MENS #27: Inger Leemans

Ze stelt het ergens zo: “In een wereld waar steeds minder mensen contant geld gebruiken, verliezen we daarin de verbinding met de financiële wereld?” De vraag stellen is hem beantwoorden, en Inger Leemans, hoogleraar Cultuurgeschiedenis aan de Vrije Universiteit in Amsterdam, doet dat met origineel wetenschappelijk onderzoek.

Wat betekent het dat geld geen viezige of opgepoetste duit meer is: iets dat je vast kan houden, kan voelen en waarvan je onwillekeurig het gewicht op je handpalm inschat? Of dat je hoort als het in papieren vorm ritselt tussen je vingers en een geur op je handen achterlaat?

Die zintuigelijke gewaarwordingen verdwijnen. Meestentijds bestaat geld uit verschillende combinaties van de tekens 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 en 9. We zien ze tweedimensionaal geprojecteerd middels een veld pixels op een plat scherm. Niks om te voelen, geen gewicht, niks om te ruiken of een sensatie bij te voelen als ‘Wow wat veel te veel voor in mijn portemonnee!’ of: ‘Getverdemme, komt dit uit de kassa van de visboer?’

In MENS vertelt Inger Leemans over onderzoek naar hoe wij veranderen en komt ze op allerlei veranderingen die bijna ongemerkt gaan maar veel impact hebben. Ik begon tijdens het gesprek beter in te zien hoezeer het verlangen naar een nationale identiteit verbonden is met het benoemen van wat verandert en het conserveren van íets.

Én ze had een geur van vroeger meegenomen: ik mocht ruiken hoe de Amsterdamse beurs in 1720 rook, toen breedgeschouderde mannen elkaar verdrongen om de beste papieren het eerst uit de handen van anderen te grissen, nieuwe specerijen uit de koloniën werden binnengevaren en het water van de Amstel een uur in de wind stonk.

Wat ontdekken we als we beter bestuderen hoe over de tijd onze zintuiglijke waarnemingen veranderen?