Progressief migratiebeleid Spanje

De Spaanse premier Pedro Sánchez haalde deze zomer de kritiek van zowat heel Europa op zijn hals nadat dik 72 duizend migranten via de stranden van de Spaanse enclave Ceuta Europees grondgebied wisten te bereiken.
Rechts-populistische politici in binnen- en buitenland zagen in de beelden de bevestiging van hun verhaal van een oncontroleerbare asielcrisis waarbij Europa letterlijk wordt overlopen door migranten. 22 Europese regeringsleiders, onder wie Rob Jetten, spraken hun zorgen uit over ‘oncontroleerbare massale oversteken’ zoals die in Ceuta. In een brief wezen ze direct met de beschuldigende vinger naar Pedro Sánchez.
Specifiek mikpunt in de brief was het generaal pardon van de regering-Sánchez van februari dit jaar, waardoor honderdduizenden migranten van een verblijfs- en werkvergunning werden voorzien. Zo’n generaal pardon, zo vreesden de regeringsleiders, zou illegale oversteken in de toekomst kunnen aanmoedigen.
<figure id="attachment_1087285" aria-describedby="caption-attachment-1087285" style="width: 1280px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="wp-image-1087285 size-image_1280" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/09/ANP-568473910-1280x811.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/09/ANP-568473910-640x405.jpg 640w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/09/ANP-568473910-1280x811.jpg 1280w" alt="Opvangkamp Los Rosales in Cueta. Foto: AFP / Antonio Sempere" width="1280" height="811" /><figcaption id="caption-attachment-1087285" class="wp-caption-text">Opvangkamp Los Rosales in Cueta. Foto: AFP / Antonio Sempere</figcaption></figure>
In een door de Spaanse premier aangevraagd spoeddebat in Brussel reageerde Sánchez fel op de aantijgingen. Hij noemde de houding van de Europese leiders ‘gedreven door vooroordelen, nepnieuws, onwetendheid of politiek belang’.
Volgens hem was de brede Europese scepsis ongegrond. De vergunning na ‘regularisatie’ geeft namelijk één jaar lang (met optie tot overgang naar reguliere procedure) recht op verblijf en werk binnen Spanje, en expliciet niet in overige EU-landen. Wel mag je je gedurende drie maanden in andere EU-lidstaten begeven, zolang je je daar niet vestigt.
Daar komt bij dat het overgrote deel van de irreguliere migranten in Spanje afkomstig is uit Latijns-Amerika; van alle 1.174.978 personen die tussen 16 april en 30 juni een aanvraag voor een werk- en verblijfvergunning indienden, kwam 67 procent uit deze regio, die op linguïstisch, cultureel en religieus vlak erg lijkt op Spanje. Door deze onderlinge verbondenheid willen veel latino’s in het land blijven en zijn zij niet uit op een vertrek naar het noorden.
<a data-ga-category="embedded-article" data-ga-action="clicked" data-ga-label="" href="https://www.vn.nl/product/vrij-nederland-oktober-2026/" class="article-embed article-embed--left article-embed--new">Bestel 'm hierDit verhaal komt uit ons nieuwe nummer, met als thema ‘boycot met ons mee’! Heb jij hem aƒl in huis?1 oktober 2026</a>
<h5>burgerinitiatief</h5>
Toch is het waar dat Spanjes immigratiebeleid flink afwijkt van dat van de rest van Europa. Niet alleen uit humane of progressieve overwegingen, maar ook omdat de Spaanse economie wel degelijk profijt heeft van het ruimhartige migratiebeleid. En niet alleen nu, maar al jaren.
Het generaal pardon van begin dit jaar komt dan ook niet zomaar uit de lucht vallen. Het is het resultaat van jarenlange inspanning van verschillende maatschappelijke organisaties die zich hard maken voor de legalisering van migranten.
De lobby begon in 2020, zo vertelt Blanca Garcés, migratieonderzoeker aan het Barcelona Centre for International Affairs (CIDOB). ‘Terwijl veel Spanjaarden tijdens de pandemie thuiszaten, gingen veel illegale arbeidsmigranten door met het schoonmaken van de straten en het plukken van fruit op de velden. Zij hadden een essentieel beroep, maar verkeerden tegelijkertijd in een kwetsbare, illegale situatie.’
Uiteindelijk leidde de lobby voor een generaal pardon tot een burgerinitiatief dat openlijk gesteund werd door negenhonderd ngo’s, bijna zevenhonderdduizend handtekeningen en de conservatieve Spaanse kerk. De beweging kreeg in 2024 zelfs bijna het gehele Spaanse parlement – op het ultrarechtse Vox na – zover om een generaal pardon op de parlementaire agenda te zetten. Zelfs de grootste conservatieve oppositiepartij, de Partido Popular, stemde voor de behandeling van het burgerinitiatief; hun leider Alberto Núñez Feijóo zei in een interview dat zijn partij migranten zonder papieren zal helpen met ‘een correcte en legale sociale integratie’.
