Onderwijs
&#8216;What the fuck,&#8217; wordt er gefluisterd als het doek opent en de vwo-5-leerlingen van het Ludger College in Doetinchem het decor van de opera Elektra voor het eerst zien. &#8216;Echt bizar mooi,&#8217; vinden ze het minimalistische maar indrukwekkende decor waarin De Nederlandse Opera (DNO) het verhaal van Richard Strauss vertelt. Het is een vreemd gezicht, deze dinsdagavond in het Muziektheater in Amsterdam: tussen kalende heren en vrouwen in Cora Kemperman-jurken zitten vijftig scholieren verwonderd om zich heen te kijken. Eerder die dag hebben ze een workshop gevolgd. Twee uur lang speelden de tieners tableaus en scènes uit de Duitse opera, waardoor ze gaandeweg het verhaal zijn gaan begrijpen.
De tieners hebben Culturele Kunstzinnige Vorming (CKV). Het schoolvak is twaalf jaar geleden ingevoerd en in 2008 versterkt met de Cultuurkaart. Deze wordt via de stichting Cultureel Jongeren Paspoort (CJP) verstrekt en geeft korting op vrijwel alle culturele instellingen. Er zit ook een tegoed op van vijftien euro per jaar. De school bepaalt of leerlingen dat zelf mogen uitgeven of dat de school projecten voor ze uitkiest. In negentig procent van de gevallen gebeurt het laatste. Scholen beschikken zodoende over een behoorlijk budget voor cultuuronderwijs.
Maar de regering besloot in de zomer om te stoppen met deze subsidie van ruim veertien miljoen euro per jaar. Zonde, vindt CJP. &#8216;Het is dé manier om jongeren kennis te laten maken met de kunsten. Het gaat om vijftien euro per leerling per jaar, de gratis leermiddelen kosten 310 euro per leerling per jaar,&#8217; aldus Walter Groenen, directeur van CJP. &#8216;Als er straks geen budget beschikbaar is, zijn docenten gebonden aan hun klaslokaal. Maar de school moet naar buiten, de wereld in.&#8217;
CJP is vastbesloten zonder de overheid door te gaan met de Cultuurkaart. Bij haar vijftigjarig jubileum eind november, tekende ze een convenant met acht koepelorganisaties uit de culturele sector om de kaart privaat voort te zetten. CJP maakt zich hard voor een financiële inbreng vanuit scholen en probeert die te matchen met private gelden. De kunstinstellingen garanderen dat zij een educatief aanbod behouden voor Cultuurkaart-houders. De Tweede Kamer nam een motie van het CDA aan, waarin de regering wordt opgeroepen belemmeringen voor de private doorstart weg te nemen. Daarmee wordt bedoeld: geen btw heffen over uitgaven met de Cultuurkaart. Staatssecretaris Zijlstra heeft positief gereageerd op dit voorstel, maar de beslissing ligt bij de staatssecretaris van Financiën.
Halfnaakt op het podium
Toneelgroep Amsterdam doet aan cultuureducatie op scholen. &#8216;Al twintig jaar, want dat hoort bij ons als stadsgezelschap,&#8217; zegt hoofd educatie Wilma Smilde. Dit najaar is TA gestart met de culturele werkweek, in samenwerking met het Amsterdamse Berlage Lyceum. Leerlingen uit vwo-4 gingen drie dagen op kamp en werkten daar onder begeleiding van theaterdocenten aan een stuk dat werd opgevoerd voor vrienden en familie. Victor Mentink, als theaterdocent van TA betrokken bij de werkweek, had in eerste instantie twijfels omdat de leerlingen verplicht mee moesten doen. &#8216;Dat is tegenstrijdig, want kunst gedijt juist bij vrijheid. Maar het werkte, je zag ze uit hun schulp kruipen. De leerlingen kenden elkaar amper voor de kampweek, omdat ze in nieuwe klassen zaten. In drie dagen zijn ze een groep geworden. Zelfs de stoerste bink en het stilste meisje zag je op het podium opbloeien.&#8217; Het project werd afgesloten met een bezoek aan De Vrek van TA, voor veel scholieren het eerste bezoek aan een theater. Voor aanvang kregen ze daarom uitleg van de regels: jas uit, telefoon uit, geen &#8216;boe&#8217; roepen. Het leek te werken, de zestig tieners hielden zich stil. Er werd alleen wat gegiecheld toen een van de actrices halfnaakt op het podium stond. Achteraf mochten ze hun vragen stellen aan acteurs Hans Kesting en Leon Voorberg. Een paar leerlingen toonden zich geïnteresseerd in het stuk en de werkwijze van de acteurs, maar de meesten wilden weten hoe vaak Kesting naar de sportschool gaat (vier keer per week: half uurtje loopband, half uur gewichtheffen).Of de scholieren uit Doetinchem en Amsterdam ooit teruggaan naar het theater is de vraag. Onderzoek laat zien dat het vak CKV in de twaalf jaar dat het bestaat niet geleid heeft tot een ander aanzien van kunst of hogere cultuurparticipatie bij jongeren die van school af zijn. En hartverwarmende observaties dat leerlingen zichzelf leren kennen en uit hun schulp kruipen ten spijt, als ze gevraagd worden hoe ze het vonden, komen de meesten niet verder dan &#8216;leuk&#8217; of &#8216;mooi&#8217;. Maar dat is volgens Melle Daamen, directeur van de Stadsschouwburg en lid van de Raad voor Cultuur, niet erg, want ze hebben tenminste kennis genomen van cultuur. &#8216;En dat is nodig om zelf te kiezen of je het iets vindt of niet.&#8217;

Jongerenkorting
Stadsschouwburg Amsterdam heeft de Sprintpas van vijf euro, voor jongeren onder de dertig. Een uur voor aanvang kunnen ze voor tien euro een kaartje kopen voor elke niet-uitverkochte voorstelling. Zes procent van het publiek is Sprinter. Theaters en podia in het hele land bieden kortingen aan voor jongeren. 
Vijf keer per jaar organiseert De Nederlandse Opera een avond waarbij jongeren tot dertig jaar voor twintig euro een toegankelijke voorstelling bezoeken. Inclusief rondleiding vooraf, hapje en drankje in de pauze en na afloop borrelen met de cast. Elke editie zit vol. Diederik de Koe (26) ging er met zijn vriendin naartoe en zou het al zijn vrienden aanraden. &#8216;Het is een bijzondere avond waarbij je helemaal in de watten wordt gelegd. Maar je moet natuurlijk wel enige vorm van culturele gevoelens hebben.&#8217;
Het Concertgebouw in Amsterdam heeft het maandelijkse Tracks, een voorstelling van een uur met daarna cocktails aan de bar. En in Groningen wordt zelfs een theaterfestival speciaal voor jongeren georganiseerd, het Jonge Harten-festival. Dat trekt elk jaar zo&#8217;n tienduizend bezoekers tot dertig jaar.

Eva Schram

Te duur kaartje

Opvangcrisis escaleert wéér

'Klimaatverandering vraagt om populisme'

Filosoof Chris Julien

Opvangcrisis dreigt weer te escaleren in Nederland

Verhaal van de week

Op de cover van Men’s Health

Teun van de Keuken

Westelijke Jordaanoever

Beeldreportage

Interview met Molly Crabapple

Over anti-zionisme

Het kabinet offert welvaart op voor productiviteit

Hans against the machine

Nog eentje dan!

Column Amber Wiznitzer

Queer Amsterdam, de roze stad

Cultuurtips