25-04-2009
Door Kees Driessen, Marijn van der Jagt, Gerard Janssen, David Kleijwegt, Annet Maseland, Sarah Meuleman

Kunst te duur in deze tijden van recessie? Welnee! Ook voor weinig of niets valt er veel te genieten. Gerard Janssen probeerde zich een dag lang te vermaken met kunst, literatuur en muziek die (bijna) gratis is.

En de cultuurrecensenten van Vrij Nederland verzamelden tips.

Vroeger was het stoer om een perskaart te hebben. Perskaarten waren een soort paspoort waarmee je overal binnenkwam. Tegenwoordig zijn ze niet meer nodig vanwege internet. Iedereen kan binnen twee minuten zijn eigen internettijdschrift oprichten en zijn eigen redactiechef zijn.

Via blogger.com begin ik een weblog dat ik Paehona noem. Dat is ‘kunst’ in het Hawaiiaans. Dat weet ik omdat ik het in een online-Hawaiian dictionary heb opgezocht. Op een of andere manier vind ik het wel een overtuigende naam. Meteen daarna mail ik de Amsterdamse Stadsschouwburg dat ik voor ‘een nieuw internettijdschrift over de technische kanten van de kunst’ graag de voorstelling Instinct met Pierre Bokma wil bezoeken. ‘Een gevaarlijk spel van moord, passie en doodsangst.’ Per ommegaande krijg ik een mailtje dat er in de Stadsschouwburg een kaartje voor me klaar ligt. Dus dat gaat gesmeerd.

Ik moet hierbij wel zeggen dat ik me hier niet heel goed over voel, vooral omdat ik natuurlijk niet echt van plan ben om een echt internettijdschrift op te zetten. Om eerlijk te zijn vind ik mezelf een oplichter die misbruik maakt van de goede wil van een aardige persmedewerker van de Stadsschouwburg (bij deze excuses). Maar het werkt dus wel. En gesteld dat ik mijn pas opgerichte weblog serieus neem en netjes een stukje schrijf over de voorstelling, is het ook nog een legitieme manier om gratis ergens binnen te komen. Ik durf bijna te zeggen dat ik in dat geval zelfs een goede daad zou verrichten. Acteurs, muzikanten en andere podiumkunstenaars zullen googelen of iemand iets over hun optredens zegt. En als ze dan een aandachtig verhaal op een persoonlijke weblog vinden, zal ze dat goed doen. Ze vinden het gegarandeerd leuker om te lezen dan een kritisch stukje in een blad als… ehm… Vrij Nederland.

Sjouwen voor Thomas Acda
Een kaartje voor de schouwburg is dus binnen, maar het is nog vroeg in de middag. De tijd van de culturele radioprogramma’s, zoals die worden opgenomen in café Desmet, vlak bij Artis. Ik loop er binnen als het radioprogramma Opium al een tijdje bezig is en schrijfster Ingrid Hoogervorst vertelt hoe mannen op het toilet hun geslacht nog even een ‘hupsje’ geven als ze net geplast hebben. Dan volgt een soort privé-optreden van Acda en de Munnik.

Thomas Acda hangt als een verveelde schooljongen over zijn gitaar en vertelt dat een goede grap altijd geworteld is in leed. Het zoontje van Thomas Acda vindt het allemaal wel best. Hij mag op papa’s iPhone passen en speelt een potje virtuele Monopoly. Na afloop eet ik een heerlijk minigebakje en klets wat over de kredietcrisis met Remko Vrijdag, die ooit in de Vliegende Panters zat en nu een thrillermusical speelt voor het M-Lab, ‘een laboratorium voor muziektheater’.

Dan help ik Acda en de Munnik en hun gitarist met het sjouwen van de gitaren naar een kleine blauwe auto die voor de deur geparkeerd staat. Het geeft Thomas Acda de ruimte om even lekker een sigaretje op te steken. Iets in mij verzet zich ertegen om te bedelen om een plekje op de gastenlijst van hun aankomende show in Carré – noem het trots – maar ik weet bijna zeker dat als ik wat brutaler was geweest een plaatsje op de gastenlijst zo goed als binnen was.

