Karel van het Reve. Verzameld werk 7. G.A. van Oorschot, bezorgd door Lienke Frerichs, Elma Drayer en Nop Maas, 909 p., € 45,-
*****
door Hans Renders
Columns 
Het is volbracht. Het Verzameld werk van Karel van het Reve is met het verschijnen van het zevende en laatste deel klaar. Een cumulatief namenregister waarin ook de voorgaande delen zijn verwerkt, wordt voorafgegaan door de bundels Luisteraars! en Achteraf, respectievelijk columns die Van het Reve tien jaar lang maandelijks voor de radio van de Wereldomroep uitsprak en columns uit Het Parool tussen 1988 en 1996. In de eerste column uit Luisteraars! doet Van het Reve een observatie die hem weemoedig stemt: als vroeger een student niet wist wie Byron was, ging hij het thuis stiekem opzoeken. Die tijd is voorbij. Zijn laatste cursiefje &#8211; voor Het Parool &#8211; is ontroerend. Van het Reve stopt ermee omdat zijn geheugen achteruit gaat. &#8216;Terwijl ik wanhopig probeer althans de naam Goethe vast te houden, raak ik die naam ook al kwijt en weet ik niet meer over welke tijdgenoot van wie ik wat wil schrijven.&#8217; Het was gedaan, maar dankzij deze zeven delen had hij ongelijk met zijn allerlaatste zin: &#8216;Ik zink weg in een poel van vergetelheid.&#8217; 
Duong Thu Huong. De hemel boven Vietnam. De Geus, vertaling Manik Sarkar, 701 p., € 29,90

