Voor vele Oostenrijkers staat de Brenner Autobahn in Tirol symbool voor de afkeer van Europa. Elk jaar laten de Tirolers hun stem horen tegen het aanzwellende vrachtverkeer, dat van Zuid-Duitsland richting Noord-Italië dendert. En elk jaar lijken de files tussen Innsbruck en Modena langer te worden.

Nog voordat de Oostenrijkse bevolking op 1 juni 1994 met tweederdemeerderheid voor het EU-lidmaatschap stemde, laaiden de protesten al op. Toen deed Brussel een belofte: het vrachtverkeer door de Alpen zou niet verder toenemen. Vijf jaar later, rond de eeuwwisseling, treurde een man gekleed in een traditionele Oostenrijkse dirndl voor de camera van tv-zender ORF dat het verkeer zich had ‘vermenigvuldigd’.

De euroscepsis in Tirol leek lang een uitzondering. Maar nu lijkt ook in de rest van het land de liefde voor het Europese project bekoeld. Uit een uitgebreide enquête van dagblad Der Standard blijkt dat 63 procent van de Oostenrijkers vindt dat de Unie ‘de verkeerde kant opgaat’. Waar jongeren een positief beeld hebben, zijn de pensionado’s duidelijker somber gestemd. De laatste groep associeert Europa met werkloosheid, overbevolking en vervreemding.

Vlak voor de Europese stembusgang lijkt – zoals in vele andere landen in Europa – extreemrechts goed te scoren.

‘Het beeld van Europa is veranderd. Destijds ging het vooral om de gemeenschappelijke cultuur en geschiedenis,’ verklaart Werner Beutelmeyer, die het marktonderzoek leidde. Dertig jaar geleden kozen de Oostenrijkers voor de EU vanwege milieubehoud, werkloosheid, welvaart en overproductie. Ook al waren dat toentertijd precies de standpunten van de

Oostenrijkse Groenen: de ecologische partij was fel gekant tegen het EU-lidmaatschap. Cijfers onderbouwen dat Oostenrijk de afgelopen decennia flink heeft geprofiteerd van het vrije verkeer van personen en goederen, blijkt uit een rapport van de Wirtschaftskammer, een organisatie die de belangen van pakweg 430.000 werkgevers en ondernemers behartigt. Dankzij de Unie groeide de Oostenrijkse economie zelfs gemiddeld 0,7 procentpunt, jaar op jaar.

Vlak voor de Europese stembusgang lijkt – zoals in vele andere landen in Europa – extreemrechts goed te scoren. Met een nationalistische agenda en xenofobe retoriek gaat de FPÖ, ondanks alle politieke schandalen, aan kop met 26 procent van de stemmen. Een plus van 9 procent vergeleken met vijf jaar geleden, schrijft dagblad Kurier. De ÖVP, de partij van ex-kanselier Sebastian Kurz, strijdt met voormalige coalitiepartner SPÖ om plaats twee.

Ondertussen ligt FPÖ-leider Herbert Kickl onder een vergrootglas vanwege corruptiebeschuldigingen. Hij zou met staatsgeld positieve mediaberichtgeving hebben gekocht. In 2019 kwam de extreemrechtse partij in opspraak door een vergelijkbaar schandaal: Ibiza-gate. Dat schandaal dompelde de toenmalige regering Kurz in crisis. Kickl, de minister van binnenlandse zaken, moest toen vertrekken.

Alle ophef glijdt ook zo weer van de FPÖ af. Volgens analisten schuift de partij onder Kickl ondertussen nog verder naar rechts. Zo juichte de lijsttrekker ‘remigratie’ openlijk toe, een eufemisme voor het deporteren van miljoenen Oostenrijkers met buitenlandse wortels. Het plan maakt vooral school in neonazistische hoek. De bekende Oostenrijkse neonazi Martin Sellner exporteerde het plan eerder naar de Duitse zusterpartij AfD.

Naast de terugkeer van extreemrechts doet een partij op uiterst links het opvallend goed. Een derde van de bevolking ziet de communistische partij KPÖ graag in de regering. Steden als Salzburg hebben al een KPÖ-burgemeester.

En De Groenen die zich aanvankelijk zo tegen de EU keerden? Met het pleidooi voor een gezamenlijke aanpak van de asielproblematiek is de ecologische partij Europagezinder dan ooit. Maar óók de Groenen zijn verwikkeld in een rel. Uit politiedocumenten blijkt dat de pas 23-jarige lijsttrekker Lena Schilling leugens verspreidde. Zo beschuldigde ze een kritische journalist onterecht van huiselijk geweld. Onduidelijk is of Schilling – een bekende klimaat- activist in eigen land – kan aanblijven.