Hoe aandeelhouder Mark van Baal Shell van binnenuit vergroent

In 2013 werkte Mark van Baal aan een roman. Hoofdpersoon van het verhaal: een man die dertig jaar actief is geweest in de olie- en gasindustrie, altijd succes heeft gekend en naar de top van de piramide is geklommen. Nu moet hij gaan besluiten over te stappen op duurzame energie. En langzaam komt hij tot het besef dat hij afscheid moet nemen van wat was, dat het zo niet langer kan, dat het roer radicaal om moet.

Van Baal schreef het boek naast zijn werk als journalist gespecialiseerd in energietransitie. Talloze keren had hij zich in columns en artikelen afgevraagd waarom bedrijven als Shell niet meer in duurzame energie investeren. Van Baals redenering was simpel: het wordt steeds duurder om olie uit de grond te halen en tegelijkertijd worden de technieken voor zonne- en windenergie steeds goedkoper. Dus waarom niet de focus verleggen? Als ze bij Shell niet oppasten, zouden ze vanzelf overbodig worden.

De wereldbevolking gaat van zeven naar negen miljard mensen groeien, en volgens Shell hebben we in 2050 twee keer zoveel energie nodig.

Veel indruk maakten zijn oproepen, waarschuwingen en analyses niet. Van hoog tot laag gaven Shell-medewerkers steeds weer hetzelfde antwoord: dat de wereldbevolking van zeven naar negen miljard mensen gaat groeien, dat we in 2050 twee keer zoveel energie nodig hebben en dat dat nu eenmaal alleen met fossiel kan. En dus schreef de journalist Van Baal ’s avonds aan zijn droombeeld van de directeur die het wél aandurfde om te veranderen.

Toen het manuscript af was, vroeg hij zijn vrouw Marijke Voerman om het te lezen. ‘Mark, dit is niet mijn boek,’ zei ze, ‘maar het is wél het manifest van een beweging.’ Het was de geboorte van Follow This, een groep aandeelhouders die Shell sinds 2015 probeert te bewegen de leiding te nemen bij de energietransitie. Inmiddels zijn er vierduizend groene aandeelhouders.

In het hoofd van de CEO

De net vijftigjarige Van Baal ontvangt in een kantoor in Amsterdam-West, een glazen bouwwerk vol millennials. Die werken niet voor Van Baal (‘zo groot zijn we nog niet’) maar voor het wereldwijd opererende Dept dat ondernemingen helpt zich online te positioneren. ‘De eigenaar is een vriend die ik nog ken van mijn studie in Delft, een van de mensen die al vroeg gingen meedoen met Follow This,’ zegt Van Baal.

Hij moet grinniken als hem naar zijn nooit gepubliceerde roman wordt gevraagd. ‘Het was voor mij een vingeroefening om tot Follow This te komen. Ik ben gefascineerd door mensen die vastzitten in hun ideeën. Die ook wel zien dat er iets moet veranderen, maar die dan zeggen: met mijn verantwoordelijkheden kan ik die beslissing niet nemen, want verlies van banen, want dividend, want aandeelhouders. Wat moet er in het hoofd van zo’n CEO gebeuren voordat hij een dappere beslissing neemt? Ik droomde er natuurlijk van dat ik met die allesverwoestende roman de wereld zou kunnen veranderen. Dat het zou worden gelezen door mensen bij Shell en dat die dan zouden denken: verdomd, die Van Baal heeft gelijk, gaan we doen.’

‘Nu is de lobbykracht van Shell gebruikt om te pleiten voor afschaffing van de dividendbelasting.’

Dan serieus: ‘Stel je voor dat Shell al die miljarden en al die intelligentie écht zou gaan inzetten voor de energietransitie. Als Shell het wil, is er zó een CO2-belasting, zouden ze het zo voor elkaar krijgen verbrandingsmotoren uit te bannen. Nu is al die lobbykracht gebruikt om te pleiten voor afschaffing van de dividendbelasting.’