Pralines voor de rapper
Na nog even wat singles gescoord te hebben op het Waterlooplein, koop ik een leuk doosje met witte Belgische bonbons met hazelnoot. Daarmee vertrek ik naar Studio 150. Paul Weller heeft daar zijn laatste paar platen opgenomen. Hij heeft zelfs een album Studio 150 genoemd en dat had hij niet gedaan als hij het daar niet naar zijn zin zou hebben gehad. Op de website van de studio staat een foto van Paul Weller achter de studiopiano. Het zou zo maar kunnen dat Paul Weller er nu weer zit. En een privéconcertje van Paul Weller in ruil voor een doosje bonbons is niet ondenkbaar.
Ik hoor niets als ik voor de deur sta en aanbel. Geen zachte pianoklanken of dof gedreun, zoals ik hoopte. Ik hoor zelfs de bel niet. Misschien is er wel helemaal niemand. Er is een intercom, maar de deur klikt open, zonder dat er iets aan me gevraagd wordt. Dat gaat goed. Ik ben in elk geval binnen. Via een donkere ruimte kom ik in een keukentje waar een vijftal muzikanten rond een bar staan. Een fonkelend espressoapparaat staat te pruttelen.

Maar Paul Weller is er niet. Drie jongens herken ik. Het zijn Benjamin Herman, Willem Friede en David Rockefeller van New Cool Collective. De andere twee jongens herken ik niet, maar ze blijken nog bekender te zijn. Het zijn Glenn en Earl Randall Randamie, twee broers uit een muzikale familie. Glenn noemt zich Typhoon en Earl O-Dog. Ze hebben nog een oudere broer (Blaxtar) en een zus (Dinopha) die ook rappen en zingen. Earl Randall is de grote broer van Typhoon en zo gedraagt hij zich ook. Hij vertelt trots dat Typhoon juist de Zilveren Harp heeft gekregen.

Aan niets is te merken dat Typhoon stiekem een grote naam is in de Nederlandse hiphop-scene. Hij staat te stralen en geniet er duidelijk van om te werken met de mannen van New Cool Collective. Hij wil graag laten horen waar hij mee bezig is en neemt me mee naar een mengpaneel helemaal achter in het pand. Overal staan apparaten die van een oude Duitse professor uit een B-film lijken te zijn. Metalen kasten met bakelieten draaiknoppen en wijzertjes. Ook staat er een mellotron, het apparaat dat je hoort aan het begin van ‘Strawberry Fields’ van de Beatles.

Typhoon heeft met een kleine stylophone – een bizar muziekinstrumentje waarbij je met een pen over een oppervlak kunt bewegen om muziek te maken (op eBay te koop onder de twintig euro) – een bezwerend themaatje gespeeld waaraan de drummer van New Cool Collective een surf-drum heeft toegevoegd. ‘Als het licht uitgaat… Als het licht uitgaat’, zo rapt Typhoon over de muziek. ‘Gaat het zo heten?’ vraag ik: ‘Als het licht uitgaat’? ‘Nee, als het licht aangaat,’ begint Earl Randall me een beetje te dissen.

Typhoon kijkt intussen wat verlegen, maar dat is nergens voor nodig, want het is een leuk nummer geworden. Vooral ook door Typhoons oprecht klinkende stem en het maffe geluid van die stylophone. Een geluid dat af en toe een beetje wegzinkt in de rest van de muziek. Dat vind ik jammer, omdat het een leuk geluid is. Ik realiseer me dat het vreselijk irritant is als er in deze fase van het mixen opmerkingen over gemaakt worden door een buitenstaander. Ik hou me dus in. Maar dat lukt niet langer dan een paar minuten. Uiteindelijk maak ik er toch een opmerking over. ‘Ja, er zitten echt wel stukken in waar het wel goed door komt, maak je maar geen zorgen,’ bromt Herman op een manier die duidelijk maakt dat hier op dit moment verder niet meer woorden aan vuil gemaakt moeten worden.

