<div class="lead">
<p>De wrede God die hij aanbidt, bepaalt het antwoord van SGP-voorman Kees van der Staaij op de Wet voltooid leven.</p>
</div>
<p>Er is een nieuwe editie verschenen van <em>De laatste deur</em> van Jeroen Brouwers, zijn essayboek uit 1983 over zelfmoord in de Nederlandse letteren. Het is herzien en aangevuld met recente casussen, zoals Anil Ramdas, Joost Zwagerman en Wim Brands.</p>
<p>De oorspronkelijke editie van het boek las ik een jaar of tien terug, en nu twijfel ik of ik me aan de nieuwe zal wagen. Want wat zat ik me verschrikkelijk te ergeren aan Brouwers’ gebral in een interview met <em>NRC Handelsblad</em>. Hij heeft geen hoge pet op, laat hij daar weten, van psychiaters die zelfmoord proberen te verklaren. ‘Ze zouden mijn boek moeten lezen,’ zegt-ie. Maar wat behelst de methode-Brouwers dan? Hoofdzakelijk het bestuderen van het literaire werk van de dode.</p>
<p>Ik dacht aan Wim Brands, die nog geen jaar geleden zelfmoord pleegde. Dat Brouwers de verzamelde poëzie van Brands herlezen heeft, geloof ik wel. Maar heeft hij de tienduizenden uren radio en televisie die Brands de afgelopen twintig, dertig jaar gemaakt heeft, opnieuw tot zich genomen voor zijn onderzoekingen? Heeft hij met familie, vrienden, collega’s gesproken? Dat kán niet, in minder dan een jaar tijd, een jaar waarin Brouwers ook nog over andere recente schrijver-zelfmoordenaars moest schrijven. Wat is zo’n studie dan waard?</p>
<p>Ik weet het pas als ik het boek heb gelezen, maar ik twijfel&#8230;</p>
<h3>Een goed gevoel voor timing</h3>
<p>Wat je Brouwers in ieder geval niet kunt ontzeggen, is een goed gevoel voor timing. De zelfverkozen dood staat weer in de belangstelling sinds het kabinet vorig jaar plannen presenteerde voor een ‘voltooid leven-wet’. Onmiddellijk sprong Kees van der Staaij van de SGP bovenop het onderwerp. Hij gebruikte het zelfs even als wapen in de verkiezingsstrijd. En het zal vast en zeker ter sprake komen als wisselgeld, mocht Rutte de kleine christelijke partijen om steun vragen voor een kabinet-in-wording.</p>
<p>Ik zie hem nog staan, Van der Staaij, tijdens het slotdebat bij de NOS, op de avond voor de verkiezingen. Hij dreunde het bekende christelijke riedeltje op over het mensenleven als godsgeschenk waar we niet klakkeloos mee om mogen springen. Het is hetzelfde soort paternalisme als bij het onderwerp abortus. De moraal van de christen is beter dan die van de ongewenst zwangere vrouw.</p>
<p><q class="pull-left">De moraal van de christen is beter dan die van de ongewenst zwangere vrouw.</q></p>
<p>Ten grondslag aan dergelijk paternalisme ligt de gedachte dat moraal zonder God niet mogelijk is. God heeft het alleenrecht op de moraal, maar dat kun je niet hardop zeggen, als moderne christenpoliticus in een seculiere samenleving. Dus dan begint zo’n Van der Staaij te draaien: dat de zorg voor eenzame of depressieve ouderen niet toereikend is, dat we dáár iets aan moeten doen.</p>
<h3>Een waardige manier</h3>
<p>Maar de essentie van het vraagstuk is niet goede zorg. Die moet er hoe dan ook zijn voor mensen in psychische nood, en natuurlijk kun je proberen potentiële zelfmoordenaars op andere gedachten te brengen. Maar in de bijna honderd jaar sinds de oprichting in 1918 heeft de SGP niet kunnen voorkomen dat mensen tóch zelfmoord blijven plegen – de afgelopen jaren zelfs meer en meer. Het gebeurt nu eenmaal.</p>
<p>Het legaliseren van hulp bij zelfmoord kent vele haken en ogen. Die zijn vooral procedureel van aard, maar dit onderwerp kent slechts één wezenlijke vraag: <em>sta je toe dat mensen zich op een gruwelijke wijze van kant maken, of bied je ze de mogelijkheid dat op een waardige manier te doen?</em></p>
<p>Het antwoord van Kees van der Staaij – dat hij niet openlijk durft te geven – is doordrenkt van het gedachtegoed van de gruwelijke, wrede God die hij aanbidt. Doe mij dan toch maar Jeroen Brouwers&#8230;</p>
<div class="info-box">
<p>Meer Jamal Ouariachi? Neem <a href="https://www.vn.nl/service/vrij-nederland-nieuwsbrief/" target="_blank">de nieuwsbrief van Vrij Nederland</a>.</p>
</div>
