Dick Schoof is de belichaming van de gevestigde orde

Toen Thierry Baudet tijdens een Kamerdebat in de aanloop naar de verkiezingen probeerde uit te leggen waarom hij betwijfelt dat de aanslagen van 11 september en de maanlanding werkelijk hebben plaatsgevonden, was het Geert Wilders die snedig opmerkte: ‘Volgens mij bent u al vrij ver op weg naar de maan’ – tot grote hilariteit in de zaal.

Maar deze week sloeg de FvD-leider terug. Direct na de presentatie van topambtenaar Dick Schoof als beoogd minister-president schreef Baudet op X: ‘37 zetels voor een anti-establishment-populist op 22 november. En je krijgt …de belichaming van het establishment. Ongelooflijk. Of was Geert Wilders altijd al controlled?’

Die laatste opmerking daargelaten – erg waarschijnlijk lijkt het me niet dat Wilders stiekem een marionet is van deep state – had Baudet wel degelijk een punt: Dick Schoof ís de belichaming van de gevestigde orde. De huidige secretaris-generaal op Justitie en Veiligheid, voorheen onder meer hoofddirecteur van de IND, directeur-generaal van de AIVD en Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en bovendien jarenlang lid van de PvdA, kent de binnenkamers van de macht als zijn broekzak. Ook met verschillende leiders van de formerende partijen staat hij op goede voet: als secretaris-generaal werkt hij al een paar jaar intensief samen met minister van Justitie en VVD-aanvoerder Dilan Yeşilgöz, bij de NCTV was hij verantwoordelijk voor de beveiliging van Geert Wilders, waar hij een goede band met de PVV-leider aan over hield.

In Nederland, het land waar niemand de baas is, wordt de soep nooit zo heet gegeten als-ie wordt opgediend.

De afgelopen weken werd rond het Binnenhof uitvoerig gespeculeerd over de vraag welke bestuurder van enig gezag in godsnaam bereid zou zijn in het nieuwe kabinet plaats te nemen: wie zou er zo gek zijn om zijn of haar reputatie op het spel te zetten voor zo’n omstreden en ongewis avontuur, met de hete adem van Geert Wilders in de nek? Stond ons opnieuw een kabinet te wachten met politieke avonturiers als Herman Heinsbroek, Hilbrand Nawijn en Eduard Bomhoff? De popcorn stond al bijna klaar.

Maar met Dick Schoof als beoogd premier is de kans aanzienlijk groter dat ervaren bestuurders de komende weken over hun twijfels heen zullen stappen als ze worden gevraagd voor een post in het kabinet, als dat niet al is gebeurd: dan zou een beroep op het landsbelang – in combinatie met de benodigde ijdelheid – best eens de doorslag kunnen geven, zoals bij de beoogd premier zelf.

Het was Dick Schoof die in maart in De Groene Amsterdammer verklaarde dat hij een eventuele PVV-regering met vertrouwen tegemoet zag: ‘De morele pijngrens is nog lang niet bereikt’. Met andere woorden: de Nederlandse bestuurscultuur is sterk genoeg om de populistische ruk naar rechts op te vangen. Dat hij daar zelf een rol in zou spelen had Schoof nog niet voorzien, want hij werd vorige week pas gevraagd, maar het was een veelzeggende uitspraak: in Nederland, het land waar niemand de baas is, wordt de soep nooit zo heet gegeten als-ie wordt opgediend.

Zo moest ik ook weer denken aan Piet de Jong, de oud-onderzeebootcommandant die premier was in de roerige jaren zestig. Toen de Haagse politiecommandant hem kwam vertellen dat een groep provo’s een regeringsgebouw wilde bezetten, en of dat met geweld moest worden voorkomen, zei Piet de Jong dat ze de jongelui maar gewoon hun gang moesten laten gaan, maar dat ze wél de verwarming uit moesten zetten en de stoelen moesten weghalen: van zitten op het koude linoleum zouden de jongeren snel genoeg hun bekomst krijgen. En zo ging het ook.

Later werd die pragmatische bestuurlijke houding ‘verend opvangen’ genoemd. En precies dat is wat nu opnieuw gebeurt, met de voordracht van topambtenaar Dick Schoof als premier.

Dat is dus hoe de Nederlandse poldercultuur werkt: de boze burger roept om nieuw leiderschap en een revolte tegen het establishment, maar krijgt goeddeels het oude recept, voorgekookt in de achterkamers van de macht. En misschien is dat maar goed ook, in dit geval.

Voor een deel van de populistische achterban, die zich had verheugd op Geert Wilders, Mona Keijzer of desnoods Ronald Plasterk als premier, is de voordracht van Dick Schoof ongetwijfeld een teleurstelling, maar voor degenen die hopen op een enigszins stabiel kabinet zonder al te rare fratsen, lijkt de voordracht van Dick Schoof me goed nieuws.