In mei 2016, een week voor de jaarlijkse aandeelhoudersvergadering van Shell, publiceerde Vrij Nederland een eerste verhaal over Van Baal. Het artikel opende met een scène waarin Van Baal in café Dauphine in Amsterdam probeerde de voorbijlopende Humberto Tan te interesseren voor zijn zaak. ‘Er volgt een kort gesprek, waarbij de presentator van RTL Late Night niet bijster geïnteresseerd oogt,’ noteerden collega’s Map Oberndorff en Jaco Alberts droogjes.

Nu, drie jaar later, is Follow This niet meer weg te denken als het gaat om de vergroening van Shell. Bij de laatste aandeelhoudersvergadering had de resolutie van Follow This de steun van zes van de tien grootste Nederlandse pensioenbeleggers; de vier anderen, waaronder voor het eerst ook het ABP, onthielden zich van stemming ondanks hevige pleidooien van de Shell-directie om tegen te stemmen. Van Baal zat met Jort Kelder (die ook groene aandeelhouder is) bij Pauw, ID&T-oprichter Duncan Stutterheim sloot zich aan bij de beweging, kranten als The New York Times, The Guardian en de Financial Times schreven over hem.

Net als Kodak

We gaan terug naar 2013, naar het begin. In de gesprekken met zijn vrouw zei Van Baal vaak dat hij over twintig jaar vast bij een programma als Nieuwsuur zou worden gevraagd om over Shell te praten, hoe ze de verkeerde beslissingen hadden genomen. En dan zou hij ze gaan vergelijken met Kodak, het fotorolletjesbedrijf dat de opkomst van het digitale tijdperk niet had zien aankomen en daardoor ten onder was gegaan. ‘Mijn vrouw zei toen: ik hou niet van mannen die achteraf zeggen dat ze altijd gelijk hebben gehad. Je moet er nú iets aan doen.’

‘De directie klopt na afloop van de vergadering het stof van de jas en gaat vrolijk verder met waar ze mee bezig zijn.’

Wat altijd in Van Baals hoofd was blijven rondzoemen, waren de gebeurtenissen bij ABN Amro in 2007. Daar slaagde het activistische The Children’s Investment Fund erin met 1 procent van de aandelen in bezit de bank ertoe te dwingen zich op te splitsen. Wat bij ABN Amro kon, kon bij Shell ook, zo redeneerde Van Baal. Eén keer per jaar komen de aandeelhouders bij elkaar in het Circustheater in Scheveningen, traditioneel een feestelijke gebeurtenis waar aandeelhouders aan hun koffie nippen en de raad van bestuur mag vertellen hoeveel dividend er dat jaar weer te verdelen is.

Natuurlijk, er zijn altijd vertegenwoordigers van de bevolking van de Nigerdelta, of Inuït uit Alaska die, uitgenodigd door Milieudefensie of Greenpeace, komen vertellen over de dramatische gevolgen van olievervuiling. ‘Die vergaderingen zijn een soort Poolse landdag,’ zegt Van Baal. ‘De directie klopt na afloop het stof van de jas en gaat vrolijk verder met waar ze mee bezig zijn.’

De enige manier om Shell tot veranderingen aan te zetten, is om échte macht te verwerven tijdens de aandeelhoudersvergadering, concludeerde Van Baal. Hij moest een club opzetten die zich als een activistische belegger zou gaan opstellen.

Gevoelige snaar

In 2013 en 2014 sprak Van Baal op vertrouwelijke basis met een handjevol mensen. Klopte zijn analyse, was dit een begaanbare weg? Een van hen was Robert Kleiburg, die 22 jaar bij Shell had gewerkt, onder meer als vice-president strategy and planning van Shell Renewables & Hydrogen wereldwijd. Hij was mede verantwoordelijk voor de investeringen in zon, wind, biobrandstof, geothermie en waterstof. ‘Ik was het duurzame gezicht van Shell,’ zegt Kleiburg (51).

‘Als Shell niet investeert in hernieuwbare energie zetten ze hun voortbestaan op het spel.’

Toen duurzame energie bij Shell steeds minder belangrijk werd en zijn afdeling zelfs werd opgeheven, vertrok hij naar Energieonderzoek Centrum Nederland in Petten, volgens Kleiburg ‘het walhalla van de hernieuwbare energie in Nederland’. Van Baal had Kleiburg een keer geïnterviewd, zo kenden ze elkaar. ‘Ik was meteen heel enthousiast,’ herinnert Kleiburg zich.