Drank voor Bouazza
Omdat ik nog een uurtje stuk moet slaan voordat de voorstelling in de Stadsschouwburg begint, besluit ik naar café De Zwart te gaan. Een prachtig café, zoals je je een café voorstelt als er in een mooi boek wordt geschreven over een ‘echt café’ waar veel gelachen wordt. Het is bijna te goed om waar te zijn. Vandaar dat er vaak beroemde schrijvers zitten die hun voorschotten opmaken aan het koele bier dat vakkundige barlieden schenken. Aan de toog staat een grote man met een lange zwarte jas met een zilveren speld. Culinair journalist Johannes van Dam strompelt binnen. Aan een tafeltje zit Hafid Bouazza met een nette man in een mooi pak te praten. Ik bied het tweetal een biertje aan, en dat aanbod wordt aangenomen.

Het geeft mij een alibi om aan te schuiven bij de schrijver die net een nieuw boek uit heeft: Spotvogel. Het is juichend besproken en verkoopt goed. Het is nu al in de herdruk. En niet zo maar een herdruk. ‘Een herdruk van vijfduizend exemplaren,’ zegt de auteur trots. Een heerlijk moment voor een gratis biertje dus.

Ik leg uit waarom ik bij hem aan tafel kom zitten. In ruil voor een biertje een gesprek met een beroemde schrijver, dat leek me een mooie deal. Een biertje is goedkoper dan zijn boek, om maar eens wat te noemen. Bouazza ziet de humor er niet meteen van in. Hij kijkt me onderzoekend aan met die donkere ogen die in het vet lijken te zijn gezet. Als ik een filmregisseur was, zou ik hem casten als heldhaftige indiaan. ‘Ah, je wilt het over cultuur hebben, nou kijk, dat meisje dat langsfietst, dat is cultuur! Hier: die barlieden. Dat is cultuur! Dat is vakmanschap!’

Even is het stil, maar nog geen minuut later zijn we verwikkeld in een serieuze discussie over Arabische muziek. Ik hou van de Libanese zangeres Fairuz. Maar Bouazza vindt daar niet veel aan. ‘Dat geef ik aan een meisje als ik indruk wil maken op een meisje. “Wat mooi,” zegt zo’n meisje dan. Fairuz… Haar stem is van plastic. Ze kijkt ook altijd zo chagrijnig. Nee dan Boujmee, de zanger van Nass El Ghiwane, als je die ziet zingen! Ha! Die geniet als hij zingt. Dat is pure zangvreugde! Heb je de documentaire over Nass El Ghiwane gezien? Dat was dé band. De Rolling Stones van Afrika. Martin Scorsese was fan van ze. Heb je The Last Temptation Of Christ gezien? Die scène dat Jezus zich opricht. Dan begint de muziek van Nass El Ghiwane. En ik begrijp waarom Scorsese dat stukje heeft gebruikt, want ik kan verstaan waar het lied over gaat.’ Bouazza begint gedragen te zingen in het, zoals hij zegt, Marokkaans Arabisch: half Arabisch, half Berbers. ‘We zijn pas halverwege,’ zegt Bouazza, ‘dat zingen ze.’ De tranen springen bijna in zijn ogen.

Zingen in het theater
Het gesprek met Bouazza is wat uitgelopen en het is te laat om naar de Stadsschouwburg te gaan. Ik ga naar het Parooltheater, waar smartlappen op het programma staan. Het Parooltheater is een theater zo groot als een flinke huiskamer. Op het kleine podium staat een groepje mannen en vrouwen in zwart en rood gekleed. Ze staan op het punt te beginnen aan een lied over ‘reebruine ogen’ en ’trouw’, zoals de dirigent van het gezelschap zegt. ‘Nee, nee,’ zegt een vrouwelijk koorlid: ‘On-trouw, het gaat over on-trouw’, waarop zich een discussie ontvouwt. Want als het over trouw gaat dan gaat het toch ook over ontrouw?

De Dik-Voormekaar-Show-achtige reacties die volgen op elke opmerking van de koorleider zijn even leuk als de liedjes. Het lied ‘Hij is een smokkelaar’ wordt met veel gevoel en met lange zuivere uithalen meegezongen door een forse man, die met zijn handen over elkaar met zijn rug tegen de bar zit. Er bestaat onmiskenbaar iets als smartlappencultuur. Jammer dat Hafid Bouazza er niet bij is. Ik ben benieuwd wat hij ervan zou vinden. Maar hoe leuk de smartlappen ook zijn, zo als man alleen voel ik me ongemakkelijk in het kleine zaaltje en ik kan me er niet toe zetten om uit volle borst mee te zingen. Hoewel dat ongetwijfeld leuk is om te doen als je er eenmaal mee begint.

