<p>Techno-optimisme duikt in allerlei gedaanten op. Zo wordt vliegreizen geregeld verdedigd met het argument dat blijvende vraag, gecombineerd met verstandig beleid, innovatie in de luchtvaart zal versnellen. Juist door te blijven vliegen kunnen toekomstige generaties uiteindelijk duurzamer reizen, is het idee.</p>
<p>Iets vergelijkbaars klinkt in het debat over kernenergie. Volgens voorstanders heeft Nederland een strategische fout gemaakt door niet al tientallen jaren geleden grootschalig in kernenergie te investeren. Daardoor zouden technologische doorbraken zijn uitgebleven en zijn we afhankelijk gebleven van fossiele brandstoffen.</p>
<p>Twee losse observaties, maar ze delen dezelfde logica. De oplossing ligt altijd vooruit. De rekening altijd bij iemand anders. En wie daaraan twijfelt, begrijpt het gewoon niet.</p>
<p>Want dat is de kern van techno-optimisme: een gesloten systeem. Zo gebouwd dat het nooit kan falen.</p>
<p>Vliegen vervuilt? Innovatie lost het op, als we maar blijven vliegen. Elk probleem bewijst dat we meer van hetzelfde nodig hebben. Mislukking bewijst altijd dat we onvoldoende hebben gedaan, nooit dat de redenering niet deugt.</p>
<p>Kernenergie is duur en traag? Te laat begonnen.</p>
<p>Hernieuwbare energie groeit te langzaam? We investeren te weinig.</p>
<blockquote><p>Innovatie verandert niets aan eigendomsstructuren en machtsrelaties</p></blockquote>
<p>Psycholoog Steven Pinker gaf dit mechanisme een academische glans: groei als vanzelfsprekend gevolg van rede en markten. Twijfel eraan en je twijfelt aan de vooruitgang zelf. Onweerlegbaar.</p>
<p>Econoom en theoloog Bob Goudzwaard noemde dit al in de jaren zeventig vooruitgangsgeloof: een cultuur die de werkelijkheid voorschrijft in plaats van beschrijft. Techno-optimisme wortelt in wat wij zijn gaan geloven dat technologie moet kunnen. Een culturele keuze, gepresenteerd als technische analyse.</p>
<p>En geloven in een verhaal maakt je immuun voor het tegenbewijs. De werkelijkheid is immers minder vrolijk.</p>
<p>Er is ook een tweede reden waarom techno-optimisme zo hardnekkig is. Die heeft niet zozeer met cultuur te maken, maar met belangen. Innovatie is de enige oplossing – of beter, uitweg – die niets verandert aan eigendomsstructuren, verdienmodellen en machtsrelaties. Fossiele bedrijven hoeven niet af te schrijven op hun reserves. Luchtvaartmaatschappijen hoeven hun vloot niet te halveren. Financiers hoeven hun portefeuilles niet te herstructureren.</p>
<p>Techno-optimisme is niet alleen een geloof. Het is ook een alibi. Zolang de oplossing altijd net om de hoek ligt, hoeft niemand nu iets op te geven. Heerlijk!</p>

<div class="newsletter-teaser bg-gray">
    <div class="teaser__content__container">
                    <div class="teaser__header">Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.</div>
        
                    <div class="teaser__text">Ontvang de beste verhalen van Vrij Nederland twee keer per week in je mail. In elke nieuwsbrief ontvang je één artikel helemaal gratis.</div>
            </div>

    <div class="teaser__btn__container">
                    <div class="teaser__btn">
                <a class="btn btn--rounded btn--white-bg" 
                    href="/service/nieuwsbrieven"
                    data-ga-category="banner-newsletter-button" 
                    data-ga-label="Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief." 
                    data-ga-action="clicked">Ja, dit wil ik ></a>
            </div>
            </div>
</div>
<h5>Meer steenkool</h5>
<p>Wereldwijd stijgen de CO2-uitstoot en het gebruik van materialen nog steeds. De energietransitie verlaagde het aandeel fossiel met 1 procent in tien jaar tijd. Van 81 naar 80 procent, ondanks decennia van technologische innovatie. Efficiëntiewinst wordt telkens ingehaald door groei. Nieuwe technologie maakt dingen goedkoper, en goedkopere dingen gebruiken we meer. Dit heet het rebound-effect.</p>
<p>Het rebound-effect is het gevolg van de economische structuur. De econoom William Stanley Jevons beschreef het al in 1865: efficiëntere stoommachines leidden niet tot minder steenkoolverbruik. Ze leidden tot meer verbruik. Goedkopere energie vertaalt zich naar meer vraag naar energie. Goedkopere vluchten betekenen meer vluchten. Efficiënte elektrische auto’s leiden tot grotere auto’s en daarmee meer verbruik van elektriciteit. Elke efficiëntiewinst wordt ingehaald door groei van het gebruik.</p>
<blockquote><p>De techno-optimist ziet ecosystemen instorten en zegt: we hebben meer innovatie nodig</p></blockquote>
<p>Bedrijven zijn zich hier bewust van en zetten het rebound-effect doelgericht in. Dat is de manier om winst te maken.</p>
<p>Innovatie en groei zijn geen middelen meer, maar geloofsartikelen. Ondertussen storten ecosystemen in en groeit de ongelijkheid. De techno-optimist ziet het gebeuren. En concludeert: we hebben meer innovatie nodig. Meer van hetzelfde, in de hoop dat het dit keer anders uitpakt. Het is een wereldbeeld dat elk tegenbewijs absorbeert en omzet in bevestiging. Comfortabel voor wie het zich kan veroorloven. Voor wie het zich niet kan veroorloven, is het een ander verhaal. Die betaalt de rekening.</p>
<p>Ondertussen mag iedereen die gelooft dat hij of zij met een vliegvakantie bijdraagt aan een betere wereld, zich achter de oren krabben. Blind vooruitgangsgeloof is nog schadelijker dan cynisme.</p>


Ideeën

Macht

Samenleving

Dagelijkse Nieuwsbrief