‘Hij maakte de goede analyse. Als Shell niet investeert in hernieuwbare energie zetten ze hun voortbestaan op het spel. Je moet ze helpen bij het maken van die omslag. Ik denk dat ze bij Shell inderdaad meer naar aandeelhouders luisteren dan naar journalisten.’ Aanvankelijk dacht Van Baal dat iemand anders zijn ideeën moest uitvoeren. Een bekende Nederlander, een pensioenfonds. ‘Ik ben met verschillende mensen gaan praten. Ze vonden het allemaal een prachtig idee, maar hadden te weinig tijd. Toen besloot ik dat ik het beter zelf kon gaan doen.’ Van Baal en zijn vrouw hadden een spaarpotje en spraken af het een tijdje te proberen met alleen haar inkomen.

In april 2015 lanceerde Van Baal de website van Follow This. Onder de kop ‘Change the world, buy Shell’ en ‘Neem een aandeel in een schone toekomst’ riep hij iedereen op groene aandeelhouder te worden. Een paar honderd mensen kochten voor 30 euro een groen aandeel en stuurden een e-mail naar Shell-CEO Ben van Beurden met de boodschap: ‘Dag Ben, ik ben je nieuwste aandeelhouder. Jij kunt de wereld veranderen. Mijn steun heb je.’

‘Een bedrijf dat op lange termijn wil blijven bestaan, moet zich op de toekomst richten in plaats van op de volgende kwartaalcijfers. Het zal zich moeten aanpassen aan de veranderende wereld,’ was de wervende tekst. Het initiatief leidde tot kleine berichten in kranten, maar Van Baal raakte een gevoelige snaar. In de weken en maanden die volgden, stroomden vrijwilligers en nieuwe en bestaande aandeelhouders toe.

Voor het eerst naar Scheveningen

Op 19 mei van dat jaar ging Van Baal voor de eerste keer naar de jaarlijkse aandeelhoudersvergadering in Scheveningen, namens de eerste paar honderd nieuwe aandeelhouders. Naast Van Baal waren er veel meer aandeelhouders die zorgen hadden over de klimaatverandering. Bij de ingang demonstreerden milieugroepen tegen boringen bij Alaska, de vervuiling in Nigeria en de gasboringen in Groningen. Grote aandeelhouders drongen aan op transparantie over de gevolgen van klimaatverandering voor het businessmodel van Shell.

Die resolutie werd massaal omarmd, omdat het Shell-bestuur had meegeschreven en de aandeelhouders had geadviseerd om vóór te stemmen. Maar Follow This wilde veel verder gaan. Op dat moment was Shell nog van plan te gaan boren op de Noordpool. ‘Wij zouden u willen vragen de winsten niet te steken in het boren naar olie in Alaska, maar in windparken op de Noordzee,’ zei Van Baal. ‘We willen dat u naar de toekomst kijkt, als aandeelhouders willen wij niet dat u de volgende Kodak of Nokia wordt. Dus steek uw geld en uw denkvermogen in duurzame energie.’

Shell-CEO Ben van Beurden reageerde niet onwelwillend (‘I read them all,’ zei hij over de honderden e-mails) maar ook een beetje uit de hoogte op het pleidooi van Van Baal. Ja, Shell wilde een bijdrage leveren aan de energietransitie, maar dat ‘zal niet zo snel gaan als u wilt als je je dividend wil veiligstellen’. Investeringen in duurzame energie werden volgens CFO Simon Henry pas winstgevend door subsidies. ‘En wij denken niet dat het duurzaam is om op dit moment de complete toekomst van het bedrijf te laten afhangen van subsidies.’

‘Wij denken dat u de billions and brains heeft om niet alleen de ontwikkelingen te volgen maar om te leiden. Hoe kunnen we u helpen?’

‘Wij hebben meer vertrouwen in u dan uzelf,’ antwoordde Van Baal snedig. ‘Wij denken dat u de billions and brains heeft om niet alleen de ontwikkelingen te volgen maar om te leiden. Hoe kunnen we u helpen?’

