Toen van de week Jesse Klaver, Lodewijk Asscher en Lilian Marijnissen in een stampvol zaaltje in de Tolhuistuin in Amsterdam-Noord hun nieuwe plannen voor linkse samenwerking bekend maakten, moest ik meteen weer denken aan Max van Weezel, en ik was vast niet de enige. Mijn geliefde oud-collega, die een jaar geleden overleed, heeft meer dan welke Haagse journalist ook geschreven over de talloze mislukte pogingen tot linkse samenwerking die hij in zijn lange journalistieke carrière van nabij meemaakte.
Dan kroop Max achter zijn laptop, omgeven door stapels papier, krantenknipsels en politieke biografieën, stak hij een sigaar op en tikte hij grinnikend het ene na het andere heerlijke zinnetje. Bijvoorbeeld over de poging van Hans van Mierlo om in de jaren zeventig een Progressieve Volkspartij te smeden uit PvdA, D66 en PPR – die in gesteggel ten onder ging: ‘Sindsdien is de vorming van een Progressieve Volkspartij een onderwerp waarover uitsluitend hoogbejaarde socialisten, democraten en radicalen uit de jaren zeventig nog wel eens willen mijmeren.’
Jan Marijnissen beschreef de linkse samenwerking ooit als ‘het bouwen van een kathedraal, maar dan van legosteentjes’.
Of over Jan Terlouw, die tijdens de campagne van 1981 tijdens een bijeenkomst met de lijsttrekkers van PvdA, D66, PPR, PSP en CPN meteen maar opmerkte dat hij niet zat te wachten op een kabinet met streng-linkse politici als Ria Beckers en Fred van der Spek en de voorkeur uitsprak om te gaan regeren met uitgerekend het CDA, waarna er ‘een regen van as’ op hem neerdaalde ‘vanuit de duistere hoogte van Bellevue.’
Of over het beruchte kopje koffie van Femke Halsema, Wouter Bos en Jan Marijnissen in 2006 in Pakhuis de Zwijger, waar Bos en Marijnissen met zulke grote tegenzin aanschoven dat een gesprek nauwelijks mogelijk was, vier jaar later gevolgd door wéér een kopje koffie, nu met een ‘humeurige Cohen’, een ‘afhoudende Roemer’ en een ‘geïrriteerde Pechtold’. Geen wonder dat Max met instemming citeerde hoe Jan Marijnissen de linkse samenwerking ooit beschreef: als ‘het bouwen van een kathedraal, maar dan van legosteentjes’.
roemloos in de opppositie
Dan waren er nog de manifestaties van ‘Een ander Nederland’ in 2011-2012 waarbij Halsema’s opvolger Jolande Sap op het podium verscheen met Cohen en Roemer – Pechtold was inmiddels afgehaakt. Drie maanden later, noteerde Max fijntjes, sloot dezelfde Sap een Lenteakkoord met het kabinet waar haar voormalige strijdmakkers Roemer en Cohen juist fel tegen waren.
De linkse partijen belandden roemloos in de oppositie, en bakten ook daar maar weinig van linkse samenwerking.
Voorjaar 2015 waagden de wetenschappelijke bureaus van PvdA en GroenLinks een nieuwe poging, met een debat in De Balie over ‘De toekomst van links’. Ook Max was er uiteraard bij, de papieren als altijd fladderend uit zijn bomvolle tas. ‘Niet gehinderd door het feit dat zijn partij met de VVD regeerde hield PvdA-voorzitter Hans Spekman de zaal enthousiast voor dat hij een gezamenlijke vuist wilde maken tegen het grootkapitaal’, schreef hij. ‘GroenLinks wilde niet fungeren als doekje voor het bloeden, zei Kamerlid Liesbeth van Tongeren afgemeten. Einde exercitie’.
In oktober 2016 was het Jesse Klaver, de nieuwe leider van GroenLinks, die tijdens een meetup in Eindhoven betoogde dat PvdA, D66, GroenLinks en SP een pact moesten sluiten: samen konden ze het ‘motorblok’ van een nieuw kabinet vormen. Toen Max en ik hem in januari 2017 interviewden samen met Ed Nijpels, ooit ook ‘jeune premier’ maar dan van de VVD, herhaalde Klaver die boodschap nog eens: ‘Vrijblijvend een kopje koffie drinken vóór de verkiezingen heeft weinig zin, het gaat om de machtsvorming erna. Als we ons als progressieve partijen bij de kabinetsformatie niet uit elkaar laten spelen, kan niemand meer om ons heen.’
