Emmanuel Macron wil de bijl zetten in de Franse masculiene politieke cultuur, zei hij in de aanloop naar de presidentsverkiezing. Maakt hij zijn feminisme waar, nu hij eenmaal is verkozen? De eerste kritiek klinkt al: ‘Gelijkheid tussen man en vrouw is niet meer dan een steentje in zijn schoen.’

Stralend kijkt Brune Poirson in de camera als de Europese ministers van Energie op 26 juni bijeen zijn in Luxemburg. Het kan heel snel gaan in het nieuwe Frankrijk van Macron. Nog geen twee weken daarvoor was ze een onbekende jonge vrouw die het in het departement Vaucluse opnam tegen het Front National. Op sociale media circuleerden filmpjes waarop ze op Provençaalse markten flyerde en potentiële kiezers aansprak. Ze leek kansloos in het kiesdistrict waar bij de vorige verkiezingen Marion Maréchal-Le Pen, de nicht van Marine, ruim had gewonnen. Tegen de verwachting in versloeg Poirson haar uiterst rechtse tegenstander met klein verschil en nu is ze staatssecretaris van Milieu in de regering-Macron.

Maar wat ze als politica waard is? En waar ze voor staat?

Brune Poirson, geboren in Washington DC, is nooit eerder lid geweest van een partij. Ze studeerde politieke wetenschappen in Londen, waar ze medewerker was van Labour in het Britse parlement. Opgekomen op de golven van En Marche staat ze in alles voor het macronisme: ze is kosmopolitisch, jong, knap, politiek een onbeschreven blad en bovenal: vrouw. Want als er één ding is waar Macron de bijl in wilde zetten, was het de Franse masculiene politieke cultuur waarin haantjesgedrag de norm was. Dikbuikige mannen sloten deals tijdens met veel wijn overgoten lunches waarna ze vertrokken naar hun maîtresses – denk aan Dominique Strauss-Kahn.

Zelfverklaard feminist

In zijn programmatische boekje Revolutie, waarin Macron zich als relatief onbekende politicus presenteerde aan alle Fransen, kondigde hij al aan dat zijn beweging En Marche discriminatie van vrouwen wilde aanpakken. Vrouwen werken in Frankrijk veel vaker parttime, verdienen minder en zetten minder vaak een eigen bedrijf op dan mannen, schreef Macron. Bovendien hebben ze volgens hem ‘last van een gevoel van onveiligheid dat voortkomt uit duizend-en-één dagelijkse incidenten, in het openbaar vervoer, op het werk en op straat’. Daar wil hij een einde aan maken.

‘U bent een zelfverklaard feminist,’ zei een interviewster op het Vrouwenforum voor economie en maatschappij in Deauville in december vorig jaar tegen de presidentskandidaat, die goed op zijn gemak leek als enige man in een zaal vol vrouwen. ‘Jazeker, ik noem mezelf een feminist,’ antwoordde Macron. ‘Maar waar het om gaat, is dat ik ook als feminist wordt erkend door vrouwen.’ In de loop van zijn campagne liet hij zich vaker zien in die rol van zelfverklaarde verdediger van de vrouwenrechten. Tijdens de presentatie van het programma van En Marche noemde hij gelijkheid tussen mannen en vrouwen ‘absoluut fundamenteel voor de vitaliteit van onze maatschappij, onze economie en onze democratie’.

Jazeker, ik noem mezelf een feminist,’ antwoordde Macron. ‘Maar waar het om gaat, is dat ik ook als feminist wordt erkend door vrouwen.Of het nu politieke marketing was of een diep gevoelde overtuiging, in elk geval slaagde hij erin om niet over te komen als alweer een politieke Bokito. ‘Hij is een van de weinige politici die vrouwen niet zien als een potentiële prooi,’ bevestigde de Frans-Senegalese Sibeth Ndiaye – communicatie-adviseur van kandidaat Macron tijdens de campagne en tegenwoordig de woordvoerder van de president – dat beeld.

