Oscars 2017: hoe Hollywood de witte man (bijna) achter zich laat

De Duitse filmtheoreticus Siegfried Kracauer werd beroemd met zijn boek From Caligari to Hitler (1947), waarin hij beschreef hoe de films van de Weimar Republiek van de jaren twintig, met hun duistere sfeer, tirannieke leiders en gehypnotiseerde volgelingen, achteraf gezien de ontvankelijkheid van de Duitse bevolking voor Adolf Hitler beschreven. Als een peiling van de tijdsgeest.

Wijsheid achteraf. Ook nu Donald Trump eenmaal aan de macht is, lijken allerlei films, boeken en artikelen, achteraf gezien over hem te gaan.

Tussen de Oscar-genomineerde films – die allemaal lang voor de verkiezing van Trump zijn bedacht en gemaakt – zit een mooi voorbeeld. In sciencefictionfilm Arrival zit een subplot rond een verzetsgroep binnen het Amerikaanse leger die, opgehitst door rechts-nationalistische talk radio, probeert de aliens op te blazen die door hun softe overheid vreedzaam worden onthaald. Trump-stemmers, denk je dan nu.

Ook mijn eigen artikelen over de Oscars de afgelopen drie jaar, waarin ik probeerde uit de genomineerde films het Amerikaanse zelfbeeld te destilleren, lijken achteraf een vooruitblik op de Trump-revolte. De Oscar-films beschreven Amerika als een land van oplichters en egotrippers (denk The Wolf of Wall Street), waar sneue witte mannen alles zijn kwijtgeraakt en daarom het stokje, aarzelend, overdragen aan een volgende, meer diverse generatie – zoals de oude Star Wars-garde deed in The Force Awakens.

Deze films beschrijven het land van Trump. Het verschil is dat de Trump-stemmer zich hiertegen verzet. Terwijl Hollywood dit jaar juist de volgende stap nam.

Want domineerde #OscarsSoWhite de afgelopen twee edities van de Oscars, met alleen maar witte genomineerde acteurs en actrices, na aanpassingen in de Academy werd dit jaar een recordaantal van zes zwarte acteurs genomineerd. Viola Davis (Fences) en Mahershala Ali (Moonlight) wonnen als Beste Bijrolspelers – Ali was bovendien de eerste islamitische acteur ooit die een Oscar won. Maar liefst vier van de vijf documentaire-regisseurs waren zwart, met als winnaar een reconstructie van de O.J. Simpson-zaak (O.J.: Made in America). Ook drie van de genomineerde Beste Films hadden zwarte onderwerpen, Fences van en met Denzel Washington; Hidden Figures over zwarte vrouwen bij NASA; en de meesterlijke winnaar Moonlight, met acht nominaties en een all-black cast – zie ook het video-essay dat Pim van den Berg hierover maakte voor Vrij Nederland.

Al viel de Oscar-oogst voor vrouwen (geen enkele genomineerde regisseur; nog nooit een genomineerde cameravrouw), Aziaten, Latino’s en Arabieren weer tegen, de bange, boze witte Trump-stemmer zal zich hierdoor niet gerustgesteld voelen. En hij zal zich ook de les niet laten lezen door de regisseurs van de Beste Niet-Engelstalige Films, die oproepen tot verbroedering en van wie Iraniër Asghar Farhadi (The Salesman) wegbleef uit protest tegen Trumps moslimban – en misschien wel juist daarom won.

Al viel de Oscar-oogst voor vrouwen, Aziaten, Latino’s en Arabieren weer tegen, de bange, boze witte Trump-stemmer zal zich hierdoor niet gerustgesteld voelen.

En wat doet ondertussen die sneue witte man die alles kwijtraakt (zoals de failliete Texaanse boer in Hell or High Water en de depressieve vader in Manchester by the Sea)? Die vlucht naar de good old days van eer, leger en religie a là Hacksaw Ridge (en het kan hem niks schelen dat de witte regisseur Mel Gibson ooit geschuwd werd vanwege zijn racisme, seksisme en antisemitisme), of naar het ultieme escapisme, de musical La La Land, waarin twee witte helden zich verliezen in zang, dans en liefde, met een recordaantal nominaties, zes Oscars, en eindeloze verwijzingen naar films uit een beter, gedroomd verleden.

Maar La La Land is ook een film die dit thematiseert, die zegt dat je helemaal niet terug kan, die in zijn verhaal de film Rebel Without a Cause laat verbranden in de projector vlak voordat de bioscoop zelf wordt opgedoekt. Maar dat lijken de fans niet te willen zien. Zij leven liever in ‘la-la-land’, een bestaande uitdrukking, aldus Merriam-Webster, voor ‘de geestelijke toestand van iemand die niet beseft wat er werkelijk aan de hand is’. Zoals de witte man die denkt dat hij gewonnen heeft. Totdat twee minuten later blijkt dat de Oscar voor Beste Film toch echt naar Moonlight gaat.