Verkapte discriminatie

De stemmen van Vrij Nederland

Columns van Hannah Prins, Amber Wiznitzer en Hans Stegeman

<p>Onderwijs</p>
<p>&#8216;What the fuck,&#8217; wordt er gefluisterd als het doek opent en de vwo-5-leerlingen van het Ludger College in Doetinchem het decor van de opera Elektra voor het eerst zien. &#8216;Echt bizar mooi,&#8217; vinden ze het minimalistische maar indrukwekkende decor waarin De Nederlandse Opera (DNO) het verhaal van Richard Strauss vertelt. Het is een vreemd gezicht, deze dinsdagavond in het Muziektheater in Amsterdam: tussen kalende heren en vrouwen in Cora Kemperman-jurken zitten vijftig scholieren verwonderd om zich heen te kijken. Eerder die dag hebben ze een workshop gevolgd. Twee uur lang speelden de tieners tableaus en scènes uit de Duitse opera, waardoor ze gaandeweg het verhaal zijn gaan begrijpen.</p>
<p>De tieners hebben Culturele Kunstzinnige Vorming (CKV). Het schoolvak is twaalf jaar geleden ingevoerd en in 2008 versterkt met de Cultuurkaart. Deze wordt via de stichting Cultureel Jongeren Paspoort (CJP) verstrekt en geeft korting op vrijwel alle culturele instellingen. Er zit ook een tegoed op van vijftien euro per jaar. De school bepaalt of leerlingen dat zelf mogen uitgeven of dat de school projecten voor ze uitkiest. In negentig procent van de gevallen gebeurt het laatste. Scholen beschikken zodoende over een behoorlijk budget voor cultuuronderwijs.</p>
<p>Maar de regering besloot in de zomer om te stoppen met deze subsidie van ruim veertien miljoen euro per jaar. Zonde, vindt CJP. &#8216;Het is dé manier om jongeren kennis te laten maken met de kunsten. Het gaat om vijftien euro per leerling per jaar, de gratis leermiddelen kosten 310 euro per leerling per jaar,&#8217; aldus Walter Groenen, directeur van CJP. &#8216;Als er straks geen budget beschikbaar is, zijn docenten gebonden aan hun klaslokaal. Maar de school moet naar buiten, de wereld in.&#8217;</p>
<p>CJP is vastbesloten zonder de overheid door te gaan met de Cultuurkaart. Bij haar vijftigjarig jubileum eind november, tekende ze een convenant met acht koepelorganisaties uit de culturele sector om de kaart privaat voort te zetten. CJP maakt zich hard voor een financiële inbreng vanuit scholen en probeert die te matchen met private gelden. De kunstinstellingen garanderen dat zij een educatief aanbod behouden voor Cultuurkaart-houders. De Tweede Kamer nam een motie van het CDA aan, waarin de regering wordt opgeroepen belemmeringen voor de private doorstart weg te nemen. Daarmee wordt bedoeld: geen btw heffen over uitgaven met de Cultuurkaart. Staatssecretaris Zijlstra heeft positief gereageerd op dit voorstel, maar de beslissing ligt bij de staatssecretaris van Financiën.</p>
<p>Halfnaakt op het podium</p>