Helaas leed de PvdA bij de verkiezingen in maart zo’n dramatische nederlaag dat er van dat mooie voornemen niks terecht kwam. De linkse partijen belandden roemloos in de oppositie, en bakten ook daar zo weinig van linkse samenwerking dat zelfs Max geen aanleiding meer zag voor een puntig stukje.
scorebordpolitiek
Na de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2018 vatte Klaver zelfs het stoutmoedige plan op om de PvdA definitief van de troon te stoten, ondanks zware bedenkingen van zijn campagneadviseurs: GroenLinks moest worden omgebouwd tot een ‘brede volkspartij’, want Jesse moest ook premier worden van de buschauffeur en de fabrieksarbeider.
Om GroenLinks van haar elitaire imago te bevrijden trok hij met een ‘kantinetour’ het land in. Maar de opmars van de ‘Jessias’ stokte bij de Europese Verkiezingen in mei 2019, toen de PvdA met Spitzenkandidat Frans Timmermans onverwacht de grootste werd.
Tot verbazing van vriend en vijand maakte Klaver vier maanden later bij de Algemene Beschouwingen bekend dat hij niet meer mee wilde doen aan ‘scorebordpolitiek’, GroenLinks zou de begrotingen van het kabinet op voorhand steunen. Waarna Lodewijk Asscher, die juist de smaak van het oppositievoeren te pakken begon te krijgen, betoogde dat hij juist wél in de aanval zou blijven gaan.
Als Max vorig jaar niet was overleden, was hij er vast bij geweest, compleet met gekreukt jasje en bomvolle tas.
En toen kwam dus de sessie in de Tolhuistuin in Amsterdam-Noord, waarvan de timing geen toeval was: binnen de achterban van de PvdA en GroenLinks gaan stemmen op om de linkse samenwerking weer vlot te trekken, in de hoop gezamenlijk een einde te maken aan het tienjarig neoliberale bewind van Mark Rutte. Op het partijcongres van de PvdA komend weekeinde en van GroenLinks volgende week zullen daartoe moties worden ingediend. In de Tolhuistuin konden Klaver en Asscher laten zien dat ze er al flink mee bezig zijn.
legosteentjes
Als Max vorig jaar niet was overleden, was hij er vast bij geweest, compleet met gekreukt jasje en bomvolle tas. En dan had hij kunnen waarnemen dat Asscher, Klaver en Marijnissen er wat onwennig bij stonden en dat het plan voor de linkse samenwerking nog niet zo veel om het lijf heeft – de verlaging van de winstbelasting voor grote bedrijven moet van tafel! – maar ook dat er vanuit de bomvolle zaal veel enthousiaster om linkse samenwerking werd geroepen dan op het podium.
Misschien staan de sterren voor de linkse samenwerking gunstiger dan ooit. Het maatschappelijke verzet tegen tien jaar VVD-bewind groeit met de dag. De voorheen wat hooghartige houding van de PvdA, die echte samenwerking bij eerdere gelegenheden in de weg stond, is na de verloren verkiezingen van 2017 inmiddels wel weggesleten: volgens insiders stelt Lodewijk Asscher zich bij deze nieuwe poging tot samenwerking het meest bescheiden op van alle drie. En Jesse Klaver is zich gaan realiseren dat hij het niet in zijn eentje kan.
Zelfs de immer sceptische politicoloog Tom van der Meer betoogde op StukRoodVlees weliswaar dat een echte fusie tussen GroenLinks en de PvdA per saldo weinig winst zou opleveren, maar dat een ‘stembusakkoord’ van die twee partijen helemaal niet zo’n gek idee zou zijn – een conclusie waar opiniepeiler Peter Kanne van I&O Research, die eerder de mogelijke electorale effecten van zo’n samenwerking in beeld bracht, zich bij aansloot.
Max had een prachtig stukje kunnen maken over nieuwe legosteentjes voor de kathedraal in aanbouw, grinnikend achter zijn laptop.
Je reactie wordt geplaatst zodra deze is goedgekeurd. Je reactie is geplaatst.