aantreedt in de nieuwe samenstelling. ‘Het kan nog alle kanten op,’ verklaarde hij hoopvol. ‘Ik gooi de handdoek nog lang niet in de ring.’

niemand de baas

Achter de schermen valt op te vangen dat ook voorstanders van de nieuwe pensioenwet middenin crisistijd met een torenhoge inflatie nooit over zo’n ingrijpende stelselwijziging zouden zijn begonnen als de wet niet al jaren in de pijplijn had gezeten. Het enige argument lijkt nu nog te zijn: de wet moet er komen omdat ie er moet komen. De technocratische stoomwals lijkt niet te stuiten, in dit land waar niemand de baas is.

Maar als bijvoorbeeld het CDA bij de Statenverkiezingen in maart nog verder in elkaar zakt en BoerBurgerBeweging nog meer wint dan nu al wordt verwacht, liggen de kaarten anders. Is de mogelijke steun van Volt en de SGP, samen goed voor twee of drie zeteltjes, dan nog genoeg om de wet te redden? Hebben Mei Li Vos en Paul Rosenmöller, lijsttrekkers van de PvdA en GroenLinks in de Senaat, het lef om een ‘Nacht van Vos en Rosenmöller’ te forceren, naar het voorbeeld van Ed van Thijn die in 2005 de gekozen burgemeester torpedeerde? En wat gaat het CDA doen, dat met de moed der wanhoop de vergrijzende achterban probeert vast te houden?

De eenmansguerilla van Martin van Rooijen zou nog best eens kunnen slagen ook.