Het optreden van Van Baal viel op. The Guardian en het Financieele Dagblad noemden hem met name. Maar daar bleef het bij, aanvankelijk: ‘De vermogensbeheerders zaten niet op mij te wachten. Ik was voor hen niet meer dan een journalist met een ideetje.’ Toen Van Baal contact opnam met pensioenfondsen reageerden ze gereserveerd. Ze zeiden dat ze aan ‘engagement’ deden met Shell. Toen Van Baal doorvroeg, was het antwoord: ‘We voeren besprekingen met Shell, we duwen ze langzaam de andere kant op.’

En zo draaide het in een cirkeltje. Boodschap: we regelen het onder elkaar, we hebben jou niet nodig.

De eerste danser

Om meer invloed te krijgen, moest Follow This groeien, moest Van Baal meer mensen achter zich krijgen. Om hem op te monteren, liet zijn vrouw Marijke hem een filmpje zien van een eenzame danser op een festival, dat inmiddels al meer dan 15 miljoen keer is bekeken op YouTube. ‘Die jongen staat heel raar te dansen, eerst helemaal alleen, dan komen er twee of drie bij en die verwelkomt hij heel enthousiast. Dat is belangrijk, dan volgt de rest. Dat heb ik altijd onthouden: die vroege vogels moet je koesteren.’

De eerste grote aandeelhouders die zich aansloten bij Follow This waren een paar bevriende ondernemers die niet bekend willen worden. De volgende, hij kwam uit het niets, was Bob Crébas, oprichter van Kringloopwinkels Het Goed en Marktplaats. De voormalige bijstandstrekker en anti-kernenergieactivist verkocht Marktplaats voor 225 miljoen euro aan eBay, waarmee hij in één klap een van de rijkste mensen van Nederland werd. In oktober 2015 hoorde Crébas voor de eerste keer van Follow This, en het idee sprak hem meteen aan. ‘Al veertig jaar maak ik me druk om klimaat en energie. Het leek me een prima actie, en Mark leek me de juiste man om de kar te trekken,’ aldus Crébas.

‘De wereld die me had buitengesloten, begon me steeds meer toe te laten.’

Stille helden

In deze periode kreeg Van Baal ook de eerste voorzichtige signalen uit de wereld van de financiële instellingen dat er interesse bestond voor zijn initiatief. Tijdens een radio-uitzending kwam Van Baal een manager van Actiam tegen. Actiam is een vermogensbeheerder met een belegd vermogen van 56,3 miljard euro. Een paar weken later werd Van Baal uitgenodigd voor een besloten rondetafelgesprek over olieboren op de Noordpool. Daar waren vertegenwoordigers van pensioenfondsen, maar ook iemand van Greenpeace.

‘De wereld die me had buitengesloten, begon me steeds meer toe te laten,’ vertelt Van Baal. ‘En ik ontdekte dat er in deze behoudende wereld ook mensen zijn die de wereld beter willen achterlaten, die willen veranderen. Ze opereren onder de radar, denken heel politiek en zorgen dat er beslissingen worden genomen, dat hun bazen de rug recht houden als ze telefoontjes van Shell krijgen. Die mensen willen niet in de publiciteit, maar ik hoop dat we over een jaar of tien een borrel met elkaar kunnen drinken en dat ik ze dan kan zeggen: wat jullie deden, was heel belangrijk. Het zijn voor mij de stille helden van dit verhaal.’

In 2015 behelsde het optreden van Mark van Baal in het Circustheater niet meer dan een oproep namens een paar honderd groene aandeelhouders van Follow This aan Shell. In 2016 wilde hij met een resolutie komen die op de aandeelhoudersvergadering in stemming moest worden gebracht. Van Baal: ‘Je staat dan op de agenda. Iedereen moet er wat van vinden, journalisten gaan er naar vragen, dat helpt enorm.’ Maar voordat de resolutie kon worden ingediend, moest Follow This vijf miljoen aan aandelen achter zich verzamelen.