<blockquote>Er is nog nooit een burgerinitiatief in het parlement geweest dat op zo&#8217;n brede maatschappelijke steun kon rekenen als dit pardon</blockquote>
Toch zou het nog tot 2026 duren voordat het pardon er daadwerklijk kwam. Dat kwam doordat diezelfde Partido Popular onder druk van het extreemrechtse Vox op het laatst alsnog een draai maakte waardoor het burgerinitiatief een tijd lang op de plank bleef liggen; diezelfde Feijóo verklaarde tegenover het Spaanse Congres dat zijn partij ‘absoluut tegen de massale, onverantwoordelijke legalisatie van een miljoen illegale migranten’ is. Hij waarschuwde voor een ‘aanzuigende werking’.
‘Na twee jaar had bijna niemand nog verwacht dat het generaal pardon er zou komen’, zegt Garcés. Om een patstelling te omzeilen, en omdat er volgens de regering sprake was van urgentie, kwam het besluit voor een generaal pardon uiteindelijk per decreet tot stand. Zonder meerderheid in het parlement.
‘Sinds het begin van onze democratie is er nog nooit een volksinitiatief in het parlement geweest dat op zo’n brede en diverse maatschappelijke steun kon rekenen als dit generaal pardon’, zegt Garcés. ‘Tegelijkertijd moeten we erkennen dat er geen meerderheid voor is geweest in het Spaanse parlement.’
<figure id="attachment_1087286" aria-describedby="caption-attachment-1087286" style="width: 1280px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="wp-image-1087286 size-image_1280" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/09/ANP-531069559-1280x853.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/09/ANP-531069559-640x427.jpg 640w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/09/ANP-531069559-1280x853.jpg 1280w" alt="De Spaanse NGO's Proem-Aid en Accem helpen migranten met zwemles en verwerking van het trauma van de bootovertocht. Foto: Epa / Alberto Valdes" width="1280" height="853" /><figcaption id="caption-attachment-1087286" class="wp-caption-text">De Spaanse NGO&#8217;s Proem-Aid en Accem helpen migranten met zwemles en verwerking van het trauma van de bootovertocht. Foto: Epa / Alberto Valdes</figcaption></figure>
<h5>Europese bodem</h5>
Voor de Gambiaanse immigrant Ousmane (32) was de timing van zijn aankomst in Tenerife perfect. Nog in december vorig jaar dobberde hij negen dagen lang met een bootje op zee. Een tocht die hij beschrijft als ‘een beetje moeilijk’, terwijl hij wijst naar de verschroeide plekken op zijn armen en benen die door het zoute zeewater werden aangetast. Daar kwam de mentale uitzichtloosheid bovenop: ‘Zouden we ooit worden gevonden?’
Eerdere pogingen om Spanje te bereiken, strandden in Marokko en Senegal. Maar viermaal bleek scheepsrecht voor Ousmane. Na negen dagen verscheen plots wat hij noemt ‘een held’ (een Spaans reddingsschip) aan de horizon. Deze keer had hij geluk. Ousmane werd samen met zijn broer (17) en neef (16) opgepikt en afgezet op het Spaanse eiland Tenerife. Het was de eerste keer dat Ousmane voet op Europese bodem zette, net op tijd voor het generaal pardon dat slechts geldt voor personen die vóór het begin van 2026 al in Spanje aanwezig waren.
Kort na zijn aankomst op Tenerife werd hij gescheiden van zijn minderjarige broer en neef, en door de Spaanse hulporganisatie Accem overgebracht naar een opvangcentrum in het zuiden van Madrid. Daar mocht hij maximaal zes maanden verblijven en deed hij op 12 mei een aanvraag voor de eenjarige werk- en verblijfsvergunning. Inmiddels woont hij in het appartement van zijn broer in Granada en slijt hij zijn dagen met wachten op een reactie van de autoriteiten. Ousmane zou op dit moment niets liever doen dan werken, zodat hij geld terug kan sturen naar zijn familie in Gambia. ‘We willen onze familie trots kunnen maken.’ Maar vooralsnog stuit de massaliteit van het pardon op vertragingen in de bureaucratie.
<h5>Ruggengraat</h5>
Het recente generaal pardon mag dan omstreden en veelbeproken zijn, maar in feite heeft Spanje al jaren een dergelijk beleid waarbij ongedocumenteerden naar verloop van tijd een legale status kunnen krijgen. Volgens Garcés vormt ‘regularisering’ zelfs ‘de ruggengraat’ van het Spaanse migratiebeleid. Omdat het land er ook van profiteert.
