<p>Onlangs schreef journalist Kathryn Jezer-Morton in<em> <a href="https://www.thecut.com/article/brooding-friction-maxxing-new-years-2026-resolution.html">The Cut</a> </em>over een nieuwe term die viral ging op TikTok: <em>frictionmaxxing</em>. Het woord is afgeleid van het internetwerkwoord maxxing, bekend van termen als looksmaxxing, waarbij het draait om het maximaliseren van iets aan jezelf.</p>
<p>Jezer-Morton gaf het begrip een draai: wat als we ook frictie zouden maximaliseren en omarmen? Volgens haar moeten we niet elk ongemak gladstrijken, maar frictie bewust toelaten. In het geval van Big Tech: we zijn zo gewend geraakt aan platforms en tech die vlekkeloos werken en naadloos op elkaar aansluiten, dat we makkelijker een oogje dichtknijpen als het gaat om privacy en veiligheid, en daarom niet willen overstappen naar alternatieven. Het comfort wint het steeds van onze principes.</p>
<p>Ik heb door de jaren heen meerdere halfslachtige pogingen gewaagd om over te stappen. Maar ik ben, net als velen van ons, een <em>creature of habit</em>. Vaak keerde ik terug naar het beloofde land van Big Tech, waar alles oud en vertrouwd was.</p>
<p>Toen ik onlangs de voorzichtige overstap maakte van Spotify naar de Franse streamer Qobuz, had ik aanvankelijk ook die neiging. Sommige muziek ontbrak en de zoekfunctie was frustrerend. Waar Spotify je zelfs straalbezopen nog naar de juiste artiest brengt, moet je bij Qobuz exact weten wat je intypt. Maar nu bedacht ik me: misschien was die irritatie geen teken dat het platform slechter was, maar een vorm van ontwenningsverschijnselen en moest ik de frictie die ontstond juist omarmen en mezelf de tijd gunnen een nieuwe digitale structuur te vinden.</p>
<p>Want juist nu is de urgentie om over te stappen groter dan ooit. Big Tech heeft via zijn platforms niet alleen een diepe invloed op onze persoonlijke levens. Sinds de inauguratie van Trump, waarbij ze allemaal op de voorste rij zaten, is ook zichtbaar hoe groot hun politieke machtspositie is, zowel nationaal als internationaal. Door hun financiële positie, algoritmen, data en bereik zijn ze niet alleen in staat om de publieke opinie wereldwijd te beïnvloeden, doordat bedrijven en overheden wereldwijd afhankelijk zijn van hun technologie hebben ze ook een gigantisch machtsmiddel in handen.</p>
<h5>Amerikaanse tentakels</h5>
<p>De machtsuitoefening van de Verenigde Staten is enorm. Sinds de invoering van de Amerikaanse CLOUD Act tijdens de eerste termijn van Trump in 2018, zijn Amerikaanse technologiebedrijven verplicht om data te overhandigen wanneer de Amerikaanse overheid daar juridisch om vraagt, zelfs als die data op servers buiten de Verenigde Staten staan. Hierdoor heeft de Amerikaanse overheid het voorbehoud om bij alle organisaties die ergens Amerikaans eigenaarschap hebben, toegang tot hun digitale informatie of via sancties deze bedrijven aan te zetten tot verandering.</p>
<blockquote><p>De Amerikaanse overheid kan bij de cloud-infrastructuur waar Nederlandse organisaties op draaien</p></blockquote>
<p>Dat raakt ook Europa. Microsoft, Amazon en Google beheren een groot deel van de cloud-infrastructuur waarop Nederlandse organisaties draaien. Dankzij de CLOUD Act kan de Amerikaanse overheid daar in principe bij.</p>
<p>Ook Nederland is kwetsbaar voor deze maatregel. Zo verloren medewerkers van het Internationaal Gerechtshof in Den Haag vorig jaar tijdelijk toegang tot hun Microsoft-accounts nadat de Verenigde Staten sancties hadden ingesteld naar aanleiding van een arrestatiebevel tegen de Israëlische premier Benjamin Netanyahu. En ook overheidsdiensten draaien vooralsnog grotendeels op Amerikaanse technologie.</p>
<p>Tweede Kamerlid Barbara Kathmann (GL-PvdA, digitale zaken) maakt zich grote zorgen om onze digitale kwetsbaarheid: ‘De overheid, DigiD ziekenhuizen, ons onderwijs, maar ook onze bruggen, waterkeringen en pensioenen – tweederde van ons land hangt aan een Big-techinfuus. Terwijl er genoeg Europese alternatieven zijn die goed werken.’</p>
<p>Volgens haar heeft de EU met de Digital Services Act (DSA) wel degelijk sterke regelgeving in handen, maar schiet de handhaving tekort. Maar maakt ook het nieuwe kabinet veel te weinig geld vrij om de digitale veiligheid van burgers en zichzelf te beschermen. ‘Voor nu word je als gebruiker aan je eigen lot overgelaten om te bepalen welke apps je gebruikt&#8217;, zegt Kathmann: &#8216;We zouden massaal in opstand moeten komen. We zijn met 450 miljoen Europeanen, daarmee een van de grootste markten in de wereld. Als individu kun je wel degelijk impact maken. ‘Als genoeg mensen ergens anders gaan zitten, verschuift de macht vanzelf.’</p>
<blockquote><p>Je data mag niet het verdienmodel worden; privacy moet het uitgangspunt zijn</p></blockquote>
<p>Bij een overstap blijken drie criteria belangrijk.</p>