Shoarma voor Dulfer
Ik voel me minder opgelaten in de Alto in de Korte Leidsedwarsstraat. Het is een van de oudste jazzcafés van Nederland. De entree is vijf euro en je entreebewijs kun je inruilen voor een gratis drankje. Daar spelen vrijwel elke avond de beste jazzmuzikanten van Nederland. Op woensdagavond is dat altijd Hans Dulfer met zijn band. Ze staan op het podium met leren jackjes aan, in een typische jazzhouding. Een beetje gehurkt.

Als je af en toe en beetje met je hoofd knikt of met je voet tapt, hoor je er helemaal bij. Benjamin Herman gaf me in Studio 150 de tip dat ik vooral ook moest blijven hangen als de tent ging sluiten. Dan gaat Dulfer met al zijn muzikantenvrienden shoarma eten in zijn vaste tent om de hoek. Schijnt erg gezellig te zijn, inclusief smakelijke jazzanekdotes.

Maar ik heb geen zin om zo lang te blijven. Ik heb wel even genoeg cultuur gehad en ik ben wel benieuwd naar de scène uit The Last Temptation Of Christ, waarover Hafid Bouazza vertelde. Thuis ga ik kijken of ik die film vind op een van de sites waar je gratis films kunt kijken. Dat is niet het geval. Ook de documentaire over de band Nass El Ghiwane vind ik niet. Toch blijf ik nog lange tijd hangen bij de site moviesfoundonline.com. Daarop zijn fascinerende dingen te zien zoals bizarre B-films (Toxic Avenger) en muziekdocumentaires (Sex Pistols, Live in Winterland 1978). De beeldkwaliteit is misschien niet optimaal, maar ik zit in mijn eentje te gieren van het lachen om de stand-up comedy van George Carlin. De film The Last Temptation Of Christ koop ik voor € 2,50 op Marktplaats en op YouTube kijk en luister ik nog naar wat muziek van Nass El Ghiwane.

Ik vind Fairuz toch mooier.

Zoek naar surfpop
Nee, u bent niet de enige die wél weet dat het kan, maar niet weet waar het moet. Gelukkig ben je nooit te oud om met gratis downloads te beginnen. Op freealbums.blogsome.com vindt u nieuws over legale muzikale downloads. Een goede downloadsite is qtrax.com. Via elbo.ws en airmp3.net zijn mp3’s te vinden die op blogs online worden gezet – een interessant en uitgebreid aanbod met veel alternatievere bands. Streaming luisteren kan via The Hype Machine, Radioblogclub, Tagoo of Deezer. Last.fm laat u luisteren naar bands die líjken op wat u intikt. Kan ook leuk zijn. Gewoon rondkijken? Nu de meeste muziekwinkels op hun gat liggen, rest de scharrelaar gelukkig het wereldwijde net om rond te neuzen. Nog goedkoop ook! MySpace of YouTube zijn goede vertrekpunten voor een muzikale reis. Laat u verrassen en tik wat geks in – ‘Lebanese underground’ bijvoorbeeld, en waan u bij de inner crowd van Libanon.

Lift naar een festival
Het begon allemaal met Parkpop in Den Haag en de landelijke Bevrijdingspopfestivals, maar het fenomeen spreidde zich uit als een olievlek en inmiddels kan de platzak muziekliefhebber de hele zomer voort, sixpack of flesje water in de rugzak, zodat er nog een concertburger af kan. Niet alle gratis muziek is van het kaliber U2, maar wie weet wordt Up Yours op het Asten on Stage Festival de revelatie van 2009? Kijk onder gratis festivals en concerten op festivalinfo.nl.

Word groupie of roadie
Wie een keer aan de wieg van popmuziek wil staan, kan zich aanbieden als cateraar. Maak u dienstbaar als pizzakoerier annex broodjessmeerder annex koffie-inschenker bij studio-opnames van bands. Informeer wanneer en waar een favoriete band de studio in duikt en verzin een list.