Het intelligente deel der vrouwen

Tijdens een bijeenkomst op Vrouwendag van Elles Marchent, de vrouwenafdeling van En Marche, deed Macron, omringd door partijgenoten als Anne Rubinstein, Marlène Schiappa en Axelle Tessandier, opnieuw een plechtige feministische belofte. Hij zegde toe dat hij het programma van En Marche na zijn verkiezing ook werkelijk integraal zou doorvoeren: hij zou zorgen voor een royaler zwangerschapsverlof, geweld tegen vrouwen bestrijden, opkomen voor gelijke salariëring. Zo mogelijk zou hij ook een vrouwelijke premier aanstellen, beloofde de kandidaat Macron. ‘Ik kom uit de wereld van de banken en het openbaar bestuur waar te weinig vrouwen een rol spelen, een misogyne omgeving waarin mannen de dienst uitmaken.’ Die wereld had hij voorgoed achter zich gelaten, benadrukte hij: ‘De emancipatie is En Marche!’ Hij nodigde zijn vrouw Brigitte onder luid applaus uit op het podium. ‘Als wij gekozen worden, zal ik haar niet verstoppen achter een vaas bloemen,’ zei hij over zijn echtgenote. ‘Ze zal steeds aan mijn zijde staan. Ik heb me altijd op mijn gemak gevoeld bij het intelligente deel der vrouwen.’

Macron (r) met premier Edouard Philippe en de vrouwelijke bewindslieden. v.l.n.r., eerste rij: Muriel Pénicaud (Werkgelegenheid), Agnès Buzyn (Volksgezondheid), Sylvie Goulard (Defensie), Françoise Nyssen (Cultuur, zie kader p. 62-63), Frédérique Vidal (hoger onderwijs); tweede rij: Sophie Cluzel (gehandicapten), Marielle de Sarnez (Europese Zaken), Annick Girardin (Overzeese gebieden), Laura Flessel-Colovic (sport), Marlène Schiappa (emancipatie) en Elisabeth Borne (transport). Foto: Philippe Wojazer/AFP/ANP

Marlène Schiappa, tegenwoordig staatssecretaris voor gelijke rechten van man en vrouw, bestempelde het huwelijk van Emmanuel Macron (39) met zijn voormalige lerares Brigitte Trogneux (63) met terugwerkende kracht tot een feministische daad door Brigitte uit te roepen tot ‘het ultieme symbool van feminisme’. In de aanloop naar de verkiezingen was Frankrijk in de ban van die ongebruikelijke verbintenis tussen Emmanuel Macron en zijn bijna een kwarteeuw oudere Brigitte. Het weekblad Paris Match wijdde maar liefst zeven covers aan het echtpaar. Dat ze niet van plan was een volgzame presidentsvrouw te worden, bleek al uit de Netflix-documentaire over de race naar het presidentschap, waarin Brigitte haar man bestraffend toesprak toen hij de uitslag van een voetbalwedstrijd even belangrijker leek te vinden dan zijn campagne.

Hartstocht

Er werd door de media, die gretig op het verhaal van het leeftijdsverschil doken – even groot als dat tussen Trump en zijn Melania – ook openlijk getwijfeld aan hun liefde. Een cabaretier noemde Brigitte Trogneux een ‘grootmoedertje dat weet hoe ze een goeie kop koffie moet zetten’. Charlie Hebdo drukte op de cover een tekening af waarop de president zijn hand op de buik van zijn kennelijk zwangere echtgenote legt met de tekst: ‘Hij gaat wonderen verrichten.’ Trogneux tweette de door velen als seksistisch opgevatte tekening met als commentaar: ‘Alles wat technisch mogelijk is, is daarom nog niet wenselijk of gewenst.’

Al even kwetsend was de beschuldiging in Russische media en van de rechtse politicus Nicolas Dhuicq – die bij de verkiezingen in de tweede ronde zou worden verslagen door een kandidaat van Macrons partij LREM – dat Macron een dubbelleven zou leiden. Hij zou niet uit de kast durven komen als homoseksueel en hij zou het daarom bij wijze van dekmantel hebben aangelegd met een oudere vrouw. Vlak na zijn verkiezing tot president haalde Macron in een gesprek met Le Parisien hard uit naar dit soort critici, die hij naast homofobie ook vrouwenhaat verweet. ‘Als ik twintig jaar ouder was geweest dan Brigitte had niemand het erover gehad.’