Van Baal slaagde erin tien aandeelhouders te vinden die ieder een half miljoen aan aandelen bij Follow This onderbrachten (onder wie Bob Crébas, Duncan Stutterheim en Bart Manuel van Dept) en nog eens honderd mensen met één symbolisch aandeel. Maar zo simpel ging het niet, bleek twee weken voor de uiterste datum dat een resolutie kon worden ingediend. Ieder van die aandeelhouders moest een aparte aandelenportefeuille aanhouden bij een bank met een apart rekeningnummer, zo liet Shell weten op een vrijdagmiddag. Op dat moment hadden alleen de tien grote aandeelhouders een portefeuille; de negentig mensen die één aandeel hadden, waren bij Follow This in een groot blok ondergebracht.

Hoe konden ze het voor elkaar krijgen om binnen twee weken alle aandeelhouders een apart rekeningnummer te geven?

In huize Van Baal brak grote paniek uit. Hoe konden ze het voor elkaar krijgen om binnen twee weken alle aandeelhouders een apart rekeningnummer te geven? Een vriend bracht uitkomst. Hij speelde rugby in hetzelfde team als een directeur van Binck Bank, die viel meteen voor het idee en wilde helpen.

Marijke Voerman: ‘In de dagen die volgden, veranderde ons huis in het hoofdkwartier van een gestroomlijnde operatie. Aan de eettafel zaten we tot laat in de avond met vijf getrouwen van het eerste uur achter de aandeelhouders aan te bellen.’ Ze konden nergens anders meer over praten. Op een feestje van de crèche van zoon Barend vertelde Van Baal met veel passie zijn verhaal. ‘Die crèche-ouders waren meteen geïnteresseerd en wilden meedoen. Had ik weer acht Follow This-leden erbij. En die gingen dan ook weer hun moeder benaderen.’

En het lukte. Aan het einde van die twee weken stapte Maarten Bax, een van de jonge vrijwilligers van Follow This, op het vliegtuig (voor boot of trein was de tijd te kort) om een map met ondertekende stukken en kopieën van aandelenportefeuilles in te leveren bij het statutaire hoofdkantoor van Shell in Londen. ‘De company secretary was verrast dat we dit binnen twee weken voor elkaar hadden gekregen,’ zegt Van Baal, nog steeds met enige trots.

Kippenvel

De resolutie van Follow This loog er niet om. Shell werd voorgesteld om de winsten van olie en gas voortaan te investeren in duurzame energie. In de beleggerswereld zijn dit soort vergaande resoluties zeer ongebruikelijk, omdat je daarmee zo’n beetje op de stoel van de bestuurder gaat zitten. Desondanks kreeg Van Baal voorafgaand aan de vergadering een telefoontje van zijn contactpersoon bij Actiam. Ze zouden vóór de resolutie stemmen en waren daarmee het eerste grote pensioenfonds dat Follow This steun verleende. Van Baal: ‘Dat was wel kippenvel, ik dacht: yes, dit gaat lukken.’

Op 24 mei 2016 voerde Mark van Baal opnieuw het woord op de aandeelhoudersvergadering. Het liep uit op een levendige woordenwisseling met Ben van Beurden. Van Baal begon met het geven van complimenten voor de maatregelen in de goede richting die Shell had genomen door niet meer op de Noordpool te willen boren, windparken te willen bouwen op de Noordzee en op grote schaal te willen investeren in zonne- en windenergie. Allemaal maatregelen in de goede richting, aldus Van Baal, maar zou het bedrijf niet nog een stap extra willen zetten?

Volgens Shell moesten partijen in de samenleving samenwerken. Zij hoeven niet alles op te lossen, consumenten hebben ook een rol.

Niet door vandaag te stoppen met de productie van olie en gas, maar door te besluiten geen nieuwe investeringen te doen in de exploratie ervan. Stelt u zich eens voor, zei Van Baal, dat u zich helemaal gaat richten op duurzaam. Wat voor wervende kracht zou dat niet hebben? Wie wil er nou niet zijn tank volgooien bij een oliemaatschappij die de winsten in duurzame alternatieven investeert?

