Macht op vrijdag: De Haagse kruiperigheid tegenover Trump is ook een diplomatieke tactiek

Als Donald Trump elke diplomatieke conventie schendt en zijn voorkeur voor Boris Johnson als opvolger van Theresa May uitspreekt, klinkt er wat gemor. Maar dat staat niet in verhouding tot de ophef over de Russische inmenging in de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2016. Er is geen Haags tegenvuur.

Als Trump zegt dat May zwak heeft onderhandeld met de Europese Unie over Brexit, en voor no deal had moeten gaan, is dat de zoveelste onderschatting – en schoffering – van de EU en is er weer wat gemor. Maar wederom zijn dat slechts beleefde pogingen van Europa om de Verenigde Staten veel succes met zijn leider te wensen en voortaan iets meer op zichzelf dan op de VS te vertrouwen. Wat op zijn beurt weer tot een dreigend salvo uit Washington leidt: either you’re with us, or against us! Opnieuw: geen Haags tegenvuur.

Geen Haags tegenvuur, maar schouderklopjes. Minister van Defensie Ank Bijleveld reisde gauw af naar de VS om ze wat stroop om de mond te smeren.

Als Trump zijn Navo-bondgenoten de les leest omdat ze te weinig aan defensie uitgeven naar zijn zin, zeggen we niet: ho ho mijnheer Trump, als dat moet, dan pas in 2024. In plaats daarvan geeft het kabinet-Rutte hem méér dan gelijk door (onjuist) te beweren dat de VS in hun eentje 70 procent van de Navo betalen en de Europeanen slechts de rest.

Geen Haags tegenvuur, maar schouderklopjes. Minister van Defensie Ank Bijleveld reisde gauw naar (toen nog ambtgenoot) Jim Mattis om hem wat stroop om de mond te smeren en een trainingsmissie in Afghanistan toe te zeggen.

Als bondgenoot Turkije Russische luchtafweer koopt en denkt tegelijkertijd F-35 aan te kunnen schaffen en ook voor de Nederlandse F-35’s bekabeling te kunnen maken, volgt geen Haags tegenvuur. Wij vinden dat slechts ‘zorgelijk’, terwijl we ook in de Navo hadden kunnen eisen dat Turkije hom of kuit kiest.

Als het trio Donald Trump, John Bolton en Mike Pompeo het conflict met Iran op scherp zet, is Nederland ‘bezorgd’

Als Trump zijn bondgenoten in het najaar passeert en niet, zoals begin oktober aangekondigd, twee maanden de tijd geeft om op de Navo-top van 4 december met creatieve suggesties te komen om het INF-rakettenverdrag te redden, sluit de Navo de rijen en legt het zich bij het Amerikaanse ‘leiderschap’ neer. In plaats van tegen te spreken, verraste Nederland door vlak voor de Navo-top met een ‘eigenstandige’ waarneming van Russisch wangedrag te komen die de VS goed uitkwam.

‘Bezorgd’

Als de Verenigde Staten zich eenzijdig terugtrekken uit de nucleaire deal met Iran en met secundaire sancties dreigen tegen iedereen die Trump daarin niet volgt, zegt Nederland niet dat de VS te hoog van de toren blaast. Minister van Buitenlandse Zaken Stef Blok reageert timide met een waarschuwing aan Teheran dat het land zich aan het akkoord moet houden.

Als het trio Donald Trump, John Bolton en Mike Pompeo het conflict met Iran op scherp zet door een vliegkampschip en B-52’s naar de Perzische Golf te dirigeren, is Nederland ‘bezorgd’. In WNL Op Zondag zei minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking Sigrid Kaag: de situatie zelf baart zorgen. De Amerikanen zullen ongetwijfeld hun redenen hebben voor de escalatie. We zullen horen wat deze gronden zijn. We kijken goed mee.’

Daaropvolgend zegt Nederland dat westerse militairen in Irak bedreigd worden door Iran, en legt de operaties stil. Op basis waarvan? Voorzover na valt te gaan niet op eigen instructies, maar op basis van een Amerikaans besluit. Een interne memo van Defensie zegt het duidelijk: ‘De Nederlandse trainingsmissie in Irak, inclusief die in de Koerdistan Autonome Regio, is tijdelijk onderbroken. De Amerikaanse commandant van de internationale coalitie besloot afgelopen zondag uit voorzorg tot het tijdelijk opschorten van alle trainingen vanwege een verhoogd dreigingsniveau. Dit betekent dat ook de Nederlandse trainingen werden stilgelegd.’

Geen ongebruikelijke gang van zaken in een internationale coalitie, maar in de publiciteit werd de indruk gewekt dat het om een Nederlands besluit ging. Nederland volgde Bolton blindelings.

Op 31 mei kwam ook nog het kwartaalrapport van Internationaal Atoomagentschap (IAEA) met de boodschap dat Iran zich aan de bepalingen van de nucleaire deal uit 2015 blijft houden. ’Slecht’ nieuws voor de VS, dat de volgende dag tot militaire oefeningen in de Perzische Golf overging.

In hetzelfde weekend hebben koning Willem-Alexander en premier Mark Rutte op de met veel drank besprenkelde Bilderbergconferentie in Lausanne de toestand in de wereld doorgenomen met Mike Pompeo en Jared Kushner, de schoonzoon van Trump die op een – algemeen als partijdig en dus kansloos ingeschat – vredesplan voor het Midden-Oosten broedt.

Op 2 juni twittert Stef Blok, die minister Pompeo in Den Haag op de koffie ontvangt: ‘Happy to welcome @SecPompeo to NL. We are strong partners in the international arena & believe in a safer, more stable & prosperous world.’

https://twitter.com/ministerBlok/status/1135504512586780672

Ploertig, vinden we het misschien, als Trump niet weet waar België ligt, het uiteenvallen van de EU aanbeveelt, de wereld verdeelt in shithole countries en andere landen, en als John Bolton het Haagse Strafhof ‘dood’ verklaart.

Ons antwoord? De rode loper voor een herdenking in Terneuzen.

Kruiperig schipperen

Is deze Haagse bandwagoning nu halfhartig en zelfs laf te noemen?

Nee, de wetten van de internationale politiek pleiten de kleinere landen, zoals Nederland, vrij als ze niet in verontwaardiging vooroplopen. Je mag je best een beetje verschuilen achter de brede ruggen van Duitsland en Frankrijk wanneer die dralen met partij kiezen. Zij mochten, samen met het Verenigd Koninkrijk, om de tafel zitten toen het om de nucleaire deal met Iran ging. Daarnaast matigen Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk zich het recht aan op een permanente zetel in de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties.

Als het erop aankomt laten zij de kruimels over aan de kleinere landen, dus het is niet meer dan logisch dat die wat voorzichtiger opereren. Dat is diplomatie, zeggen diplomaten. Nee, kruiperig schipperen, zeggen critici.

Misschien zijn we heel slim, a zeggen en b doen.

Ook in de kwestie rondom gasproject Nord Stream, eisen de Amerikanen volgzaamheid van Europa. Ze boycotten bedrijven die de gaspijp van Rusland naar West-Europa helpen aanleggen.

De VS eist dat we met de aanleg van het 5G-netwerk niet in zee gaan met het Chinese Huawei – op straffe van sancties. Alom begrip en zorgen, terwijl we dondersgoed weten dat onze bondgenoten zelf ook in Nederland afluisteren.

Misschien zijn we heel slim, a zeggen en b doen. Bondgenoot zijn betekent in de wereld van vandaag: u mag de lakens uitdelen, maar ik mag me er aan onttrekken als dat zo uit komt.