Hoe gevoelig ook topwetenschappers kunnen zijn voor de verleidingen van macht en commerciële belangen bleek afgelopen week in een onthullend dubbelinterview in Het Financieele Dagblad.
Onder de kop ‘Pesticidenmaker Syngenta omarmt groene doelen’ betoogden de CEO Erik Fyrwald en Louise Fresco, bestuursvoorzitter van Wageningen University én sinds kort commissaris bij het bedrijf, dat ze geen enkel onderzoek kennen waaruit blijkt dat de door Syngenta geproduceerde bestrijdingsmiddelen slecht zijn voor de insectenstand. Ook stelden ze dat het nu eenmaal lastig is voor ‘gewone mensen’ om gewasbeschermingsmiddelen als neonicotinoïden te begrijpen, en dat Syngenta geen onderdeel zou zijn van het probleem, maar juist van de oplossing.
Als een onafhankelijk wetenschapper als Louise Fresco zich zo openlijk dienstbaar maakt aan de PR van de pesticide-producent, moeten de alarmbellen gaan rinkelen.
Het was een pijnlijk staaltje greenwashing waar Louise Fresco zich voor leende. Terwijl het ene na het andere alarmerende rapport verschijnt over de razendsnelle achteruitgang van de biodiversiteit en de massale insectensterfte die mede door landbouwgif wordt veroorzaakt, is de boodschap van één van de grootste producenten van pesticiden: wij zijn deel van de oplossing. En Louise Fresco, vooraanstaand wetenschapper en expert in duurzame ontwikkeling, doet er als kersvers commissaris onbekommerd aan mee.
Dat de CEO van de multinational – 28.000 werknemers in 90 landen – zijn best doet zijn bedrijf in een zo gunstig mogelijk daglicht te stellen, zou je kunnen beschouwen als zijn baan. Maar als een onafhankelijk wetenschapper als Louise Fresco zich zo openlijk dienstbaar maakt aan de PR van de pesticide-producent, moeten de alarmbellen gaan rinkelen.
In de eerste plaats vergaten de topman van Syngenta en zijn commissaris voor het gemak te vermelden dat de door het bedrijf geproduceerde neonicotinoïden wel degelijk schadelijk zijn voor de biodiversiteit. Dit werd al in 2014 werd aangetoond in het gerenommeerde wetenschappelijke tijdschrift Nature.
Op zichzelf was dat al erg genoeg. Maar het pijnlijkst was misschien nog wel dat niet alleen de Syngenta-topman maar ook Louise Fresco hun uiterste best hebben gedaan om na het interview de term ‘pesticiden’ uit de concepttekst te laten schrappen. En zelfs uit de gestelde vragen, zoals fijntjes door de auteurs van het FD werd genoteerd.
Het is een treurige vaststelling: wiens brood men eet, diens woord men spreekt.
Extra pijnlijk: de Nederlandse wetgever gebruikt de term wel, evenals de Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties, waar Louise Fresco zelf eind jaren negentig werkte als Director of Research op het Agriculture Department in Rome. Maar inmiddels vindt Fresco kennelijk dat de term pesticiden toch wat te veel doet denken aan dood en verderf. De term ‘gewasbeschermingsmiddelen’ paste beter bij het groene imago van het bedrijf.
Het is een treurige vaststelling: wiens brood men eet, diens woord men spreekt. Zo gooi je dus je reputatie als onafhankelijk wetenschapper te grabbel.
Fraai staaltje zelfoverschatting
Zelf is Fresco zich van geen kwaad bewust. Ze zegt lang te hebben nagedacht over de vraag of haar rol als commissaris bij Syngenta het onafhankelijke imago van de universiteit zou schaden. Haar conclusie: ‘Het zou slecht zijn als ik niet zou durven om met de private sector samen te werken. Bedrijven hebben onafhankelijke denkers nodig. Ik heb bewezen dat ik dat ben.’ En: ‘Ik ben geen onderdeel van Syngenta. Ik begeleid Syngenta, niet andersom – al zouden ze dat misschien graag willen.’
Het interview ademt dezelfde denktrant die we al jaren kennen van bestuursvoorzitters en commissarissen die maatschappelijk onder vuur liggen: het is allemaal veel ingewikkelder dan men denkt.
Het is een fraai staaltje zelfoverschatting, en een drogredenering bovendien: alsof het voor samenwerking nodig is je als commissaris aan een bedrijf dienstbaar te maken.
Het interview ademt dezelfde denktrant en bijbehorende blikvernauwing die we al jaren kennen van bestuursvoorzitters en commissarissen van banken en oliebedrijven die maatschappelijk onder vuur liggen: de discussie is gepolariseerd, het is allemaal veel ingewikkelder dan gewone mensen denken, tegenspraak van kritische commissarissen is héél belangrijk, samen zijn wij op de goede weg.
Op dezelfde manier verdedigde PvdA-leider Wouter Bos zeventien jaar geleden de commissariaten van oud-premier Wim Kok bij Shell, KLM en ING. De PvdA heeft er nog steeds last van.
Zelfs als Louise Fresco erin slaagt als commissaris van Syngenta achter de schermen haar rug recht te houden, is de schade al geleden.
Louise Fresco heeft zich met haar commissariaat in een schemergebied begeven waar al jaren voor wordt gewaarschuwd. Laatst nog in een hoorzitting in de Tweede Kamer door Remco Breuker, Korea-kenner aan de Universiteit van Leiden, die stelde dat de academische vrijheid zwaar wordt bedreigd door de toenemende invloed van grote bedrijven en de vervagende grenzen tussen de publieke zaak en commerciële belangen.
Zelfs als Louise Fresco erin slaagt als commissaris van Syngenta achter de schermen haar rug recht te houden, is de schade al geleden: daar gaat haar imago als onafhankelijk wetenschapper.Want wie gelooft haar nu nog als ze over gewasbeschermingsmiddelen begint?
Je reactie wordt geplaatst zodra deze is goedgekeurd. Je reactie is geplaatst.