Houdt u meer van de deejaycultuur, mail dan een rondje naar deejays met het aanbod om platenkoffers te dragen en te chauffeuren. Bevalt u goed, dan mag u gratis mee naar allerlei maffe feestjes.

En in ruil voor het ronddelen van flyers, een Hyves oprichten voor een band en het promoten van bands bij uw hippe vrienden en vriendinnen (weten zij veel) zal iedere platenbaas u graag gratis toegang verlenen bij popconcerten.

Begin een blog
Wie niet rijk is, moet creatief zijn. Dus begint u een culturele weblog. Bel met clubs en poppodia en vertel dat u langskomt om er een stukje over te schrijven op uw blog. U komt vrijwel overal gratis binnen. O ja, geen ‘binnen-is-binnenmentaliteit’, die recensie wordt daarna wel daadwerkelijk geschreven, anders…

Geniet van flamenco por nada
Spontane flamenco is te zien in peñas, informele ontmoetingen van artiesten die in de kroeg naar hartelust klappen, zingen, spelen en dansen. Sst… niet verder vertellen: in Utrecht komen flamenco-artiesten elke tweede zondag van de maand vanaf ongeveer 17.00 uur bij elkaar in Cees Place, Oudegracht a/d werf 237. In café Duende in Amsterdam is er elke laatste zondagmiddag van de maand Open Flamenco Podium met Sevillanas dansen na, vanaf 15.00 uur.

Zoek kaartjes op de veilingsite
Minder dan één dollar betalen voor twee tickets voor de opera l’Elisir D’amore, in het Metropolitan Opera in New York. Het lukte 8215martin op eBay. Ook op Marktplaats kunt u met een beetje mazzel nog wel eens goedkope kaartjes vinden. Maar kijk uit: soms zijn ze juist duurder.

Sla uw middagboterham over
Alle conservatoria organiseren regelmatig gratis lunchconcerten, vaak op een vaste dag, om hun studenten podiumervaring te laten opdoen. Voorspeelavonden zijn eveneens meestal gratis. Kijk voor Amsterdam bijvoorbeeld op internetpodium.nl. Ook de meeste muziekcentra bieden gratis lunchconcerten aan, vaak openbare repetities van officiële avondconcerten. Het Concertgebouw in Amsterdam doet dat bijvoorbeeld elke woensdag.

Hou donderdagmiddag vrij
Elke eerste donderdag van de maand is er het vrij toegankelijke Radio 4 Serreconcert, om 14.30 uur in de Grote Serre van het AKN-gebouw, Hilversum. Aanmelden via radio4.nl.

Luister op internet
De European Archive Foundation heeft een culturele digitale bibliotheek voor beeld en geluid gelanceerd, vrij toegankelijk voor iedereen: europarchive.org. Op dit moment is er al een behoorlijke database beschikbaar van gratis klassieke-muziekopnamen.

Win een gratis toegangskaartje
Prijsvragen en loterijen vindt u onder meer bij radio4.nl, cultuurpodium.nl, entreeweb.nl (mail&win), concertzender.nl, classicfm.nl. Voor bonnetjesknippers zijn de acties verzameld op uitmetkorting.nl

Luister ervoor of erbij
Steeds meer festivals hebben een gratis voor- of bijprogramma, zoals het Festival Classique in Den Haag, het Festival Oude muziek in Utrecht en het Grachtenfestival in Amsterdam.

Treed op de achtergrond
De Nederlandse Opera zoekt regelmatig figuranten voor haar producties, een leuke manier om een opera (en de operasterren) achter de schermen mee te maken.

Koop een museumkaart
Ga met uw museumkaart live muziek luisteren op vrijdagavond in het Van Gogh Museum in Amsterdam. Ook andere musea hebben zo nu en dan een avondopenstelling, opgeluisterd met muziek of ander cultureel spektakel.