Zo is de Spaanse economie voor een groot deel afhankelijk van buitenlandse arbeiders. In de huishoudelijke dienstverlening is 72 procent van de werkenden immigrant, en ook de horeca (45 procent), bouw (32 procent) en landbouw (31 procent) leunt voor een groot deel op migranten.
<blockquote>Voor Spanje is het generaal pardon een &#8216;verstandig economisch besluit&#8217;</blockquote>
Het punt is alleen dat er vooralsnog geen legale manier is waarop zij het land binnen kunnen komen. Gebruikelijk is sinds 2005 dat werkers binnenkomen als toerist, vervolgens blijven en werk vinden, waarna ze na twee jaar van illegaliteit een verblijfsstatus krijgen op basis van arraigo (worteling). De laatste jaren werden via deze juridische weg jaarlijks meer dan tweehonderdduizend arbeidsmigranten in Spanje gelegaliseerd.
Deze juridische procedure is enigszins vergelijkbaar met die van de gastarbeiders in de jaren zestig, toen de Nederlandse regering probeerde een arbeidstekort op te vullen door arbeidskrachten uit onder meer Turkije, Marokko, Spanje en Portugal aan te trekken. Ook hun verblijfsvergunning was gekoppeld aan een arbeidscontract. Het nadeel van de arraigo-procedure is alleen dat deze in de praktijk nogal traag verloopt. Zeker in een periode met een grote instroom van migranten kan het systeem dit niet bijbenen. Dan biedt een buitengewone of massale ‘regularisering’, zoals die van begin dit jaar, uitkomst.
<figure id="attachment_1087287" aria-describedby="caption-attachment-1087287" style="width: 1280px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="wp-image-1087287 size-image_1280" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/09/ANP-563578388-1280x853.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/09/ANP-563578388-640x427.jpg 640w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/09/ANP-563578388-1280x853.jpg 1280w" alt="Bezoek van Pedro Sánchez aan de Spaanse grens bij Gibraltar, samen met de verantwoordelijke minister voor Gibraltar Fabian Picardo. Foto AFP / Jorge Guerrero." width="1280" height="853" /><figcaption id="caption-attachment-1087287" class="wp-caption-text">Bezoek van Pedro Sánchez aan de Spaanse grens bij Gibraltar, samen met de verantwoordelijke minister voor Gibraltar Fabian Picardo. Foto AFP / Jorge Guerrero.</figcaption></figure>
Het is ook niet de eerste keer dat Spanje zo’n generaal pardon verleent. Sinds de jaren tachtig hebben zes van dit soort processen plaatsgevonden onder zowel linkse als rechtse regeringen, waarbij in totaal ruim 1,2 miljoen mensen een verblijfsvergunning kregen. De laatste en tot dan toe meest omvangrijke procedure vond plaats in 2005, tijdens de ambtsperiode van PSOE-premier José Luis Rodríguez Zapatero. Toen werd aan 576.506 mensen een legale verblijfsvergunning verleend.
Een groot verschil met de huidige maatregel is dat de aanvrager destijds aantoonbaar werk moest hebben, terwijl dat bij dit laatste generaal pardon geen voorwaarde is. ‘De eisen zijn dit keer minder streng’, zegt Garcés. ‘Dat is omdat deze maatregel gericht is op hen die bij de reguliere regeling buiten de boot zijn gevallen.’ Dit gaat met name over de kwetsbaarste groep mensen, zoals arbeidsmigranten zonder contract en vaste verblijfplaats, factoren die eerdere legalisering voor hen bemoeilijkten. Garcés: ‘Denk aan de gastarbeiders die op de landbouwvelden in Almería werken, geen contract hebben en per dag of per uur worden betaald. Sommigen van hen wonen in sloppenwijken en werken al jarenlang in precaire omstandigheden.’
Sánchez mag zich in Europese kringen dan niet bepaald populair maken, voor Spanje is het generaal pardon ook een ‘economisch verstandig’ besluit. Het pardon levert de Spaanse schatkist namelijk extra belastinginkomsten op, zegt Joan Monras, directeur aan de Barcelona School of Economics en hoogleraar economie aan de Universitat Pompeu Fabra. Uit zijn onderzoek naar het generaal pardon van 2005 blijkt dat er destijds sprake was van een aanzienlijke toename van de formele werkgelegenheid. Daardoor steeg de belastingopbrengst met zo’n vierduizend euro per werknemer per jaar.