Hij zou niet uit de kast durven komen als homoseksueel en hij zou het daarom bij wijze van dekmantel hebben aangelegd met een oudere vrouw.In zijn boekje Revolutie vertelt Macron in het kort hoe hij Brigitte Trogneux op de jezuïtische middelbare school La Providence in het Noord-Franse Amiens ontmoette en hoe hij verliefd werd op de getrouwde docente die drie kinderen had van wie de oudste bij hem in de klas zat. Het was in eerste instantie een ‘intellectuele verbondenheid’ tussen de 15-jarige jongen uit een artsengezin en de 24 jaar oudere lerares, die tijdens het gezamenlijk bewerken van het toneelstuk L’art de la comédie in een paar maanden uitgroeide tot een ‘hartstocht’. Het schrijven werd steeds meer een voorwendsel om elkaar te ontmoeten, schrijft Macron. ‘Ik ontdekte dat we elkaar altijd hadden gekend.’
Brigitte vertelde in interviews hoe ze helemaal van haar stuk was gebracht door de uitzonderlijke intelligentie en de bijzondere manier van denken van haar leerling. ‘Terwijl we bezig waren aan ons toneelstuk had ik het gevoel alsof ik met Mozart aan het werk was.’

Lees ookEmmanuel Macron: van 'normaal' naar Jupiter3 juli 2017Aanvankelijk vermoedden zijn ouders dat hun zoon een verhouding had met zijn klasgenootje Laurence, de oudste dochter van Brigitte. Tot Emmanuel zijn ouders uit de droom hielp. In het boek van Figaro-journaliste Anne Fulda is moeder Françoise nog steeds onthutst bij de herinnering: ‘We konden het niet geloven.’ Vader Jean-Michel weet nog dat hij bijna van zijn stoel viel van verbazing. ‘We zeiden zeker niet: wat geweldig voor je.’ De geschokte ouders vroegen Brigitte dringend om hun zoon niet meer te zien voor zijn achttiende, maar zij antwoordde dat ze ‘niets kon beloven’.

Op zeventienjarige leeftijd vertrok Emmanuel naar Parijs om daar zijn laatste schooljaar af te maken aan het prestigieuze Henry IV-lyceum. Dat was altijd al het plan, benadrukten zijn ouders, ze stuurden hun zoon níét naar Parijs om Brigitte daar zo snel mogelijk uit zijn hoofd te kunnen zetten. Voor zijn vertrek – het is vaak gememoreerd in de Franse media – beloofde Emmanuel haar plechtig dat hij zou terugkeren en met haar zou trouwen, en hun liefde overleefde de fysieke afstand. ‘Ik had één obsessie: het leven leiden waarvoor ik had gekozen met de vrouw van wie ik hield,’ schreef hij zelf over die Parijse tijd. ‘Daar had ik alles voor over.’

‘Mijn oma heeft me leren werken’

Het is opvallend dat Emmanuel Macron in de beschrijvingen van zijn jonge jaren in zijn boek en in interviews bijzonder weinig zegt over zijn moeder of haar zelfs helemaal negeert. Tegenover biografe Anne Fulda beklaagt Françoise zich daarover. Ze is trots op haar zoon en bewondert wat hij heeft bereikt. Maar de verhalen die ze over hem en zijn jeugdjaren leest, lijken soms wel te gaan over heel iemand anders, over iemand die ze nooit heeft gekend.

Voor zijn moeder mag hij dan weinig aandacht hebben, over zijn grootmoeder van moederskant Germaine, bijgenaamd Manette, spreekt en schrijft hij uitgebreid en met grote bewondering. Omdat zijn beide ouders werkten als arts, fungeerde oma, van beroep lerares, als Emmanuels naschoolse opvang. Vanaf zijn vijfde jaar was hij na schooltijd bij haar thuis en dat was behoorlijk aanpoten voor de jonge Emmanuel. ‘Mijn oma heeft me leren werken’, schrijft hij in Revolutie over de ambitieuze Germaine, die hem al jong lesgaf in grammatica, geschiedenis en letterkunde. ‘Mijn kindertijd werd bepaald door haar hooggespannen verwachtingen over mijn examenuitslagen.’ Ze lazen samen Molière, Racine en andere Franse schrijvers. ‘Ik ben opgegroeid in de bibliotheek van mijn oma, ik heb hele dagen hardop naast haar zitten lezen. Voor oma gingen de literatuur, de filosofie en de grote schrijvers boven alles. André Gide en Jean Cocteau werden mijn niet te vervangen vrienden.’