Van Beurden was die dag zijn minzame zelf. Hij zei het sentiment heel goed te begrijpen, maar als hij mee zou gaan in de voorstellen zou dat leiden tot ‘value destruction’ of zelfs het einde van het bedrijf. En dat kon toch niet de bedoeling zijn. Ja, er was sprake van een transitie, maar daarvoor moesten alle partijen in de samenleving samenwerken. Shell hoeft niet alles op te lossen, consumenten hadden ook een rol. En dus raadde de Shell-directie de resolutie van Follow This af. Desondanks stemde drie procent van de aandeelhouders vóór de tekst, waaronder vermogensbeheerder Actiam.

Drie miljard

In de zaal zat Van Baal met vijf vrijwilligers van Follow This en een kleine honderd groene aandeelhouders. Een van hen was Rob Hulsman (50), in het dagelijks leven controller bij een multinational. Hulsman en Van Baal schreven dat jaar samen de tekst van de resolutie. ‘Ik vond het wereldschokkend dat we drie procent kregen,’ zegt Hulsman. ‘Dat is echt heel zeldzaam. Dat we door de top van Shell serieus werden genomen, bleek wel uit het feit dat Van Beurden minutenlang de tijd nam om op Mark te reageren. We hadden duidelijk iets te pakken, we waren op de goede weg.’

‘Achteraf kregen we het verwijt dat we veel te activistisch waren geweest. Wisten wij veel, we zaten in een leerproces.’

Van Baal: ‘Achteraf kregen we het verwijt dat we veel te activistisch waren geweest. Het is ongepast om de directie van Shell te zeggen wat ze moeten doen. Wisten wij veel, we zaten in een leerproces. Maar we kregen wél drie miljard aan geïnvesteerd kapitaal achter ons.’
Vanaf die aandeelhoudersvergadering in 2016 werd Follow This serieuzer genomen. Van Baal stond niet meer in zijn eentje te dansen, niet meer met drie anderen, maar met een enorme groep.

Niet alleen stroomden enthousiaste jonge vrijwilligers toe, ook zwaaiden de deuren van de pensioenfondsen nu wél open. ‘In de loop van 2016 hebben we vertrouwelijke gesprekken gevoerd en aan de vertegenwoordigers van die fondsen gevraagd hoe we de tekst zo konden formuleren dat ze er de volgende keer wél achter konden gaan staan,’ zegt Van Baal.

Goudlokje en de drie beren

Van Baal liet zich onder meer inspireren door het boek Originals van Adam Grant, ondertitel How Non-Conformists Move the World. In het boek beschrijft Adams onder meer de wederwaardigheden van Lucy Stone, die in de negentiende eeuw streed voor vrouwenkiesrecht in Amerika. Zij was zelf een liberale vrouw, maar om haar idealen te verwezenlijken, zocht ze de samenwerking met de conservatieve Woman’s Christian Temperance Union.

‘Haar radicale idee was: vrouwenkiesrecht. Dat van ons: de olie-industrie gaat voor duurzaam. En ook wij trappen niet van buiten tegen de gevestigde orde aan, maar proberen die van binnenuit te veranderen. Om beweging te krijgen, moet je de gevestigde orde overtuigen, en als er eentje laat zien dat ze meedoen – dat was in ons geval Actiam – volgen de anderen.’

Van Baal liet zich ook inspireren door wat in de Angelsaksische wereld het Goldilocks principle wordt genoemd, naar het verhaal over Goudlokje en de drie beren. Het kleine meisje eet niet de pap uit de grote kom, niet uit de kleine kom, maar uit de middelste. ‘Na die eerste resolutie was duidelijk dat als we meer aandeelhouders achter ons wilden krijgen, de pap minder heet moest worden opgediend. We kwamen uit op “aandeelhouders steunen Shell om zich te committeren aan het klimaatakkoord van Parijs”. Dat was ook een beetje een Trojaans paard. De essentie van je committeren aan Parijs komt op hetzelfde neer: we vinden nog steeds dat Shell zijn brains and billions moet inzetten voor de energietransitie.’