Ga naar de kerk
Geen mis op zondag meer? Voor muziekliefhebbers is dat geen probleem, want steeds meer kerken vullen hun lege zondagen met gratis concerten. Mooie programma’s in Sint Willibrordus (Utrecht), Oosterkerk (Amsterdam), St. Catharina (Eindhoven), Bovenkerk (Kampen), Protestantse Kerk (Zandvoort), Bavo (Haarlem) en vele andere kerken. Hou de lokale pers in de gaten.

Loop naar de drogist
Als u liever niet muziek downloadt, haal diep adem en ga toch maar even naar de website van drogisterijketen Kruidvat – of naar de winkel zelf. Daar vindt u een overdaad aan mooie uitvoeringen van klassieke muziek voor bijna niets. Een cd-box met zes cd’s van de Brandenburgse concerten van Bach door Musica Amphion voor € 8,99. Of het complete oeuvre van Corelli op tien cd’s voor € 18,98.

Hou van oud
Vindt u het niet erg als een cd-hoesje wat beduimeld is, dan vindt u in dit iPod-tijdperk een schat aan tweedehands klassieke cd’s tegen weggeefprijzen in de kringloopwinkels. Bent u op zoek naar die ene uitvoering van dat ene werk, dan is Marktplaats beter, je vindt er bijna alles en pingelen mag.

Load down
Behalve veel illegaals valt er ook legaal veel te downloaden en bekijken op het net. Zoals op het Internet Archive, dat films online zet die copyrightvrij zijn. Ofwel omdat bij klassiekers het copyright is vervallen of omdat een film open source online wordt gezet, zoals de animatiefilm Sita Sings the Blues (Nina Paley, 2008). De site Like Television biedt klassiekers aan in verschillende formaten. Een site die naar films verwijst die elders online streaming te bekijken zijn, is moviesfoundonline.com. Niet altijd even legaal, dus een beetje voor eigen risico, maar de site geeft een prettig, eenvoudig overzicht van een groot aantal films. Ook voor BitTorrent – het programma waarmee de meeste illegale films worden gedownload – bestaan legale mogelijkheden. Michael Moore bijvoorbeeld heeft geen bezwaar tegen BitTorrent-downloads van zijn films. Zie sites als legaltorrents.com, publicdomaintorrents.com en legittorrents.info.

Haal een frisse neus
Gratis naar de bioscoop in de buitenlucht (stoeltje mee). In navolging van het buitenland, nu ook in opmars in de Nederlandse zomer. Bekend zijn de Pleinbioscoop in Rotterdam, het Spuiplein in Den Haag, Film op de Brink in Deventer en de voorstellingen van het Filmmuseum in het Amsterdamse Vondelpark en Overhoeks in Amsterdam-Noord. Kijk voor meer buitenbioscopen op olb.nl.

Ga naar het filmhuis
Filmhuizen, zeker de kleinste en meer alternatieve, zijn vaak goedkoop. Denk aan Filmhuis Cavia of Smart Project Space in Amsterdam, aan het Haagse ArtiKraak(.org) met films voor vijf euro, of het fraaie Nijmeegse LUX Theater, dat met de goeie korting ook zakt tot vijf euro. Een kwestie van even goed kijken in de eigen buurt. Een overzicht van alle filmhuizen is te vinden op movie2movie.nl. Als u toch op die site bent, vult u een paar suffe prijsvragen in om mee te dingen naar vrijkaartjes.

Doe het zelf
Je eigen film maken, kan het nog goedkoper? Uit de heup geschoten filmpjes zijn helemaal goed, dus schaam u niet voor de wazige beeldkwaliteit van de camera in uw mobiele telefoon. Maak eens een sweded film: een korte, goedkope parodie op een bekende film, met huis-tuin-en-keukenmiddelen. De films, naar een idee uit Michel Gondry’s speelfilm Be Kind Rewind, zijn erg populair op internet, dus als het lukt, bent u verzekerd van publiek. En als u goed bent, kan het hard gaan. Zie deze site voor een paar inspirerende voorbeelden.

Word figurant
Een figurant in een film verdient weinig en maakt lange dagen, maar benader het nu eens positief: u bent voor noppes een dagje getuige van the making of… en wandelt een scène binnen van een film die over tien jaar een klassieker zal blijken. Inschrijven kan bijvoorbeeld bij de Figurantenwinkel. Meer informatie en een paar waarschuwingen vindt u bij de Figurantenbond op figurantenparadijs.nl, die niet strijdt voor meer geld, wel voor erkenning en betere broodjes.