<p>Toneelgroep Amsterdam doet aan cultuureducatie op scholen. &#8216;Al twintig jaar, want dat hoort bij ons als stadsgezelschap,&#8217; zegt hoofd educatie Wilma Smilde. Dit najaar is TA gestart met de culturele werkweek, in samenwerking met het Amsterdamse Berlage Lyceum. Leerlingen uit vwo-4 gingen drie dagen op kamp en werkten daar onder begeleiding van theaterdocenten aan een stuk dat werd opgevoerd voor vrienden en familie. Victor Mentink, als theaterdocent van TA betrokken bij de werkweek, had in eerste instantie twijfels omdat de leerlingen verplicht mee moesten doen. &#8216;Dat is tegenstrijdig, want kunst gedijt juist bij vrijheid. Maar het werkte, je zag ze uit hun schulp kruipen. De leerlingen kenden elkaar amper voor de kampweek, omdat ze in nieuwe klassen zaten. In drie dagen zijn ze een groep geworden. Zelfs de stoerste bink en het stilste meisje zag je op het podium opbloeien.&#8217; Het project werd afgesloten met een bezoek aan De Vrek van TA, voor veel scholieren het eerste bezoek aan een theater. Voor aanvang kregen ze daarom uitleg van de regels: jas uit, telefoon uit, geen &#8216;boe&#8217; roepen. Het leek te werken, de zestig tieners hielden zich stil. Er werd alleen wat gegiecheld toen een van de actrices halfnaakt op het podium stond. Achteraf mochten ze hun vragen stellen aan acteurs Hans Kesting en Leon Voorberg. Een paar leerlingen toonden zich geïnteresseerd in het stuk en de werkwijze van de acteurs, maar de meesten wilden weten hoe vaak Kesting naar de sportschool gaat (vier keer per week: half uurtje loopband, half uur gewichtheffen).Of de scholieren uit Doetinchem en Amsterdam ooit teruggaan naar het theater is de vraag. Onderzoek laat zien dat het vak CKV in de twaalf jaar dat het bestaat niet geleid heeft tot een ander aanzien van kunst of hogere cultuurparticipatie bij jongeren die van school af zijn. En hartverwarmende observaties dat leerlingen zichzelf leren kennen en uit hun schulp kruipen ten spijt, als ze gevraagd worden hoe ze het vonden, komen de meesten niet verder dan &#8216;leuk&#8217; of &#8216;mooi&#8217;. Maar dat is volgens Melle Daamen, directeur van de Stadsschouwburg en lid van de Raad voor Cultuur, niet erg, want ze hebben tenminste kennis genomen van cultuur. &#8216;En dat is nodig om zelf te kiezen of je het iets vindt of niet.&#8217;</p>
</p>
<p>Jongerenkorting</p>
<p>Stadsschouwburg Amsterdam heeft de Sprintpas van vijf euro, voor jongeren onder de dertig. Een uur voor aanvang kunnen ze voor tien euro een kaartje kopen voor elke niet-uitverkochte voorstelling. Zes procent van het publiek is Sprinter. Theaters en podia in het hele land bieden kortingen aan voor jongeren. </p>
<p>Vijf keer per jaar organiseert De Nederlandse Opera een avond waarbij jongeren tot dertig jaar voor twintig euro een toegankelijke voorstelling bezoeken. Inclusief rondleiding vooraf, hapje en drankje in de pauze en na afloop borrelen met de cast. Elke editie zit vol. Diederik de Koe (26) ging er met zijn vriendin naartoe en zou het al zijn vrienden aanraden. &#8216;Het is een bijzondere avond waarbij je helemaal in de watten wordt gelegd. Maar je moet natuurlijk wel enige vorm van culturele gevoelens hebben.&#8217;</p>
<p>Het Concertgebouw in Amsterdam heeft het maandelijkse Tracks, een voorstelling van een uur met daarna cocktails aan de bar. En in Groningen wordt zelfs een theaterfestival speciaal voor jongeren georganiseerd, het Jonge Harten-festival. Dat trekt elk jaar zo&#8217;n tienduizend bezoekers tot dertig jaar.</p></p>