Terwijl Van Baal van binnenuit veranderingen probeert te bewerkstelligen, begon Milieudefensie een rechtszaak tegen Shell. ‘Ik denk dat ze een sterke zaak hebben,’ zegt Van Baal. ‘Ze gebruiken Shells afwijzing van onze resoluties als bewijsstuk. Alle druk om de energietransitie te versnellen, is welkom. Shell kan de rechtszaak alleen afwenden door zich alsnog volledig aan “Parijs” te committeren.’

Mensen op het juiste niveau

Tijdens de aandeelhoudersvergadering in mei 2017 vroeg Follow This in haar resolutie aan Shell niet alleen om in lijn met het klimaatverdrag van Parijs emissiereductiedoelen op te stellen voor de eigen activiteiten en die van leveranciers, maar ook verantwoordelijkheid te nemen voor het terugdringen van de uitstoot van CO2 door consumenten die benzine, gas en lpg tanken bij de Shell-stations.

‘Wij zijn op dit moment de invloedrijkste aandeelhouders en voor Shell is het lastig dat een kleine club zoveel invloed heeft.’

Shell vond vooral dat laatste langetermijndoel onredelijk, omdat ze dan mogelijk op de korte termijn niet zouden kunnen groeien. De Goldilocks-aanpak werkte: maar liefst 6,3 procent van de aandeelhouders stemde voor en nog eens 5 procent onthield zich van stemming, ondanks het feit dat de Shell-directie de resolutie krachtig had ontraden.

Dat Follow This vanaf nu als volwaardig werd gezien, bleek in de maanden die volgden. Van Baal groeide uit tot een volwaardige gesprekspartner van Shell. Samen met Robert Kleiburg, de voormalige Shell vice-president voor renewables, reisde hij verschillende malen naar Den Haag. Met wie hij sprak, wil Van Baal niet zeggen. ‘Met de mensen op het juiste niveau, zeg ik altijd. Als ik namen noem, bevordert dat de sfeer niet.’

Het zijn wel échte gesprekken, benadrukt Van Baal. ‘Wij zijn op dit moment de invloedrijkste aandeelhouders en voor Shell is het lastig dat een kleine club zoveel invloed heeft. Het bedrijf redeneert vanuit macht, ze vertellen heel graag hoe zij de wereld zien en dan moeten wij luisteren. Dat in de 21ste eeuw fossiel belangrijk blijft en dat Shell daar een belangrijke rol in zal spelen. Dat andere bedrijven veel erger zijn en waarom we ons daar niet op richten. Shell gaf aan met ons te willen samenwerken, maar wel op hún voorwaarden. Daar zijn we toen niet uitgekomen, maar nu zijn we weer in gesprek.’

Een enorme stap

Het oliebedrijf zette mede onder invloed van Follow This op 28 november 2017 een opvallende stap. Op die dag maakte Van Beurden in Londen tijdens de jaarlijkse bijeenkomst met grote beleggers en analisten bekend dat het bedrijf de uitstoot van CO2 drastisch wil verlagen. En dan niet alleen die van het eigen bedrijf en van zijn leveranciers.

‘Shell is het eerste oliebedrijf wereldwijd dat deze stap zet, daarmee zijn ze industry leading.’

Voor de eerste keer toonde Shell zich – precies zoals Follow This in haar resolutie had gevraagd – ook verantwoordelijk voor de uitstoot van CO2 van consumenten die bij een Shell-station hadden getankt. In 2035 wil het oliebedrijf de relatieve uitstoot van CO2 met 20 procent hebben verminderd, in 2050 met de helft. Maar aangezien de energievraag blijft groeien, betekent dat in absolute termen een reductie van slechts 30 procent.

Bij Follow This stond de telefoon die dag roodgloeiend. ‘Ik was aangenaam verrast,’ zegt Van Baal. ‘Shell is het eerste oliebedrijf wereldwijd dat deze stap zet, daarmee zijn ze industry leading.’

Maar is het genoeg? Nee, vindt Van Baal nog steeds. ‘Shell heeft een enorme stap gezet, maar de genoemde reductie van ongeveer dertig procent voldoet nog niet aan het verdrag van Parijs, dat vraagt om zeventig tot honderd procent reductie. Shell blijft zeggen dat ze flexibel willen zijn in ‘whatever world’ en zich daarom nergens op willen vastleggen, ze blijven het hebben over ambities, terwijl wij vragen om doelen. Ook willen ze niet leidend zijn, maar de maatschappij volgen.’