Doe mee aan een filmfestival
Geen entree, geen reiskosten, niet in de rij staan voor kaartjes en niet meer dubben over wat je zal aantrekken; dat zijn de voordelen van een online filmfestival. Als jonge filmmaker kunt u vanuit uw luie stoel meedingen naar prijzen in een van de vele mobiele filmfestivals, zoals Viva la Focus! in Groningen, het Festival Pocket Films in Parijs of het Movil Film Fest in Barcelona.

Koop een pas
Wanneer u een paar keer per jaar naar de film gaat, haalt u hem er niet uit. Maar voor een beetje filmliefhebber kan een filmpas heel voordelig uitpakken, zoals de recent ingevoerde Cineville-kaart, waarmee je een maand lang bij alle Amsterdamse filmhuizen welkom bent voor € 17,50. Bij drie films per week zakt de prijs per film onder de € 1,50!

Door Sarah Meuleman

Bezoek een veiling
Een veiling van Sotheby’s of Christie’s is een goedkope, spannende manier om uw kennis van bijvoorbeeld de hedendaagse kunst of de meesterfotografen up-to-date te maken. U kunt meesterwerken op de kijkdagen van heel dichtbij bewonderen en op de veilingdag zelf het biedproces gadeslaan. Kijk wel uit dat u zelf niet besmet raakt met de kopersgekte.

Vermom u als toerist
Ook zo’n type dat de Hermitage in St. Petersburg heeft bewonderd en meer dan één Guggenheim heeft bezocht, maar nog nooit de Dom heeft bestegen of het Frans Hals Museum van binnen heeft gezien? Boek een gratis stedentrip in uw eigen stad of ga bij een vriend een paar steden verderop logeren en bezoek toeristische sites. Haal een kaart bij de VVV en maak een lijst met bezienswaardige kerken, architectonische hoogstandjes, beeldenroutes en tentoonstellingen. De ware vrek vermomt zich als toerist en voegt zich stiekem bij een gezelschap met gids, voor wat gratis achtergrondinfo over bezienswaardigheden in zijn eigen stad of dorp. Souvenirs voor thuis hoeft niet, scheelt ook weer.

Kijk, kijk, koop niet
Maak voor uzelf een lijstje welke galerieën ertoe doen en welke het soort kunst of kunstenaars vertegenwoordigen die u graag wilt volgen. Plaats uzelf op hun mailinglijst, zodat u wordt uitgenodigd voor openingen. Bezoek de vernissages, vind uit wat uw favoriete kunstenaar drinkt, meng u onder zijn/haar vrienden en ontdek dat zij zich ook op de mailinglijst hebben laten zetten. Bewonder samen met hen gratis kunst onder het genot van een gratis hapje en gratis drankje.

Kijk in de keuken
Een laagdrempelig kijkje in de keuken en uitleg van de meester zelf, dat is de charme van kunstroutes, die leiden langs ateliers van beeldende kunstenaars. Per maand staan ze op ckplus.nl.

Ga naar buiten
Een overzicht van buitenkunst vindt u op kunstenpubliekeruimte.nl. U kunt er zoeken op uw eigen stad en ontdekken dat die berg zand nooit als bouwplaats was bedoeld, maar als kunstproject. Rotterdam, de hoofdstad van kunst in de publieke ruimte, heeft een eigen, uitputtende site, openbarekunst.nl, genoeg voor dagen gratis kunstplezier in de frisse buitenlucht.

Bezoek een fotofestival
De grote fotofestivals hebben gratis tentoonstellingen, zowel buiten als binnen. In Naarden wordt de festivalbezoeker bij binnenkomst van het vestingstadje verwelkomd door megagroot opgeblazen foto’s aan de vestingmuren. Het Epson Foto Festival Naarden begint 16 mei en duurt een maand. Nog zo’n groot foto-event, de Noorderlicht Internationale Fotomanifestatie, vindt later dit jaar plaats, in september in Groningen.

