We moeten niet meer maar minder spel. Het spel heeft alles overgenomen, onze blik op werkelijk belangrijke zaken vertroebeld en onze moraal verkloot. Zo heeft Johan Huizinga het nooit bedoeld.
Advocaat Christiaan Alberdingk Thijm schreef een verhelderend stukje op LinkedIn over een symposium van zeshonderd jonge advocaten. Hij vroeg de zaal wie van hen gedreven werd door de behoefte de rechtsstaat te beschermen. Tot zijn verbazing ging er maar één hand de lucht in.
Wat was hun motivatie dan? Geld? Collegialiteit? Mensen helpen? Steeds geen respons. Pas toen hij vroeg of het hen ging om het oplossen van ingewikkelde juridische puzzels, staken ze massaal hun hand op.
Niet de inhoud maar het spel boeide hen. In de competitieve omgeving van grote kantoren met een enorme werkdruk verliezen jonge advocaten de raison d’être van hun beroepsgroep – de rechtsstaat – uit het oog. Een gevaarlijke ontwikkeling die een slappe moraal in de hand werkt.
Het spel heeft onze blik op de werkelijk belangrijke zaken vertroebeld
In een interview met NRC legt voormalig spindoctor van de VVD Bas Erlings uit hoe hij er met Rutte alles aan heeft gedaan om aan de macht te komen en te blijven. Niet door de kiezer met argumenten en feiten te overtuigen, maar door technieken van populisten te gebruiken die ‘het snelle brein’, het onderbewuste, aanspreken. Onder andere met Ruttes ‘Brief aan alle Nederlanders’ die ‘een zorgvuldig psychologisch geconstrueerd vehikel’ was, die een tweedeling creëerde van ‘doorzetters’ tegenover ‘de schreeuwers aan de zijlijn’. In de brief ging het ook over ‘mensen die naar ons land zijn gekomen’, ‘onze vrijheid misbruiken’ en ‘zich niet willen aanpassen’. Erlings kijkt er met enige spijt op terug, maar de VVD won er wel de verkiezingen mee en daar ging het om.
Ook bij de politiek gaat het vooral om het spel en de wedstrijd. Op elke zender vertellen duiders wie het goed en slecht heeft gedaan. Wie heeft gewonnen en verloren. Wie het ministerie van Asiel krijgt en daarmee, over de ruggen van asielzoekers, goede sier kan maken en wie niet.
De ideeënstrijd is verdwenen. Waarom zouden politici nog rustig uitleggen wat hun plannen voor het land zijn en hoe ze dat gaan betalen? Het snelle brein kan er niks mee! Kijk liever wie het snedigst de ander in de hoek lult, bestudeer de peilingen en speculeer over wie met wie.
Enige tijd terug heb ik me er zelf ook schuldig aan gemaakt, in een column over Timmermans. Na de val van het kabinet vond ik hem niet scherp en gretig genoeg. Ik twijfelde aan zijn leiderschap. Waarom? Omdat ik wil dat de GroenLinks-PvdA de verkiezingen wint. Dat verdomde spel. Minder, minder!