Net als een schrijver

Het werd de grote droom van Macron om ook zo’n grote schrijver te worden. Op zijn zestiende schreef hij zijn eerste boek – een ‘barokke brievenroman met het denkbeeldige verhaal van de laatste der Inca’s die vertelt over de ineenstorting van zijn beschaving’. Hij bewerkte het manuscript van die roman met als titel Babylon Babylon jarenlang steeds opnieuw, ‘zonder te bereiken waarvan ik droomde’. Nog steeds sluit hij niet uit dat hij het ‘ooit nog eens durft te publiceren’. Aangemoedigd door Brigitte, toen nog lerares op zijn school, schreef hij nog twee romans en ook gedichten. Maar uiteindelijk, vertelde hij aan het weekblad l’Obs, zag hij in dat hij ‘wel de ijdelheid bezat om schrijver te worden maar niet de noodzakelijke nederigheid’.

Presidentskandidaat zijn is ook het ontwikkelen van een stijl en een perspectief, net als een schrijver.Ook als politicus zegt Macron nog steeds ‘zonder te schrijven niet te kunnen handelen’ en hij vergelijkt zijn rol met die van een schrijver. ‘Presidentskandidaat zijn is ook het ontwikkelen van een stijl en een perspectief, net als een schrijver. Mijn blik is gericht op de horizon waar ik de Fransen mee naartoe wil nemen.’

In Revolutie greep Macron als een echte storyteller alsnog zijn kans om zijn eigen levensverhaal op papier te zetten in zijn eerste gepubliceerde boek, hoeveel moeite hem dat ook kostte. ‘Je kunt je niet voorstellen hoe ik heb gezweet om dat boek te schrijven terwijl ik minister was, in de zomer van 2015,’ zei hij over die ditmaal wel geslaagde worsteling. ‘Ik heb het manuscript wel vijftien keer herschreven en gecorrigeerd.’

In het autobiografische gedeelte paste vooral het verhaal van zijn oma – ‘haar twee passies waren literatuur en linkse ideeën’ – heel goed. Via haar levensgeschiedenis en de invloed die zij op hem had gehad, kon hij zichzelf presenteren als een jongen van eenvoudige komaf in plaats van als zoon van twee artsen die naar de beste scholen ging waarna hij bankier werd bij de chique Rothschild-bank. Zijn grootmoeder was de dochter van vrijwel analfabete ouders – vader stationschef op een klein stationnetje, moeder huisvrouw – maar ze wist zich door studie en doorzettingsvermogen op te werken tot lerares. ‘Dat woord wil ik hierbij ontdoen van zijn stoffige connotatie,’ schreef Macron daarover, ‘ik wil er de glans van de grote passie, de bewonderenswaardige toewijding en het geduld aan teruggeven waarmee ze haar vak uitoefende.’

Oma Macron, die later schooldirecteur werd, wilde haar leerlingen verheffen, ze wilde de dochters van arbeiders en boeren uit Picardië de kansen geven die zijzelf met zoveel moeite had veroverd. ‘Haar leven was gewijd aan het onderwijzen van meisjes,’ schrijft Macron. ‘Het was een erezaak voor haar om ervoor te zorgen dat zij ook toegang kregen tot het beste van onze cultuur.’

Vrouwelijk talent

Op 13 april 2013 blies oma Manette haar laatste adem uit in de armen van Emmanuel, haar geliefde kleinkind, die toen secretaris-generaal was van het ministerie van Economische Zaken en een belangrijke adviseur van president François Hollande. Macron was compleet van zijn stuk en probeerde troost te zoeken bij Hollande. De president reageerde nogal horkerig. Dat was volgens bronnen van biograaf Fulda het moment dat er iets knapte bij Macron en hij afstand begon te nemen van de socialistische voorman en begon aan zijn ‘roman d’ambition’, zoals in 2015 de titel luidde van een documentaire over zijn politieke carrière.

