Is Stef Blok één grote buikspreekpop-act?

Net toen we de grote zomerluwte in gleden met een langdurige droogte, blauwe luchten en zomerse temperaturen die al eeuwig lijken aan te houden was daar opeens minister van Buitenlandse Zaken Stef Blok. De eeuwig wakkere, pientere, probleemoplossende Blok die wel even orde op zaken zou stellen na het debacle met Halbe ‘ik ken Poetin persoonlijk’ Zijlstra. Maar Blok blijkt niet alleen pienter, hij leidt blijkbaar ook aan hoogmoed. De VVD rules this country, en dan ga je blijkbaar denken dat je overal mee weg komt.

Blok sprak op een bijeenkomst van medewerkers van internationale organisaties en besloot de zaak eens flink op te juinen, of zoals de immer diplomatieke woordvoerders van het ministerie van Buitenlandse Zaken het omschrijven: de minister wilde met zijn uitspraak ‘prikkelen’. En ja, daarbij had hij uitspraken gedaan die ‘in het publieke debat ongelukkig kunnen overkomen’.

Dat was het understatement van de week. Blok toonde zich op de opnames, die door een van de aanwezigen tijdens de bijeenkomst waren gemaakt en die waren doorgespeeld aan Zembla als een xenofobe bullebak. Met veel bravoure zei hij dat hij geen multiculturele samenleving kende waar een vreedzaam samenlevingsverband is, waarbij hij vergat dat het in Nederland en veel andere Europese landen het eigenlijk best goed gaat.

Ook de hautaine manier waarop hij Suriname af serveerde (‘een failed state’) deed aan deze en aan de andere kant van de oceaan mensen in woede ontsteken. Overigens is die ‘failed state’-opmerking feitelijk faliekant onjuist. Uit de jaarlijkse Fragile States Index (voorheen Failed State Index) blijkt Suriname bovengemiddeld goed te scoren. Nog kwalijker was Bloks opmerking dat wij mensen waarschijnlijk ‘ergens in onze genen’ een overzichtelijk groepje willen hebben om mee te jagen of een dorpje te onderhouden. En dat we dus niet in staat zijn ‘een binding aan te gaan met ons onbekende mensen’. Op deze manier praat de minister uitsluiting en vreemdelingenhaat goed.

Op de opnames zagen we een zelfverzekerde minister die vol bravoure de zaal, die in zijn ogen waarschijnlijk vol met linkse gutmenschen zat, eens lekker corporaal ‘te prikkelen’.

Wat een verschil met de bleke, bibberende Blok voor de camera’s van de NOS, die de ophef betreurde en alle, maar dan ook werkelijk alle uitspraken terugnam, er niets van had gemeend, het eigenlijk nooit had willen zeggen. De NOS-verslaggever voegde er fijntjes aan toe dat Blok’s handen hadden getrild toen hij zijn verklaring aflegde. Waar keken we hier nu naar? Naar een man die oprecht spijt betuigde voor eerdere uitspraken of een ambitieuze politicus die baalt van zijn uitglijder en het incident vooral zo klein mogelijk wil houden, maar die elk woord dat hij gezegd had wel meende? Ik vermoed het laatste.

Een prestatie van formaat

In de media verschenen archiefbeelden van een jongere Blok (nog met een krans van bruin hoofdhaar) die voorzitter was geweest van een parlementaire commissie die onderzoek deed naar het integratiebeleid. Bij de presentatie in 2004 zei hij dat de integratie van veel allochtonen geheel of gedeeltelijk geslaagd was en dat was ‘een prestatie van formaat’ geweest. Maar was dat wel zijn mening? Of verwoordde hij de mening van de commissie waarin ook leden van andere politieke partijen zaten?

Wil de echte Stef Blok op staan?

Ik moest denken aan een hilarisch item van Zondag met Lubach (waar is dat programma nu je het nodig hebt?) toen Blok aantrad als minister van Buitenlandse Zaken. Daarin lieten ze een reeks van televisiecommentatoren zien die Blok als ‘saai’ omschreven. Helemaal niet waar, stelde Lubach. Want Blok was de enige minister met zijn eigen typetje, die soms midden in een zin de kop op steekt. Wat volgde waren fragmenten uit een gesprek dat Vrij Nederland-collega Max van Weezel en Wilma Borgman van de NOS hadden met Blok. Daarin zette de minister af en toe een heel raar stemmetje op als hij iets grappigs of onverwachts zei. Bij Lubach dosten ze Blok uit met een neparm waaraan een sprekende sok zat. Het effect was echt griezelig grappig.

Zo langzamerhand ga je denken dat Blok zélf een grote buikspreekpop-act is. Dat hij in de Kamer, bij de VN Veiligheidsraad of tijdens buitenlandse bezoeken de keurige, liberale minister speelt maar dat hij in werkelijkheid als niemand luistert en niemand kijkt een hele bange, witte, xenofobe man is. Eentje die het liefste muren wil optrekken rond Nederland, want tja, je wilt toch het liefst met een kleine groep jagen en zorgen voor je dorpje. Dat zit nou eenmaal in onze genen! Misschien zagen we Blok op de geheime opnames van Zembla zoals hij echt is.

Nadat Bloks voorganger Halbe Zijlstra was afgetreden als minister omdat hij zich had laten voorstaan op een ontmoeting met Poetin die nooit had plaatsgevonden, schreef ik een stukje met als titel ‘Sigrid Kaag, de beste minister van Buitenlandse Zaken die we nooit zullen krijgen’.

Dat stuk had ik nu weer kunnen schrijven, vervang alleen de naam Halbe Zijlstra door die van Stef Blok.