‘Mensen zonder verblijfsvergunning zijn vaak al aan het werk en dragen dus bij aan de economie, maar niet aan de overheidsfinanciën’, zegt Monras. Behalve extra inkomsten voor de overheid levert de legalisering ook een verbetering van de arbeidspositie van de migranten op. ‘Werknemers hebben door hun legale status meer keuzes op de arbeidsmarkt, wat het moeilijker maakt voor werkgevers om misbruik te maken van hun kwetsbare positie.’
<h5>Aanzuigende werking</h5>
Hoewel de Spaanse oppositie – net als de Europese leiders na de kwestie Ceuta – blijven waarschuwen voor het efecto llamada, de aanzuigende werking op andere, toekomstige niet-Europese migranten, is daarvoor geen bewijs te vinden bij eerdere generaal pardons, zegt Monras, die onder meer de effecten van het vorige generaal pardon uit 2005 bestudeerde voor ESADE, een onderzoeksinstituut voor Economie en Politiek.
‘Er heerst bij rechtse politici het idee dat als een land zijn immigranten beter behandelt, dit meer immigranten aanmoedigt om te komen’, zegt hij. ‘Maar bij het laatste generaal pardon was er in de periode erna geen sprake van een significante stijging van het aantal niet-Europese migranten dat ons land binnenkwam.’
Dit wil volgens Monras niet zeggen dat er dit keer geen sprake kan zijn van zo’n lokeffect. ‘Ons onderzoek biedt geen garantie dat dit nooit zal gebeuren, maar het laat ook zien dat een generaal pardon mogelijk is zonder efecto llamada.’
In de ogen van migratieonderzoeker Garcés is het niet het migratiebeleid van een land dat zijn aantrekkingskracht op migranten beïnvloedt, maar de economische kansen die er liggen. ‘Hoe meer economische groei, hoe meer werk, hoe meer immigratie’, zegt Garcés, die hiervoor naar haar eigen land wijst ter illustratie. ‘Toen hier in 2008 de economische crisis toesloeg, vertrok men massaal.’
<blockquote>‘Regularisatie is en blijft een nationale bevoegdheid, waardoor Spanje dit juridisch gezien gewoon kan doen’</blockquote>
Een ander voorbeeld zijn de Verenigde Staten, waar maar liefst 12 miljoen immigranten zonder verblijfsvergunning werken en verblijven, ondanks dat hun kansen op legalisatie uiterst klein zijn.
Toch blijft het Spaanse migratiebeleid mikpunt van kritiek vanuit Europa. Rechts-populistische regeringsleiders, onder aanvoering van de Italiaanse premier Giorgia Meloni, klagen dat Spanje met het generaal pardon de deur openzet naar de rest van Europa. En de Europees Commissaris voor Migratie Magnus Brunner noemde het Spaanse generaal pardon ‘geen goed signaal’, omdat het zou indruisen tegen het gezamenlijke Europese migratiebeleid om het aantal migranten dat illegaal de EU binnenkomt omlaag te brengen. 
Het Europese Asiel- en Migratiepact, dat in juni dit jaar in werking trad, zet in op meer strengere controles aan de buitengrenzen en kortere asielprocedures.
Maar volgens migratieonderzoeker Garcés worden ook hier de feiten enigszins verdraaid. Ja, het Spaanse migratiebeleid lijkt haaks te staan op het Migratiepact, maar daarmee is Spanjes aanpak nog niet illegaal. ‘Regularisatie is en blijft een nationale bevoegdheid, waardoor Spanje dit juridisch gezien gewoon kan doen, zij het onder de voorwaarden van het nieuwe pact.’ Ook het Spaanse hooggerechtshof is het daarmee eens en besloot het generaal pardon niet voor te leggen aan het Hof van Justitie van de Europese Unie.
Tijdens de spoedvergadering van 4 augustus met alle Europese ministers van Binnenlandse Zaken, hekelde Sánchez het gebrek aan solidariteit bij zijn collega’s.
In diezelfde vergadering sloeg de kritiek van de Europese collega’s deels om in lof; Sánchez kreeg complimenten voor zijn snelle en effectieve handelen, waardoor de integriteit van de Schengenzone niet in gevaar is gekomen.
Ook achtte de Europees Commissaris voor Migratie Magnus Brunner het verband tussen de plotselinge toestroom naar Ceuta – die zou in gang zijn gezet door desinformatie op sociale media – en het generaal pardon van Spanje onbewezen.
<div class="info-box">
<h5>Over de auteur</h5>
Sebas van Aert (1997) is journalist, gevestigd in Madrid. Hij schrijft over politiek, sport en media in Spanje, Portugal en Latijns-Amerika.
</div>

Macht

Sebas van Aert

De pro’s van het pardon van Sánchez

Ook links wint

Links wint wel

Verhaal van de Week

De techlobby regeert

Nieuws

Repressie in Marokko

Reportage

Waar vechten we voor?

Teun van de Keuken

Van foodblog tot verzetskrant

Werken loont niet

Hans Against the Machine

Secretaris-generaal

Gezocht

Totaal boycot op Israël?

Debat