Macron was compleet van zijn stuk en probeerde troost te zoeken bij Hollande. De president reageerde nogal horkerig.Vanaf zijn vroege jeugd was Macron dus omringd door sterke, geëmancipeerde vrouwen, in de Franse media ‘de drie feeën’ genoemd: zijn oma, zijn moeder en Brigitte. Tegelijkertijd speelde de vrouwenstrijd nauwelijks een rol in zijn leven. Hij noemde zichzelf in een interview met de Franse editie van Vanity Fair dan ook ‘een late bekeerling’, die zoals alle late bekeerlingen nogal overtuigd is van zijn nieuw gevonden gelijk. ‘Ik wil echt dingen veranderen.’

In datzelfde artikel vertelt Anne Rubinstein, van oorsprong lerares, die net als hij op het ministerie van Economische Zaken werkte, dat ze flink op Macron moest inpraten om vrouwen een belangrijker rol te laten spelen binnen En Marche. ‘Weet je wel in wat voor wereld je leeft, alleen omringd door mannen? Als je een beweging op wilt zetten zonder meiden, dan zal dat een zekere dood betekenen.’ Macron luisterde naar Rubinstein en gaf groen licht om op zoek te gaan naar vrouwelijk talent om zijn beweging te versterken – de vrouwen die bekend zouden worden als de marcheuses.

Toen na een oproep van Macron bleek dat zich relatief weinig vrouwen aanmeldden om op te komen als parlementskandidaat bij de verkiezingen, deed de beweging via sociale media extra moeite om toch de juiste mensen te vinden, onder de noemer ‘Elles Marchent’, en met resultaat: de helft van de kandidaten voor de parlementsverkiezingen was vrouw.

Een van de vrouwen van het eerste uur was ‘start-upeuse’ Axelle Tessandier, die naar Frankrijk was teruggekeerd uit de VS, waar ze zes jaar lang haar eigen bedrijf had geleid in Silicon Valley. Tessandier kon naar eigen zeggen niet langer aanzien hoe Frankrijk veranderde door terroristische aanslagen en door de opkomst van Front National, en ze wilde iets doen. Ze stond ver af van burgerlijk rechts en had niets meer met de Franse socialisten, en sloot zich dus aan bij Macron. Op 12 juli 2016 presenteerde ze de bijeenkomst waarop Macron voor het eerst zijn beweging En Marche aankondigde.
Tessandier, bijgenaamd la silicon girl, zag tot haar genoegen dat Macron ‘steeds feministischer’ werd naarmate de campagne vorderde. Zelf groeide ze van politiek lichtgewicht uit tot een van de boegbeelden van de beweging, door Le Monde werd ze zelfs ‘L’evangéliste d’En Marche’ genoemd. Ze benadrukte in een interview met die krant dat Macron op zijn 39ste niet verantwoordelijk kan worden gehouden voor alle fouten die de afgelopen veertig jaar zijn gemaakt. ‘Hoe vaker ze tegen me zeiden dat Macron “meneer 5%” was, dat zijn kansen nul-zero-niets waren, hoe meer ik tegen mezelf zei: dat voelt goed!’

Hij bespaart ons de mansplaining en hij dreunt geen lesje op maar heeft echt vertrouwen in vrouwen.Een van de andere opvallende vrouwen die zich al in een vroeg stadium aan Macron verbonden, is Marlène Schiappa. In Frankrijk is zij bekend als oprichter van het actieblog Maman Travaille en als staatssecretaris in de regering Hollande. Ook Schiappa roemt Macrons nieuw verworven feministische kant, die volgens haar nooit paternalistische trekjes krijgt. ‘Hij bespaart ons de mansplaining en hij dreunt geen lesje op maar heeft echt vertrouwen in vrouwen.’ Macron begrijpt bijvoorbeeld wat een werkende moeder doormaakt aan het einde van een ouderschapsverlof, vervolgde Schiappa, ‘als haar vriendinnen van het schoolplein naar hun werk vertrekken en zij naar huis gaat om sollicitatiebrieven te schrijven.’