****
door Aart van Zoest
Roman
Een meesterwerk van zevenhonderd bladzijden. Een lange leesreis dus en een verre reis naar Vietnam. Vooral ook een reis in de recente geschiedenis van dit gekwelde land. Centraal staat het levensverhaal van een man die als &#8216;de president&#8217; wordt aangeduid en die als twee druppels water lijkt op de Vietnamese vader des vaderlands, Ho Chi Minh. Maar pas op: hij is gefictionaliseerd. Als we lezen wat &#8216;de president&#8217; bij zichzelf bedenkt en wat hij voelt, dan beseffen we dat dit een roman is. Zo verschaft Duong zich de mogelijkheid om uiting te geven aan het verraad dat communistische partijbonzen in haar ogen hebben gepleegd aan de idealen van de Vietnamese revolutie, waarin zij als jonge communiste geloofde. Ervaring heeft haar ertoe gebracht om aan te geven dat &#8216;de president&#8217;, een kwetsbaar menselijk wezen, zich tot een machteloos embleem heeft laten maken van een regime dat ze &#8216;verraderlijk en wreed&#8217; noemt, geleid door &#8216;demonen die zich te goed doen aan het bloed van het volk&#8217;. Dat volk is aanwezig in boeiende nevenplots, die het beeld van het huidige Vietnam duidelijke contouren geven. Alles opgeroepen in een stijl zo helder als bronwater.
Tessa de Loo. Verraad me niet. De Arbeiderspers, 175 p., € 18,95
**
door Marjolijn Pouw
Roman Tessa de Loo&#8217;s nieuwe roman behandelt de tweestrijd van een gevoelige puber. De dertienjarige Michiel moet toezien hoe zijn ongezeglijke oudere broer Wolf een man doodslaat. Moet Michiel zijn broer aangeven of zwijgen? Het boek lijkt geschreven door een schoolpsycholoog. Gedrag wordt geduid in stijve bewoordingen, en De Loo beschrijft Michiels angstdroom over het lot van zijn gestrafte broer bijvoorbeeld als volgt: &#8216;Dromen kunnen in het onderbewustzijn zo&#8217;n grote indruk maken dat ze een sfeer, een smaak, een gewaarwording achterlaten, lang nadat ze vervluchtigd zijn.&#8217; Haar jongeren blijven sjablonen; alleen in de passages waar ze het stoere gedoe van Wolf als onbetwiste leider van de dorpse hangjongeren beschrijft, wordt haar stijl wat losser. 
Franz Josef Degenhardt. Lont. Schokland, vertaling en nawoord Gerrit Bussink, 192 p., € 23,90 
****
door Aart van Zoest
Roman 
Fänä Spormann heet de hoofdpersoon. Zijn vrienden heten Viehmann Ronsdorf, Tünnemann Niehus, Zünder Krach en Sugga Trietsch. Ze zijn dertien of veertien jaar. Jongens, in het Ruhrgebied aan het eind van de Tweede Wereldoorlog. Jonge communisten, die niet met de nazi&#8217;s meedoen en die verzet plegen, door sabotage. Wanneer ze een Engelse vliegenier vinden wiens bommenwerper door afweergeschut is geraakt, houden ze hem verstopt, hoewel ze regelmatig de schuilkelder in moeten als er gebombardeerd wordt door de Engelsen en Amerikanen. Die beschouwen ze desondanks als toekomstige bevrijders. Degenhardt heeft er goed aan gedaan om dit verzet voor zijn lezers in een historische context tot leven te brengen. Die pittige volksjongens met hun unverfroren taalgebruik en gedrag doen begrijpen hoe er na de val van het Derde Rijk een Duitse wederopstanding heeft kunnen plaatsvinden. Uitgeverij Schokland beschouwt deze herziene uitgave van Degenhardts debuutroman Zündschnüre uit 1973 als een eerbewijs aan de schrijver, die in december tachtig zou zijn geworden. Degenhardt heeft het niet mogen meemaken, hij stierf drie weken vóór zijn verjaardag.
Toon Tellegen. Het geluk van de sprinkhaan. Querido, 126 p., € 14,95 
**
door Marjolijn Pouw
Roman 
Het geluk van de sprinkhaan uit Toon Tellegens dierenverhaal bestaat erin dat hij zijn veeleisende klanten bijna nooit teleur hoeft te stellen. Hij verkoopt stoffelijke zaken zoals hoeden en petten, maar ook onstoffelijke zoals licht en wanhoop. Nooit vraagt hij er iets voor terug. Daar wordt hij zo ziek van dat hij de dieren met lege handen naar huis zou willen sturen, maar dat doet hij niet, want het is onaardig en hij wist &#8216;dat hij wel aardig was en dat alleen dieren die echt aardig zijn denken dat ze niet aardig zijn&#8217;. Het blijft dus tobben. In de wereld van de sprinkhaan zijn de dieren lief voor elkaar, zelfs iezegrims en mopperkonten, die het immers niet kwaad bedoelen. Het is de wereld van een kind dat leuk gevonden wil worden, vol vermoeiende verwachtingen waaraan je telkens weer moet voldoen. Van zoveel lievigheid zou ik ook als kind radeloos worden. 
Jan Paul Hinrichs. De mythe van Odessa. Bas Lubberhuizen, 176 p., € 22,50
***
door Aart van Zoest
Non-fictie 
Boenin, Paustovski, Babel, Ilf, Petrov, Katajev, Olesja, ze hebben allemaal in Odessa gewoond en geleefd. In zijn nieuwe versie van het Odessa-boek, in de serie &#8216;Het Oog in &#8216;t Zeil Stedenreeks&#8217;, biedt Jan Paul Hinrichs zicht op hun ervaringen. Hij is er zelf nu ook geweest, bezocht er alle literatuur-historische plekken, en zijn uitgever ging persoonlijk mee om toepasselijke foto&#8217;s te maken. Al lezend trekken we door de stad. Langs plekken van Sovjet-hater Boenin, de eerste Rus die de Nobelprijs voor Literatuur kreeg. Langs adressen van Olesja, auteur van de mooiste openingszin in de wereldliteratuur (in Afgunst). Naar daar waar Isaac Babel was, uit de serie van zeer grote prozaïsten die zich tijdens de Sovjet-periode hebben gemanifesteerd, magistraal verteller over het woelige joodse leven in de wijk Moldavanka. En passant citeert Hinrichs ook een passage waaruit blijkt dat deze superstilist zich zeer bewust was van wat hij, puur technisch gezien, deed. Aanbevolen lectuur voor een ieder die ernaar streeft om goed proza te leveren.

Hans Renders

Aart van Zoest

Marjolijn Pouw

Recensies

Opvangcrisis escaleert wéér

'Klimaatverandering vraagt om populisme'

Filosoof Chris Julien

Opvangcrisis dreigt weer te escaleren in Nederland

Verhaal van de week

Op de cover van Men’s Health

Teun van de Keuken

Westelijke Jordaanoever

Beeldreportage

Interview met Molly Crabapple

Over anti-zionisme

Het kabinet offert welvaart op voor productiviteit

Hans against the machine

Nog eentje dan!

Column Amber Wiznitzer

Queer Amsterdam, de roze stad

Cultuurtips