Open brief

Inmiddels krijgt Follow This voluit en openlijk steun van grote pensioenfondsen. In de aanloop naar de aandeelhoudersvergadering in mei van dit jaar verzond de Church of England, een grootaandeelhouder, een open brief naar Shell waarin ze schreef dat ze Follow This volgt omdat ‘doelen meer betekenis hebben dan ambities’.

‘Grote vermogensbeheerders zien heel scherp dat hun investeringen wereldwijd in gevaar komen door de klimaatverandering.’

Ook verscheen er een open brief aan Shell in de Financial Times die was ondertekend door vermogensbeheerders die in totaal 10 biljoen hebben geïnvesteerd. Zij riepen alle oliemaatschappijen op tot ‘concrete toezeggingen’ en vroegen ook duidelijk te maken hoe investeringen in lijn liggen met de doelen die in Parijs zijn gesteld.

Van Baal: ‘Bij die grote vermogensbeheerders zien ze heel scherp dat hun investeringen wereldwijd in gevaar komen door de klimaatverandering. Bij Aegon zeggen ze letterlijk: een halvering is te weinig, de netto uitstoot van CO2 moet in 2050 richting nul gaan, wij kunnen geen rendement maken in een wereld die meer dan twee graden opwarmt. Het is bij die grote financiële instellingen dus niet alleen maar maatschappelijk verantwoord ondernemen en goed doen voor de wereld, hun houding ten opzichte van oliemaatschappijen wordt ingegeven door een heel sterke financiële prikkel.’

Shell ging niet mee in de eisen. Het bedrijf stelde dat als het zou worden gedwongen tot het nemen van maatregelen, dat ‘niet in het beste belang van Shell of zijn aandeelhouders’ zou zijn.

Dit jaar investeert Shell 25 miljard euro in het zoeken naar nieuwe olie en gasvoorraden en vanaf 2020 slechts 1 tot 2 miljard euro in nieuwe duurzame energiebronnen. In oktober van dit jaar liet Van Beurden tijdens een bijeenkomst met investeerders ondubbelzinnig weten dat de toekomst van Shell de komende jaren stevig is verbonden met olie en gas. ‘We bewegen mee met de samenleving als het gaat om duurzame energie.’

Van Baal: ‘We hebben nog een strijd te gaan. Blijkbaar is er nog meer steun van aandeelhouders nodig.’

Voorstel voor filantropen

Nu Follow This in zo’n korte tijd zo ver is gekomen, lonkt voor Van Baal ook het buitenland. ‘We zijn van plan om voor mei 2019 bij vier andere grote oliemaatschappijen aan de slag te gaan. Het ligt voor de hand om in de Angelsaksische wereld en in Noorwegen te beginnen, in die landen is de drempel laag voor het indienen van een resolutie. Je komt dan uit bij maatschappijen als BP in Groot-Brittannië en Equinor, het voormalige Statoil in Noorwegen. Maar dan heb je wel geld nodig en mensen die de lokale markten goed kennen. We zijn nu een voorstel aan het schrijven voor filantropen.’

‘We kunnen binnen de 1,5 graden temperatuurstijging blijven, maar dan moeten bedrijven als Shell leiderschap tonen.’

Begin oktober kwam het intergouvernementele Panel on Climate Change (IPCC) met een rapport waarin wordt gepleit voor niet eerder vertoonde veranderingen in energiebeleid en transport om de ergste effecten van de klimaatverandering af te wenden. Volgens de wetenschappers is nog alles mogelijk en ligt het aan de politiek wil om dingen te veranderen.

Voor Mark van Baal onderschrijft het rapport meer dan ooit de noodzaak om door te gaan met Follow This. ‘We kunnen binnen de 1,5 graden temperatuurstijging blijven, maar dan moeten bedrijven als Shell leiderschap tonen. Zolang een echte koerswijzing door Shell en de rest van de olie-industrie uitblijft, zullen we de twee graden ruim voorbijgaan. En daar wil je niet belanden.’