Voetballers moeten meer ruimte krijgen om zich uit te spreken over politiek en mensenrechtenschendingen, zegt Evgeniy Levchenko (1978).
De voorzitter van de Nederlandse spelersvakbond VVCS (met ruim 1.200 leden) is een van de weinige kritische stemmen in de voetbalwereld. Waar vrijwel alle spelers en voetbalbonden zwijgen, spreekt de oud-voetballer van onder meer Vitesse, FC Groningen en het Oekraïense elftal zich fel uit over het wereldkampioenschap in de Verenigde Staten – en daarmee ook over de Nederlandse deelname aan het toernooi.
Organisaties als Amnesty International en Human Rights Watch uiten al langer hun zorgen over de situatie in de Verenigde Staten. Zo wijst Human Rights Watch op de beperking van de persvrijheid, discriminatie, het schenden van mensenrechten en het snoeiharde immigratiebeleid.
Vind jij dat spelers zich zouden moeten uitspreken?
‘Ik vind dat voetballers een plek in het publieke debat mogen innemen, want ze hebben een voorbeeldfunctie. Ze zijn toch bovenal mensen. Er wordt een beetje spastisch gedaan dat spelers zich alleen moeten concentreren op wedstrijden.
‘Ik heb weleens gesproken met voetballers die zeggen: “Ik vind het niet normaal wat er gebeurt in sommige landen”, maar voetballers worden min of meer gegijzeld door de magie van een toernooi. Het is ook maar eens in de vier jaar. Als je je gaat uitspreken, word je gezien als lastpak.
‘De Verenigde Staten hebben het imago van een vrije democratie, maar de afgelopen tijd gaat het land niet goed om met mensenrechten en mensen überhaupt, om het zachtjes uit te drukken. Ik merk dat voetballers heel voorzichtig zijn met zich uitspreken en liever willen dat de KNVB dat doet.’
In een interview met Trouw zei Nigel de Jong, directeur topvoetbal van de KNVB, over politieke discussies rondom het WK: ‘Ik merk dat het helemaal niet speelt in het elftal. We hebben ook goede mensen om politiek bij de spelers weg te houden’. Wat vind je daarvan?
‘Ik deel Nigels lezing niet volledig. Natuurlijk moeten voetballers zich concentreren op voetbal, maar ze moeten ook een eigen mening hebben. Als een voetballer de behoefte voelt om zich uit te spreken over mensenrechten, dan moet dat kunnen. Ik vind niet dat je politiek kunt weghouden bij spelers.
‘Je hebt je eigen normen, waarden en principes, en die mag je laten horen’
‘Het is dubbel: je wil presteren op zo’n toernooi, maar als mens mag je ook wel je mening uiten. Het gaat erom: als je in een land bent waar mensenrechten worden geschonden, dan wil je niet dat de wereld wegkijkt en zegt: “Ik concentreer me alleen op voetbal”.’
Is het fair om aan spelers te vragen zich uit te spreken, waar voetbalbonden en politici dat zelf niet doen?
‘Politici mogen ook meer doen. In Qatar is ook al te weinig gedaan. Je hebt je eigen normen, waarden en principes en die mag je laten horen. De vraag is waar en op welke manier je dat doet.’
Autocratisch Amerika
Sinds de invasie van Rusland in Oekraïne in 2022 reist Evgeniy Levchenko door Nederland om lezingen te geven over vrijheid. Daarbij vertelt hij hoe de oorlog hem en zijn landgenoten raakt en hoe we onze vrijheid moeten bewaken. Ook schuift hij regelmatig aan bij talkshows om over de oorlog te spreken.
Zie je een verband tussen Amerika onder Trump en Rusland onder Poetin?
‘In Amerika heb je nog onafhankelijke instituten die tegengas kunnen geven, maar het is verbazingwekkend hoeveel Trump in twee jaar kapot heeft gemaakt. In onze gedachten is Amerika een democratie, dat beeld is nog onveranderd. Maar zijn we niet naïef? Het land wordt bestuurd door een autocratisch kliekje van mensen dat zoveel mogelijk geld probeert te verdienen, net als in Rusland. De ontwikkelingen zijn alarmerend.
‘Als de wereld wegkijkt en zwijgt over dit soort situaties, kunnen er dictatoriale regimes ontstaan, zoals in Rusland. De onderdrukking in Rusland komt niet door een periode van een jaar of twee, maar is een gevolg van de afgelopen 25 jaar, die hebben geresulteerd in een ongelooflijk sterke dictatuur. Je vrijheid kun je maar één keer weggeven. Daarom vind ik dat goed ingelichte spelers, als ze de behoefte hebben, hun stem mogen laten horen.’
Hoe kijk je naar de verhouding tussen Trump en FIFA-baas Gianni Infantino?
‘Infantino blijft Trump de hemel in prijzen, bijvoorbeeld met die vredesprijs. Een kantoor van de FIFA is verhuisd naar een Trump Tower in New York. Als je zegt dat politiek en sport niet samengaan, dan vraag ik me af: in hoeverre moet de FIFA zich met politiek bemoeien? Infantino schuift regelmatig aan bij bijeenkomsten met grote wereldleiders (zoals de vredestop over Gaza in Egypte, red.). Het is hypocrisie. Trump gebruikt en misbruikt het toernooi voor politieke doeleinden.’
Stel je voor dat Nederland het toernooi wint en langs moet komen op het Oval Office…
‘Trump, Infantino en de FIFA gaan het toernooi gebruiken om zo’n persmoment te organiseren. De kans is vrij klein dat de KNVB dat dan afzegt, maar het zou een heel sterk statement zijn als Koeman en de spelers niet met Trump op de foto gaan. Dat zou veel teweegbrengen en een positieve vibe geven aan onze principes.’
Hoop je nog op een ander statement vanuit de KNVB?
‘Nederland heeft in de recente geschiedenis niet hoeven vechten voor vrijheid. Ik denk dat je onrecht dan niet voelt, dat wordt een ver-van-je-bed-show.
‘Nederland is heel goed in polderen, maar als Duitsland morgen binnenvalt verwacht je toch van andere landen dat ze Nederland steunen?
‘Ik snap de Nederlandse gedachtegang dat we naar de VS gaan voor het voetbal, maar we moeten niet vergeten dat sommige landen niet de mogelijkheid hebben om het voetbalfeest bij te wonen. Neem Iran. De VS vallen Iran binnen en het voetbalteam wordt aan het lijntje gehouden of ze wel of niet spelen. Het is zo krom als wat.
‘Nederland steekt een beetje haar kop in het zand, om zich af te sluiten van wat er in andere landen gebeurt. Ik heb nog geen statement gezien en denk niet dat het gaat komen, maar als het nog komt, dan zou dat heel mooi zijn. Dat je iets naar buiten brengt waardoor je mening wordt gezien en gehoord. Dan praat je over een sterk land met sterk leiderschap.’
