<div class="lead">
Advocaat-Generaal Martin Witteveen sprak vanochtend in de Tweede Kamer met de commissie Veiligheid en Justitie over de aanstaande uitlevering van twee Rwandese genocideverdachten. Zijn advies: niet doen.
</div>
De afgelopen maanden hebben we in Vrij Nederland regelmatig <a href="https://www.vn.nl/ik-een-moordenaar-integendeel/" target="_blank">in het blad</a> en <a href="https://www.vn.nl/het-hof-oordeelt-in-rwanda-is-alles-prima-in-orde/" target="_blank">online </a>geschreven over het lot van twee Rwandezen die al jaren legaal in Nederland verblijven. Zij worden nu met uitlevering bedreigd omdat ze tijdens de genocide in 1994 zouden hebben meegedaan met het moorden. 
De zaak is zeer urgent: minister van Justitie Ard van der Steur is van plan Jean-Claude Iyamuremye en Jean Baptiste Mugimba al aanstaande zaterdag op het vliegtuig te zetten.
<q class="pull-left">Zijn conclusie: de advocatuur in Rwanda is niet capabel en kan niet onafhankelijk werken.</q>
Op verzoek van ChristenUnie-lid Joel Voordewind kwam vanochtend Rwanda-expert Martin Witteveen op bezoek in de Kamer. Deze crimefighter, die jarenlang samenwerkte met de latere staatssecretaris en huidig VVD-kamerlid Fred Teeven, werkte een jaar in Rwanda. Hij werd uitgezonden door Buitenlandse Zaken, om daar te helpen met het opbouwen van het justitieapparaat. Witteveen kreeg een uniek inkijkje in de gang van zaken bij de zogenaamde genocide-processen; de rechtszaken tegen door andere landen of het internationaal Rwanda-tribunaal uitgeleverde verdachten. Zijn conclusie: de advocatuur in Rwanda is niet capabel en kan niet onafhankelijk werken. Tijdens het deskundigenoverleg in de Kamer ging hij nog hij een stap verder: ‘Mensen krijgen geen kans op vrijspraak,’  zei hij. En dat ziet hij in de toekomst ook niet gebeuren: ‘Het zit vast als het gaat om de genocide. Er is maar een waarheid: alle hutu’s schuldig, tenzij.’ Witteveen spreekt zelfs van Rwanda als ‘een facaderechtsstaat’.
Als het gaat om de ontvangst van zijn rapport in Nederland noemt hij het ‘opvallend’ dat nog nooit iemand van het Openbaar Ministerie of het ministerie van Justitie hem naar zijn ervaringen heeft gevraagd. Deze opmerkingen leidden in de commissie Veiligheid en Justitie tot verbaasd gemompel. 
Over de advocatuur in Rwanda velt Witteveen, zoals hij in in zijn rapport ook doet, een hard oordeel: volgens hem hebben de raadslieden noch de ervaring, noch de vaardigheden om in dit soort complexe zaken de verdachten bij te staan. Verder hebben ze volgens hem ook geen belang om zaken op zich te nemen, omdat ze er ‘last mee krijgen’. Advocaten die voor genocideverdachten optreden zijn in Rwanda immers besmet en krijgen niet snel andere cliënten, aldus Witteveen. Natuurlijk moeten genocideverdachten terechtstaan, vindt hij, maar niet in Rwanda. ‘Doe dat in Nederland.’ 
Witteveens visie was eerder inzet bij verschillende rechtszaken. In Groot-Brittannië leidde zijn rapportage ertoe dat de uitlevering van vijf Rwandezen niet door mocht gaan van de rechter. In Nederland volgde de rechtbank het oordeel van Witteveen wel, maar deed het Hof dat juist niet. Daarmee waren de juridische mogelijkheden uitgeput. 
Het lot van de Rwandezen ligt nu in de handen van de Tweede Kamer-leden. Als die er in meerderheid toe besluiten dat uitlevering niet verantwoord is en kiezen voor berechting in Nederland is dat het finale oordeel. Het interessant om te zien hoe PvdA-woordvoerder Jeroen Recourt – zelf oud-rechter – de opvattingen van Witteveen zal wegen. Met de PvdA zou immers een kamermeerderheid kunnen ontstaan. 
Later vandaag zullen – als daarvoor een meerderheid wordt gevonden – aanvullende vragen worden gesteld door de Voordewind. Het is in deze zaak nu buigen of barsten.

Harm Ede Botje

Anneke Verbraeken

Laatste kans voor Rwandese genocideverdachten

Brug dicht, geld op

Werkt het minderheidskabinet?

Tussenstand zomerreces 

6 miljard tekort op Rijkswaterstaat 

Verhaal van de Week

Kruistocht tegen de hoofddoek

Chard van den Berg

Cassettes en cd's zijn terug

Zeitgeist: TikToktrend

Big Tech maakt van burgers vee

Essay Roxane van Iperen

Vladimir Poetin is de wanhoop nabij

Rusland

De AI-hype is ordinaire landroof

Hans against the machine

Super El Niño is hier

Column Hannah Prins

Wat is leuk in juli?

Cultuurtips