<p>Ten eerste moet een alternatief begrijpelijk en gebruiksvriendelijk zijn. Ten tweede mag je data niet het verdienmodel vormen; privacy moet het uitgangspunt zijn, ook als dat betekent dat je een paar euro per maand betaalt. Ten derde moet een platform <em>open source</em> zijn, zodat controle en transparantie mogelijk zijn. Europese alternatieven hebben de voorkeur, maar niet ten koste van alles. Als een Amerikaans platform wél aan de criteria voldoet, zoals Signal, kan dat alsnog de betere keuze zijn.</p>
<p>Op basis van <a href="https://longreads.cbs.nl/ict-kennis-en-economie-2021/internetgebruik-van-huishoudens-en-personen/">CBS-gegevens</a> over het internetgebruik van Nederlanders, selecteerde ik de zes belangrijkste manieren waarop we het internet gebruiken. Met behulp van experts, ging ik per categorie op zoek naar alternatieven. Maartje Knaap van Bits of Freedom (BoF), de organisatie die strijdt voor digitale vrijheid en veiligheid, die onlangs de campagne <em>Weg van Big Tech</em> lanceerde. En Ton Zijlstra die als expert digitaal beleid en databeleid overheden en organisaties begeleidt bij de overstap weg van Big Tech.</p>
<h5>1. Communicatie: e-mail en appverkeer</h5>
<p>Big Tech: Gmail, Outlook, WhatsApp<br />
Overstappen naar: Proton. Signal.</p>
<p>E-mail is misschien wel de makkelijkste overstap, dus begin daar. Anders dan bij social media kun je gewoon blijven mailen met mensen die niet overstappen. Je hoeft dus niet te wachten tot iedereen meedoet.</p>
<p>Volgens BoF is het Zwitserse Proton Mail een goed alternatief. Je kunt de dienst gratis gebruiken, al is de opslag dan beperkt. Een betaald abonnement van ongeveer vier euro per maand geeft meer ruimte.</p>
<p>Veel mensen hebben de overstap inmiddels gemaakt. In 2022 had Proton Mail zo’n 50 miljoen gebruikers. In 2024 was dat aantal al verdubbeld. De overstap is relatief eenvoudig: je kunt inkomende Gmail-berichten automatisch laten doorsturen naar je nieuwe Proton-account en vervolgens stap voor stap je oude mail overzetten. Met de tool <em>Easy Switch</em> kun je bovendien je e-mails, contacten en agenda automatisch importeren.</p>
<p>Als het om app-verkeer gaat is de overstap iets lastiger, omdat de mensen met wie je appt ook moeten overstappen. Toen WhatsApp enkele jaren geleden werd overgenomen door Meta, stapten veel mensen al over naar het alternatief Signal. Dat bedrijf is weliswaar Amerikaans en valt daarmee technisch gezien ook onder de CLOUD Act, maar omdat Signal geen gebruikersdata opslaat, is er ook geen informatie om te delen.</p>
<p>Volgens Zijlstra helpt het om klein te beginnen. Kijk eens met wie je het meest appt. ‘80 procent van mijn berichten bleek met een kleine groep mensen. Als je die meekrijgt, heb je het grootste obstakel al overwonnen.’</p>
<h5>2. Zoekmachines en browser</h5>
<p>Big Tech: Google, Google Chrome<br />
Overstappen naar: Brave, Firefox, DuckDuckGo en Ecosia</p>
<p>Je vergeet soms bijna dat Google een bedrijf is. Met alles wat je ‘googelt’, voeg je waarde toe aan dat bedrijf. Gebruik je Google Chrome, dan staat Google standaard ingesteld als zoekmachine. Die combinatie is krachtig, want je browser verraadt veel over je. Welke producten vergelijk je? Lees je veel over een zwangerschap, of over een medische klacht? Zoekgeschiedenis is waardevolle data voor gerichte advertenties. Een logische eerste stap is daarom een andere browser installeren, zoals Mozilla Firefox of Brave. Beide zijn privacyvriendelijkere alternatieven.</p>
<p>Daarmee ben je er nog niet. Vergeet ook niet je zoekmachine aan te passen. Van alle opties heeft DuckDuckGo de voorkeur, aldus Knaap van Bits of Freedom, omdat het een open source dienst is. Zij beloven geen persoonlijke profielen aan te leggen op basis van je zoekgeschiedenis en geen zoekdata te verkopen aan derden. Deze diensten maken voor hun zoekresultaten gebruik van de infrastructuur van Microsoft Bing, maar plaatsen daar als het ware een privacylaag tussen. Dat betekent dat jouw zoekopdrachten uit de handen blijven van Big Tech.</p>
<h5>3. Social media</h5>
<p>Big Tech: Instagram, X en Facebook<br />
Overstappen: Mastodon</p>
<p>Social media zijn misschien wel de lastigste categorie om te verlaten. Anders dan bij e-mail zijn deze platforms niet interoperabel. Zit jij op Facebook en een vriend op X, dan kun je niet rechtstreeks met elkaar communiceren. Bovendien spelen social media sterk in op het netwerkeffect: hoe meer mensen er blijven, hoe moeilijker het wordt om naar een alternatief te vertrekken.</p>
<p>Toch laten recente ontwikkelingen zien dat gebruikers wel degelijk kunnen vertrekken als een platform te problematisch wordt. Toen X steeds meer een politiek project van Elon Musk werd, begonnen veel mensen het platform te verlaten. In vijf maanden tijd vertrokken meer dan 10,5 miljoen Europeanen, onder wie ongeveer 900 duizend Nederlanders.</p>