Ontdek een talent
Doe als de talentscouts en kunstbeleggers en spot de nieuwe Erwin Olaf en Marlene Dumas op de eindexamenexposities van de kunstacademies. Wat zijn de nieuwste ontwikkelingen en trends op het gebied van de beeldende kunst? Tentoonstellingen zijn meestal in de maand juni, check de sites van de lokale academies.

Trek iets uit – of niet
Niet naar kunst kijken, maar bekeken worden door de kunstenaar: als kunstenaarsmodel verdient u een zakcentje en werkt u zij aan zij met de scheppende meester. Jong, mooi en bloot mag, maar hoeft helemaal niet. Kunstacademies en schilderdocenten vragen regelmatig modellen. Individuele kunstenaars vindt u op diverse internet prikborden. Check wel het portfolio en de reputatie van de betreffende kunstenaar, voor u zich als ‘artistiek naakt’ uitleent.

Ga de straat op

De tijd is voorbij dat straattheater voornamelijk bestond uit evangelisatiegroepjes en wit geschminkte mannetjes die voorbijgangers na-aapten of een denkbeeldige muur aftastten. De beste theatermakers maken momenteel bijzondere projecten in inlooptentjes of dansvoorstellingen buiten op het plein. Elke zichzelf respecterende stad heeft wel een festival met theateracts op straat. Ga naar het festivalhart, koop een biertje en zet uw meest nieuwsgierige hoofd op. Grote kans dat u eruit wordt gepikt voor een geregisseerde eenpersoonsontmoeting of een theatrale wandeling.

Wacht nog even
Vraag aan uw buurman wat hij voor zijn kaartje heeft betaald. Vertel hem dan dat u de helft minder betaalde. Lastminute kaartjes voor diezelfde avond koopt u met vijftig procent korting bij lastminuteticketshop.nl of bij diverse plaatselijke Uitburo’s. Meld u aan voor de nieuwsbrief, dan krijgt u elke middag de allerlaatste aanbiedingen.

Lach of schiet
Het Comedy Café in Amsterdam laat elke woensdag aankomende cabaretiers proefdraaien op een ‘echt’ publiek. Voor vijf euro volop vermaak, medelijden of ergernis.

Doe goede werken
Meld u aan bij de plaatselijke schouwburg om belangeloos kaartjes te scheuren of als vrijwilliger bij een van de vele straattheaterfestivals, met gratis voorstellingen in het verschiet.

Pik de praatjes
Grote gezelschappen houden regelmatig openbare repetities. Die zijn soms nog leuker dan de voorstellingen. Hou wel rekening met praatjes vooraf en verplichte nagesprekken.

Word recensent
Ooit naast die felbegeerde positie als recensent gegrepen, maar nog altijd ambitie? Sla nu uw slag, want recensiewerk ligt op het wijde web voor het oprapen. Er zijn genoeg online magazines die open staan voor nieuwe beoordelaars. Betalen doet het niet, maar u komt wel aan vrijkaartjes voor die première. Theatergroepen willen namelijk graag online recensies in hun jaarverslagen zetten.

Ga naar school
Op de theaterscholen in Amsterdam, Utrecht, Arnhem en Maastricht stikt het van de vrij toegankelijke voorstellingen. Oordeel zelf over het talent in wording, bijna altijd begeleid door ‘groten’ uit de praktijk. Check de websites.

Kijk video
Voor theaterdieren heeft het Theater Instituut Nederland een uitgebreide collectie van toneelregistraties op video. Als lid van de mediatheek van het Theater Instituut hebt u voor bijna niets (€ 23,- per jaar) toegang tot alle legendarische voorstellingen uit verleden en heden, van Het Werktheater tot Baal, van Globe tot Erik Vos.

Klap
Meld u aan als klapvee bij een cultureel televisie- of radioprogramma. Bijvoorbeeld bij de live talkshow Kunststof TV over kunst en cultuur. Elke zondagmiddag live rond 17.40 uur in De Plantage Amsterdam. Informeer bij publiekkunststoftv@nps.nl. Of wandel binnen bij de live opnames van radioprogramma Opium, zaterdagmiddag in Desmet in Amsterdam, van 12.00 tot 13.00 uur.