Kan een actiefilm, hoe goed ook, beter zijn dan de beste speelfilm over de Holocaust die ooit is gemaakt? Ja, dat kan.

Het lijkt onwaarschijnlijk, maar het is waar: de feministische actiefilm Mad Max: Fury Road van de 70-jarige Australiër George Miller is de beste film van 2015. Je beoordeelt films nu eenmaal binnen hun eigen genre. En hoe goed Son of Saul ook is – en hoe onwaarschijnlijk dapper, als debuutfilm – toch behaalt Mad Max: Fury Road een hogere graad van perfectie, binnen die eigen niche. Het was de beste film die in 2015 in Cannes werd vertoond; helaas draaide hij buiten competitie.

En ja, natuurlijk is dat appels met peren vergelijken. Maar waarmee moet je appels anders vergelijken? Daarom: de top 10 beste films van 2015.

1) Mad Max: Fury Road van George Miller

Beste actiefilm in jaren. Waarom? (a) Echte, tastbare (in plaats van digitale) effecten, ontploffingen en achtervolgingen; (b) ongekend heldere actiescènes (dankzij een strak volgehouden montageprincipe; en (c) een onderliggende thematiek die aan alles samenhang verschaft: vrouwen zijn geen dingen.

2) Son of Saul van László Nemes

Enkele indrukwekkende documentaires over de Holocaust waren er al, met name Nuit et brouillard (Alain Resnais, 1955) en Shoah (Claude Lanzmann, 1985). Met zijn debuut Son of Saul heeft László Nemes (1977) nu de beste speelfilm over het onderwerp gemaakt. Ontzagwekkend.

3) Inside Out van Pete Docter

Pixar reikt naar zijn hoogste hoogten met Inside Out, dat zich grotendeels afspeelt in het geëmotioneerde innerlijk van een jong meisje. Dat die ingewikkelde, gelaagde constructie werkt bewijst het voortdurende meesterschap van de animatiestudio.

4) Inherent Vice van Paul Thomas Andersen

De film was een beetje weggezakt, maar toen ik de trailer terugzag wist ik het weer: Inherent Vice is een heerlijk onnavolgbare hippiedroom, een moeras van waan en werkelijkheid, met een fantastische Joaquin Phoenix als grappigste acteur van het jaar.

5) Kurt Cobain: Montage of Heck van Brett Morgen

Een schat aan materiaal, gemonteerd tot een diep-tragische wandelroute door de geest van Cobain, die behalve zijn muziek (en veel, deels ontluisterende home-video’s) ook een enorme hoeveelheid geschriften en tekeningen achterliet. Aangevuld met prachtig geschilderde animaties door Nederlander Hisko Hulsing.

6) 45 Years van Andrew Haigh

Twee superieure acteurs, Tom Courtenay en Charlotte Rampling, op de toppen van hun kunnen, met subtiele acteursregie en geweldig geschreven dialogen, vol psychologische haken en ogen, draaiingen en piketpaaltjes, verborgen twijfels en vermomde verlangens. Hoe kleiner, hoe groter het wordt.

7) Those Who Feel the Fire Burning van Morgan Knibbe

Documentaire is de beste Nederlandse film van het jaar – een debuut, bovendien. Origineel van vorm, urgent van inhoud: de voice-over van een verdronken vluchteling leidt ons langs de randen van Fort Europa. Een nachtmerrieachtig voorgeborchte, gefilmd met lyrische camera.

https://www.youtube.com/watch?v=qk0Rlx-waJg

8) The Look of Silence van Joshua Oppenheimer

Onmisbare aanvulling op Oppenheimers nog betere The Act of Killing (2012). Keek die film vanuit de daders naar de Indonesische massaslachting van zo’n miljoen (vermeende) communisten in 1965/66, The Look of Silence bekijkt de ongeheelde wond vanuit de slachtoffers. Meesterlijk tweeluik, gemaakt met indrukwekkende beheersing.

9) A Girl Walks Home Alone at Night van Ana Lily Amirpour

Instant cultfilm: een vrouwelijke vampier, met chador, in de Iraanse stad Bad City (gefilmd in Amerika). Sexy, dreigend, übercool, in zwart-wit. Over liefde, lust, moord en rock ‘n’ roll. Met haar speelfilmdebuut treedt Amirpour in de voetsporen van Jarmusch – met zelfs een vleugje Lynch.

10) Turist van Ruben Östlund

Het scenario haalt de hoofdpersonen eerst door de mangel om ze vervolgens met een scalpel te ontleden. Een gezin, een lawine. Achteraf: ethische dilemma’s die het niveau van Kieslowski’s Dekalog (1989) benaderen. Wat zou u doen als u of uw partner in zo’n noodsituatie moreel zou teleurstellen?

En dan, vooruit, ook nog de nummers 11 tot en met 20:

11) Bridge of Spies van Steven Spielberg
12) Life van Anton Corbijn
13) Mia madre van Nanni Moretti
14) Carol van Todd Haynes
15) The Lobster van Yorgos Lanthimos
16) Song of the Sea van Tomm Moore
17) Le tout nouveau testament van Jaco Van Dormael
18) El club van Pablo Larraín
19) While We’re Young  van Noah Baumbach
20) Irrational Man van Woody Allen