Eva Schram

Te duur kaartje

<div class="wpg-element paragraph">
<p>Auteur Matt Bai legt uit wat Lakoff precies bedoelt met framing, laat critici aan het woord en geeft voorbeelden uit de Amerikaanse politiek. Het is een lang stuk, maar geeft een mooi inzicht in het politieke framen aan de andere kant van de oceaan. Voor wie van kort en krachtig houdt: Lakoff heeft een DVD over zijn theorie gemaakt, op Youtube is daar een kort <a href="http://www.youtube.com/watch?v=Vo4whfUDPcU" class="normal" title="http://www.youtube.com/watch?v=Vo4whfUDPcU">fragment</a> van te zien.</p>
</p></div>


De grondlegger

<div class="wpg-element paragraph">
<p>Maar NRC Next vroeg zich terecht af <a href="http://www.nrcnext.nl/blog/2010/04/27/willen-de-echte-henk-en-ingrid-opstaan/" class="normal" title="http://www.nrcnext.nl/blog/2010/04/27/willen-de-echte-henk-en-ingrid-opstaan/">waarom</a> Wilders zich niet op bestaande in plaats van fictieve personen richtte. Zoals John McCain, Amerikaans presidentskandidaat in 2008, die <a href="http://www.youtube.com/watch?v=5LBkBCOvNAU&amp;feature=relmfu" class="normal" title="http://www.youtube.com/watch?v=5LBkBCOvNAU&amp;feature=relmfu">Joe the Plumber</a> tot boegbeeld maakte. Misschien vreesde Wilders –puppet master pur sang- dat hij de regie niet zou kunnen houden over een echte Henk en Ingrid: ‘Joe the Plumber’ <a href="http://www.politico.com/news/stories/1011/66890.html" class="normal" title="http://www.politico.com/news/stories/1011/66890.html">maakte onlangs bekend</a> zelf de politiek in te willen. </p>
</p></div>


Henk en Ingrid

<div class="wpg-element paragraph">
<p>En dat framing een campagnetool bij uitstek is, is ook oud nieuws. PvdA-wethouder Jan Schaeffer voerde in de jaren’70 campagne met de leuze <a href="http://blogger.xs4all.nl/images/blogger_xs4all_nl/cornets5/19722/r_schaefer.gif " class="normal" title="http://blogger.xs4all.nl/images/blogger_xs4all_nl/cornets5/19722/r_schaefer.gif">‘In geouwehoer kun je niet wonen’</a>. Daarmee zette hij in één zin zijn opponenten weg en vatte hij het debat over de woningmarkt samen. </p>
</p></div>


Mannetjesmakerij

<div class="lead">Wat is de wetenschappelijke basis van politieke framing? En wat zijn bekende frames uit de Nederlandse politiek?</div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Deze week in <i>Vrij Nederland</i>: <a href="https://www.vn.nl/Archief/Politiek/Artikel-Politiek/De-dictatuur-van-het-denkraam.htm" class="normal" title="https://www.vn.nl/Archief/Politiek/Artikel-Politiek/De-dictatuur-van-het-denkraam.htm">‘De dictatuur van het denkraam’</a>, over het gebruik van frames in de Haagse politiek. Framing is al decennia een bekend (en niet onbetwist) begrip in de communicatiewetenschap, maar is pas het laatste decennium in trek geraakt bij politici en hun marketingstrategen. </p>
</p></div>


Framing

<div class="wpg-element paragraph">
<p><a href="http://www.thedailyshow.com/watch/thu-november-10-2011/indecision-2012---mercy-rule-edition" class="normal" title="http://www.thedailyshow.com/watch/thu-november-10-2011/indecision-2012---mercy-rule-edition">Stewart stelde niet teleur</a>. Het moment werd aangegrepen om alle Republikeinse presidentskandidaten nog eens flink af te zeiken. Maar Perry moest het toch wel het meest ontgelden. Zijn ‘brain turd’ is de comedy diamant waar Stewart al die jaren naar op zoek is geweest. </p>
</p></div>


Het ‘life-changing’ moment van Jon Stewart

<div class="wpg-element paragraph">
<p>Het thema die avond: <a href="http://www.youtube.com/watch?v=B0rmHzBYHyc" class="normal" title="http://www.youtube.com/watch?v=B0rmHzBYHyc">‘De top 10 excuses van Rick Perry’</a>. Eigenlijk nog komischer dan het gestotter tijdens het debat zelf.  </p>
</p></div>


Zelfspot

<div class="wpg-element paragraph">
<p>Stephen Colbert (ooit schrijver voor The Daily Show maar inmiddels al tijden succesvol met zijn eigen The Colbert Report) <a href="http://www.colbertnation.com/the-colbert-report-videos/401789/november-08-2011/indecision-2012---herman-cain-won-t-be-stopped" class="normal" title="http://www.colbertnation.com/the-colbert-report-videos/401789/november-08-2011/indecision-2012---herman-cain-won-t-be-stopped">bespreekt de nijpende situatie </a>waarin Cain zich bevindt. En wat Cain beter niet had kunnen zeggen. </p>
</p></div>


Beter niet zeggen

<div class="wpg-element paragraph">
<p>Op de vraag of hij het eens was met president Obama’s aanpak van de Libiëkwestie was hij eerst lang stil, kon hij vervolgens niet bedenken wat Obama’s aanpak was geweest en wist hij zich tenslotte niet te herinneren of hij het daarmee eens was geweest. <a href="http://www.thedailyshow.com/watch/tue-november-15-2011/indecision-2012---come-on--really-" class="normal" title="http://www.thedailyshow.com/watch/tue-november-15-2011/indecision-2012---come-on--really-">Het was heroïne voor politieke rellen junk Jon Stewart. </a></p>
</p></div>