<p>Maartje Knaap van Bits of Freedom raadt Mastodon aan. Dit alternatief is gedecentraliseerd. &#8216;Dat betekent dat er onafhankelijke servers over de hele wereld staan en dat de macht van zo&#8217;n platform dus niet bij één bedrijf of persoon ligt.&#8217;</p>
<p>Tegelijk zitten er nog relatief weinig mensen, waardoor een overstap leeg kan aanvoelen. Maar daar kan juist ook de kracht liggen, dat het weer voelt als de oude social media van vroeger, waar iedereen gewoon aardig is.</p>
<h5>4. Entertainment</h5>
<p>Big Tech: YouTube, Spotify<br />
Overstappen naar: PeerTube. Qobuz en Pocketcast</p>
<p>Spotify valt onder Big Tech en ligt onder vuur vanwege lage vergoedingen voor artiesten en dubieuze investeringen van de CEO. Voor muziek: ik ben overgestapt naar Qobuz, een goed alternatief: artiesten worden beter betaald, je ontdekt makkelijker nieuwe muziek en de audiokwaliteit is hoger; afspeellijsten kun je eenvoudig overzetten met een online tool. Voor podcasts gebruik ik zelf al jaren Pocket Casts, een privacyvriendelijker alternatief waarmee je ook makkelijker nieuwe podcasts ontdekt.</p>
<p>Voor video’s is het iets lastiger, omdat je als kijker ook afhankelijk bent van welk platform videomakers gebruiken. Dus helemaal afstappen van bijvoorbeeld YouTube is voor de consument nu nog niet mogelijk. Als maker kun je wel kiezen voor een alternatief voor YouTube (nu nog <a href="https://fingerspitz.nl/blog/youtube-gebruikersstatistieken-in-nederland/" target="_blank" rel="noopener">het derde grootste socialmediaplatform</a> in Nederland na Facebook en Instagram). Volgens Zijlstra PeerTube: een gedecentraliseerd netwerk van onafhankelijke services gemaakt door de Franse nonprofit Framasoft. ‘Met zo&#8217;n systeem dwing je als aanbieder van video’s de gebruiker niet automatisch naar YouTube te gaan. Het zou niet zo hoeven zijn dat je voor een filmpje van de overheid per se naar YouTube moet.’</p>
<h5>5. Chatbots</h5>
<p>Big Tech: ChatGPT<br />
Overstappen naar: Lumo</p>
<p>Chatbots en AI-systemen zoals ChatGPT zijn niet meer weg te denken uit ons dagelijks gebruik. Tegelijk groeit de kritiek, van twijfelachtige trainingsdata tot het hoge energieverbruik en de arbeidsomstandigheden van mensen die content moeten labelen.</p>
<p>Ook hier geldt: overstappen is minder ingewikkeld dan het lijkt. Er zijn alternatieven waarbij je prompts niet worden opgeslagen of gebruikt voor verdere training.</p>
<p>Volgens Knaap van Bits of Freedom zijn alternatieven, zoals Lumo, soms minder krachtig. ‘Ze zijn soms iets minder snel en slim, maar de voordelen van de alternatieven wegen nog wel op tegen de nadelen.’</p>
<p>Als je niet wil dat AI wordt getraind op wat jij stuurt en deze informatie niet wordt gedeeld met derden, is het volgens haar aan te raden AI te kiezen die je lokaal op je apparaat kunt draaien. Je downloadt dan een AI-model. Je uitwisseling met die AI verlaat nooit je apparaat en het werkt lokaal en offline.</p>
<h5>6. Cloudservices</h5>
<p>Big Tech: Google Drive en Microsoft Office<br />
Overstappen naar: Proton Drive, NextCloud</p>
<p>Veel van je digitale leven, en dat van je werkgever, staat waarschijnlijk ergens opgeslagen in de cloud, vaak bij Amerikaanse technologiebedrijven. Wat gebeurt er als je daar plotseling geen toegang meer toe hebt?</p>
<p>Het goede nieuws is: juist op dit gebied zijn er heel veel goede Europese alternatieven. Zijlstra ziet ook veel Europese alternatieven ontstaan die graag in dat gat willen springen, zoals Office EU, een bedrijf dat zich bewust positioneert als een beter alternatief voor Microsoft Office en volledig werkt met software van Europese bedrijven. Office EU is nu nog niet beschikbaar voor iedereen, maar verwacht dat binnenkort wel te zijn. Een ander goed alternatief is het Duitse Nextcloud, dat ook Nederlandse hosting aanbiedt, zodat de data hier opgeslagen wordt.</p>
<p>Ook Proton Drive biedt een goed alternatief voor Google Drive of Microsoft-diensten. Vooral als je al gebruikmaakt van Proton Mail kan het logisch zijn om ook je bestanden daar op te slaan. Zo creëer je voor jezelf een omgeving waar je alles bij elkaar hebt, en waarin veel functies samenkomen.</p>
<div class="info-box">
<h5>Disclaimer</h5>
<p>Tot slot nog even een kleine disclaimer. Deze lijst kan overweldigend aanvoelen. Maar overstappen is steeds onvermijdelijker aan het worden. Zie het daarom niet als een alles-of-niets-keuze, maar als een reeks kleine verschuivingen. Begin bij één categorie, bijvoorbeeld je e-mail. Begin met de paar mensen met wie je het meest communiceert. En accepteer dat het even schuurt. De frictie is geen teken dat het slechter werkt, maar dat je iets aan het veranderen bent en even moet wennen. Bedenk, als je weer eens ouderwets staat te schreeuwen tegen je laptop of smartphone: je bent goed bezig! <em>Frictionmaxxing</em>.</p>
</div>

