Terwijl radicale jonge boeren deze week snelwegen versperden met brandende hooibalen en politiewagens vernielden voor de deur van minister Christianne van der Wal, moest ik niet alleen denken aan het jaar 1990, toen boze boeren vanwege de graanprijzen met trekkers het Binnenhof belaagden, maar ook aan 2001, toen de veeteelt geteisterd werd door mond-en-klauwzeer. De gruwelijke beelden van grote grijpers die kadavers van geruimde koeien en varkens in containers tilden waren iedere dag te zien op de journaals.

Ook toen deden talloze wanhopige boeren hun verhaal. Ook toen waren er Europese regels in het spel, die de overheid dwongen in te grijpen. Ook toen ging het kwade gerucht dat de crisis door de overheid werd aangegrepen om de boerenstand moedwillig om zeep te helpen. Ook toen waren er rellen in de Gelderse vallei, werden snelwegen geblokkeerd, en werden politici zwaar bedreigd.

De verguisde minister heette toen Laurens Jan Brinkhorst van D66, de deftige politicus met de aardappel in de keel, die door razende veehouders tot volksvijand nummer één werd bestempeld omdat hij al aan het begin van zijn ministerschap een sanering van de varkenshouderij in gang zette vanwege wat toen nog het mestoverschot werd genoemd, en nu de stikstofcrisis heet.

Laurens Jan Brinkhorst was meteen de laatste minister die het waagde een radicale hervorming van de veeteelt te lanceren. Zijn opvolgers kwamen met reeksen goedbedoelde plannen, maar de kern van het probleem werd niet aangepakt: grootschalige intensieve veeteelt in een veel te klein land met uitputting van de natuur tot gevolg. Keer op keer slaagde de machtige lobby van grote agrarische toeleveringsbedrijven, zuivelgiganten en vleesverwerkende industrie erin grotere ingrepen te voorkomen. Al die jaren zaten de boeren klem: gedwongen tot intensivering en schaalvergroting door de banken aan de ene kant, afgeknepen door supermarktketens aan de andere, en door de overheid belaagd met een stortvloed aan telkens nieuwe regels. En intussen schoof de politiek de hete aardappel steeds weer voor zich uit.

onontkoombaar

Totdat VVD-minister Christianne van der Wal afgelopen maand de stikstofplannen van het kabinet bekend maakte. Ironisch genoeg was het de toenmalige politiek assistent van Brinkhorst – Tjeerd de Groot – die in september 2019 als Kamerlid voor D66 de lont in het kruitvat stak. Toen hij in het AD stelde dat halvering van de veestapel onontkoombaar was, braken meteen boerenprotesten uit. Bij de eerste grote demonstratie op het Malieveld werd hij massaal uitgejouwd, en kort daarna zwaar bedreigd.

Ook de grote agrarische bedrijven die de boerenacties tot nu heimelijk hebben gesteund, zien de bui hangen.

Ook bij Tjeerd de Groot verschenen afgelopen week dreigende trekkers met zwaailichten in de straat in het Friese dorpje Woudsend toen hij niet thuis was – net als bij Christianne van der Wal in Hierden en CDA-Kamerlid Derk Boswijk in Kockengen. Alle drie worden ze beveiligd om erger te voorkomen – net als Brinkhorst twee decennia geleden.

Het grote verschil is dat er nu wel brede overeenstemming is in de politiek dat ingrijpende maatregelen onontkoombaar zijn. Ook de publieke opinie begint te kantelen, nu de acties van de radicaalste boeren dreigen uit te draaien op eigenrichting en terreur. Ook de grote agrarische bedrijven die de boerenacties tot nu heimelijk hebben gesteund, zien de bui hangen: tandenknarsend zagen ondernemingen als zuivelgigant en Albert Heyn-leverancier A-Ware, (omzet: 2,2 miljard euro) en kalfsmesterij VanDrie Group (2,3 miljard euro) zich van de week genoodzaakt afstand te nemen van de gewelddadige acties die ze zelf mede in de hand hebben gewerkt door onder meer via het quasi-onafhankelijke platform Agrifacts hun opportunistische waarheden te verkondigen.

Het devies is nu: breng zo snel mogelijk het gesprek tussen welwillende boeren en bestuurders op gang, en ga direct aan de slag met concrete maatregelen die de boeren perspectief bieden en een uitweg uit de wurggreep waar ze zich in bevinden.

Misschien is dat wel de belangrijkste les van deze crisis: als de macht van de grote agrarische conglomeraten wordt gebroken, worden ook de boeren zelf er uiteindelijk beter van.