Lydia… no Libya

<div class="wpg-element paragraph">
<p>In 2008 interviewde Katie Couric de toenmalige vice-presidentskandidaat Palin over de economische crisis. Palin stotterde en kwam met een onsamenhangend verhaal over job creation en health carer reform. Tina Fey als Palin en Amy Poehlerals Couric herhalen het interview bijna woord voor woord en schetsen daarmee <a href="http://www.youtube.com/watch?v=IE-OCDexYrU&amp;feature=related" class="normal" title="http://www.youtube.com/watch?v=IE-OCDexYrU&amp;feature=related">een even hilarisch als deprimerend tafereel</a>. </p>
</p></div>


Klassieker

<div class="lead">Binnenkort begint het campagnevoeren voor Obama weer. In 2008 was Eva Schram erbij.</div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Over iets minder dan een jaar vinden de Amerikaanse presidentsverkiezingen plaats. Terwijl de Republikeinse kandidaten druk bezig zijn <a href="http://www.gq.com/news-politics/politics/201111/herman-cain-interview-alan-richman-chris-heath-devin-gordon?currentPage=2" class="normal" title="http://www.gq.com/news-politics/politics/201111/herman-cain-interview-alan-richman-chris-heath-devin-gordon?currentPage=2">elkaar</a> en <a href="http://nos.nl/artikel/313478-herman-cain-blundert-tijdens-interview.html" class="normal" title="http://nos.nl/artikel/313478-herman-cain-blundert-tijdens-interview.html">zichzelf</a> belachelijk te maken, heeft Team Obama het vizier gericht op de herfst van 2012. Inzet: de <a href="http://www.usatoday.com/news/politics/story/2011-11-03/swing-states-poll-obama/51062622/1" class="normal" title="http://www.usatoday.com/news/politics/story/2011-11-03/swing-states-poll-obama/51062622/1">twaalf  <i>battleground states</i></a>. </p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Eén van die staten is Ohio, goed voor achttien kiesmannen. De staat kent een scherp contrast tussen een aantal grote steden (Columbus, Cleveland) en het platteland. Dat maakt Ohio een goede afspiegeling van de VS als land. <i>As Ohio goes, so goes the nation</i>, wordt wel gezegd. Drie jaar geleden ging de staat naar Obama, nadat honderden vrijwilligers maandenlang intensief campagne hadden gevoerd. Als uitwisselingsstudent aan The Ohio State University in de hoofdstad Columbus was ik daar een van. </p>
<p>De strategie in Ohio in 2008 was simpel: zoveel mogelijk kiezers registreren, en alle sympathisanten van Obama die normaliter niet zouden stemmen, naar de stembus krijgen. In de praktijk betekende dat wekenlang mensen lastig vallen met de vraag ‘Have you registered to vote?’ om vervolgens veel persoonlijke informatie noteren. Dat was nodig om ze later nog eens te kunnen bellen met de vraag of ze al gestemd hadden (in Ohio kon men de hele maand oktober al stemmen in het stadhuis, op verkiezingsdag kon er gestemd worden op meerdere locaties).</p>
<p>De maand voor de verkiezingen werd gevuld met canvassen van verschillende buurten in de stad. Dus: van deur naar deur om te vragen of mensen van plan waren op Obama te stemmen, en of ze de procedure goed snapten. Dat laatste lijkt overbodig, maar één van de tactieken van de Ohioaanse Republikeinen was om in achterstandswijken het gerucht te verspreiden dat als je bij de stembus zou verschijnen, al je onbetaalde boetes geïnd zouden worden. </p>
<p>Canvassing betekende ook de deur in je gezicht dichtgesmeten krijgen door Republikeinse kiezers. Maar de Obama-campagnevoerders namen het voor lief, vervuld als ze waren door de hoop dat Obama alles anders zou maken. </p>
<p>Inmiddels hebben steeds minder Amerikanen hoop. Een hoge werkloosheid en moeizame economie zorgen ook in Ohio voor een lage waardering van president Obama (landelijk schommelt de <a href="http://www.gallup.com/tag/Presidential%2bJob%2bApproval.aspx" class="normal" title="http://www.gallup.com/tag/Presidential%2bJob%2bApproval.aspx"><i>approval rating</i></a> rond 43 procent). Als de Republikeinen straks een voorman gekozen hebben (wat nog wel even kan duren), zal de strijd om de battleground states weer gaan losbarsten. Ook Ohio zal dan weer het decor zijn van lantaarnpalen vol politieke pamfletten, geïmproviseerde campagnestands in winkelstraten en ijverige canvassers die je aanspreken over je stemgedrag. </p>
</p></div>