Gelijke rechten en gelijke beloning voor vrouwen kunnen volgens Schiappa alleen worden gegarandeerd met Macron als president. Na de overwinning van Macron werd zij door hem aangesteld als staatssecretaris voor gelijkheid van vrouwen en mannen.

Poudre de perlimpinpin

Ondanks het enthousiasme van Rubinstein, Tessandier, Schiappa en de andere marcheuses zijn er, nu de wittebroodsweken voorbij zijn, ook kanttekeningen geplaatst bij Macrons toewijding aan de vrouwenzaak. In april beloofde hij nog plechtig dat er een minister voor Vrouwenzaken zou komen, maar Schiappa werd niet meer dan staatssecretaris. Van de ministersploeg zijn de meeste belangrijke posten naar mannen gegaan, afgezien van die van Defensie, Justitie – maar pas nadat François Bayrou moest aftreden – en Cultuur. Wat op sociale media meteen opviel, was dat op de officiële foto van het nieuwe kabinet de mannen met Macron vooraan stonden en de vrouwen bescheiden op de tweede rij.

Wat op sociale media meteen opviel, was dat op de officiële foto van het nieuwe kabinet de mannen met Macron vooraan stonden en de vrouwen bescheiden op de tweede rij.En die beloofde vrouwelijke premier? Dat werd dus de voormalige Republikeinse politicus Edouard Philippe, die zich in zijn stemgedrag niet bepaald een feminist had getoond. Hij was afwezig toen wetten over gelijke behandeling in stemming werden gebracht en stemde tegen een wet waarmee de strijd tegen prostitutie zou worden versterkt. Ook was Philippe co-auteur van het boek In de schaduw, dat speelt in parlementaire kringen en waarin allerlei seksistische passages staan. Teksten als: ‘Marilyn heeft kleine borsten. Ik houd meer van echte borsten, vol en comfortabel, waar je je neus jubelend tussen kunt steken.’ En zo gaat het nog een paar alinea’s verder.

De reacties uit feministische hoek waren dan ook op zijn zachtst gezegd niet mals. In het parlement mag het aantal vrouwelijke afgevaardigden dan wel aanzienlijk zijn gestegen, de belangrijkste baantjes gingen ook in het macronistische tijdperk naar louter mannen. Het Kamervoorzitterschap, de acht voorzitters van de verschillende commissies, de fractievoorzitters, óók die van Macrons eigen La République en marche: allemaal mannen. Het Feministisch Collectief Georgette Sand vatte de kritiek samen: ‘Gelijkheid tussen man en vrouw is niet meer dan een detail, een steentje in de schoen van Emmanuel Macron.’ Ze verwijten hem het feminisme tijdens de campagne te hebben gebruikt als poudre de perlimpinpin (toverpoeder) om de vrouwenstem binnen te halen. Met die term verwijzen ze naar een cruciaal moment in de verkiezingsdebatten, toen Macron Marine le Pen op haar plaats zette en haar belofte om de Franse grenzen te sluiten afdeed als ‘toverpoeder’.

Toverpoeder of echte doorbraak? Was de late bekering van Macron tot het feminisme een kwestie van politiek gedreven storytelling op jacht naar vrouwenstemmen? Of heeft hij zich ontwikkeld tot een oprechte verdediger van de vrouwenzaak, die zelfs door geharnaste feministen als medestrijder zal worden erkend? De komende jaren zal hij zich moeten bewijzen. Met Emmanuel Macron heeft Frankrijk een president gekozen die het land op zijn kop wil zetten: een kleinere overheid, minder belastingen, een sterker Europa, hervorming van de arbeidsmarkt. En dan ook nog gelijke rechten en beloning van mannen en vrouwen. Het is een ambitieus programma. Aan zijn marcheuses, staatssecretaris Marlène Schiappa voorop, zal het niet liggen. De vrouwen van Macron zullen er alles aan doen om de feministische revolutie van hun voorman werkelijkheid te laten worden.