<div class="newsletter-teaser bg-gray">
    <div class="teaser__content__container">
                    <div class="teaser__header">Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.</div>
        
                    <div class="teaser__text">Ontvang de beste verhalen van Vrij Nederland twee keer per week in je mail. In elke nieuwsbrief ontvang je één artikel helemaal gratis.</div>
            </div>

    <div class="teaser__btn__container">
                    <div class="teaser__btn">
                <a class="btn btn--rounded btn--white-bg" 
                    href="/service/nieuwsbrieven"
                    data-ga-category="banner-newsletter-button" 
                    data-ga-label="Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief." 
                    data-ga-action="clicked">Ja, dit wil ik ></a>
            </div>
            </div>
</div>


Ideeën

Wekelijkse Nieuwsbrief

Timo Harmelink

Zo surf je om techbro’s heen in zes stappen

Vrouwen misbruikt binnen Forum

De zomerrel op links

Woke versus klasse

Verhaal van de Week

Normale mensen zijn eng

Teun van de Keuken

Wat betekent bescherming?

Leven in de Noordzee

Onzekere toekomst

Onrust in het Midden-Oosten

iPhone-apartheid

Chard van den Berg

Eigendomcrisis

Noordzee

Veilige social media

Megaboete Meta

Democratie leeft

Verzet in India

Mag je niet missen

Cultuurtip