Team Obama

<p>Na de dood</p>
<p>Het is donorweek, en dus wordt u te pas en te onpas gevraagd wat u met uw organen van plan bent na uw dood. Maar u kunt uw levenloze lichaam ook ter beschikking stellen aan de wetenschap. Dat deed Hendrikje van Andel, die in 2005 op honderdvijftienjarige leeftijd overleed. Zij bleek zeldzame genen te hebben waardoor ze de oudste vrouw ter wereld kon worden. En de Brit Allan Billis doneerde zijn lichaam om te laten mummificeren, ancient Egyptian style. Het proces is vastgelegd in een documentaire, die deze week door Channel 4 werd uitgezonden. Ook een manier om na de dood beroemd te worden.</p>


De roem

<p>De leukste fragmenten van en over de twee grootste komieken van Nederland.</p>
<p>Meer dan een prekende domineeszoon</p>
<p>Voor wie Freek de Jonge vooral kent als prekende domineeszoon die onswel eens even zal vertellen hoe het zit, is de tv-aflevering uit 2008 van 24 uur met Freek de Jonge een aanrader. Je zou zwaarmoedige gesprekken verwachten over de staat van het land, maar wat blijkt? Freek de Jonge is ook maar een mens. Een etmaal lang praat hij met Wilfried de Jong over Youp van &#8216;t Hek, over vrouwen en over hoe zijn begrafenis er idealiter uit zou zien (onder anderen Theo Maassen, Gert-Jan Mulder &#8211; alias Brainpower &#8211; en Marc-Marie Huijbregts mogen de kist dragen). Aan het einde van de aflevering horen we waar hij &#8216;s nachts zoal wakker van ligt en komen we erachter dat De Jonge zijn voormalige partner Bram Vermeulen toch wel eens mist.</p>
<p>vn.nl/dejonge</p>
<p>Vrijheid van meningsuiting</p>
<p>In 2000 brak een aantal Hells Angels in in de uitzending van Barend en van Dorp om te eisen dat de benaming &#8216;criminele organisatie&#8217; teruggetrokken zou worden. De presentatoren kregen klappen. Een week later zat Freek de Jonge in de uitzending om samen met Frits Barend, Henk van Dorp en Jan Mulder te praten over de vrijheid van meningsuiting. De vraag: kunnen mensen alles zeggen, zonder bang te hoeven zijn voor de gevolgen? Dat was destijds al actueel, nog voor de moord op Theo van Gogh of de opkomst van Geert Wilders. Freek de Jonge legt in het eerste kwartier uit hoe de twijfel ook bij hem soms toeslaat.</p>
<p>vn.nl/meningsuiting</p>
<p>De man die met niemand iets deelt</p>
<p>De grootste komiek van Nederland, de man die de lach aan zijn kont heeft hangen. Over André van Duin wordt weinig origineels meer gezegd en geschreven. Toch is het portret dat de KRO voor de serie Profiel maakte interessant, omdat vrienden van Van Duin aan het woord komen die hem echt lijken te kennen. Voor zover dat kan, want het beeld wordt geschetst dat André van Duin nogal op zichzelf is. De aflevering is daarnaast leuk omdat er veel sketches van Van Duin voorbijkomen.</p>
<p>vn.nl/vanduin</p>
<p>Van Duin-klassiekers</p>
<p>Van Duin debuteerde in 1964 op 16-jarige leeftijd met een bandparodie act. Later dat jaar stond hij met die act in het voorprogramma van de Rolling Stones in het Kurhaus. Een beroemde sketch is &#8216;Er is geen kaas&#8217;, met Frans van Dusschoten als aangever.</p>
<p>vn.nl/vanduinklassiek</p>