Minister van Cultuur Françoise Nyssen: integer en wars van cynisme

‘Het ontbreekt haar in elk geval aan de ijdelheid en het narcisme van beroemde mannen op die positie als André Malraux en Jack Lang,’ schreef l’Obs over de verrassende aanstelling van uitgeefster Françoise Nyssen (Etterbeek, België, 1951) als minister van Cultuur. De tot Française genaturaliseerde uitgeefster, afgestudeerd in de moleculaire biologie, had weliswaar op Macron gestemd, ‘bevangen door banale paniek’ als ze was vanwege de opmars van Marine le Pen, maar tot de president zich op haar voicemail meldde en haar vroeg om naar Parijs te komen, had ze geen moment overwogen om zich bij zijn beweging aan te sluiten.

Toen ze aankwam bij het Élysée verwachtte Nyssen dat Macron haar misschien om advies zou vragen. Tot haar verbijstering bood hij haar het ministerie van Cultuur aan. Ze mocht er niet te lang over nadenken, benadrukte hij. ‘Diezelfde avond accepteerde ik de baan, het zou ook van hoogmoed getuigen om zo’n aanbod af te slaan.’

Nyssen moest per direct afscheid nemen als voorzitter van de Raad van Bestuur van de in 1969 door haar vader Hubert opgerichte uitgeverij Actes Sud. Haar echtgenoot Jean-Paul Capitani nam de leiding over van de uitgeverij van Nobelprijswinnaars Imre Kertesz en Svetlana Aleksijevitsj en van drie winnaars van de Prix Goncourt.

Vertaler Philip Noble werkt al dertig jaar samen met de uitgeverij. ‘Ze is begonnen als provinciale outsider in het literaire wereldje, maar inmiddels is Actes Sud uitgegroeid tot de derde literaire uitgeverij van Frankrijk, niet gevestigd in Parijs maar in het Zuid-Franse Arles,’ zegt Noble. Françoise Nyssen deed het erg goed als uitgever. ‘Ze is beminnelijk en toegankelijk, een beetje de Belgische mentaliteit. Maar ook een uitstekende manager die ongelooflijk hard werkt.’

Haar overstap naar de politiek was verrassend, vindt Noble. ‘Ook al omdat ze nog maar een paar jaar geleden samen met haar man een school had opgericht, geïnspireerd door en ter nagedachtenis aan hun zoon, die leermoeilijkheden had en op zijn achttiende een eind aan zijn leven maakte.’ Volgens Noble is Nyssen iemand die nooit de publiciteit zocht – anders dan haar vader Hubert, een goede kennis van François Mitterrand, die zich graag liet zien in de media.

Voor Macron is cultuur niet alleen symbolisch van belang maar de motor van zijn beleid, vertelde Françoise Nyssen aan l’Obs. Toen de president zijn collega Poetin ontving in Versailles, wilde hij zijn minister van Cultuur dan ook per se aan zijn zijde hebben. ‘Als literair uitgeefster met bestuursfuncties in de wereld van kunst en muziek is Nyssen uitstekend thuis in de culturele wereld,’ zegt Noble. ‘Maar ze is in haar nieuwe baan ook verantwoordelijk voor het mediabeleid, een politiek gevoelig dossier in Frankrijk. En daarin heeft ze geen enkele ervaring.’

Actes Sud is bij uitstek een internationaal georiënteerd uitgeefhuis en Noble vertaalde voor Nyssen onder meer schrijvers als Cees Nooteboom, Lieve Joris, Arnon Grunberg, Anna Enquist en David Van Reybrouck. Van Reybrouck sloeg naar eigen zeggen steil achterover toen hij hoorde dat Françoise Nyssen, ‘zo’n integere vrouw, zo’n idealistische intellectueel wars van cynisme, getouwtrek of geldingsdrang’ de nieuwe Franse minister van Cultuur was geworden. In de Belgische krant De Standaard schreef hij een lofrede op zijn voormalige landgenote, die hij niet alleen indrukwekkend in haar bescheidenheid en belezenheid noemde, maar ook ‘intelligent, betrokken, gevoelig, warm en wijs’. Of ze ook overeind kan blijven in het politieke spel is volgens hem nog de vraag, maar hij heeft alle vertrouwen in haar integriteit. ‘Ik weet dat ze honderd keer eerder zal aftreden dan zich te laten corrumperen.’