Beeldverhaal

<img decoding="async" class="alignnone size-image_1280 wp-image-546835" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2022/08/01-1280x1155.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2022/08/01-640x577.jpg 640w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2022/08/01-1280x1155.jpg 1280w" alt="" width="1280" height="1155" />
Ergens begin april van dit jaar staat de Russische geheime dienst, de FSB, om 4:30 aan het bed van Vladislav Soerkov. Nog verward van de slaap, ziet hij acht mannen zijn slaapkamer staan. Een van hen zegt dat hij gearresteerd is en laat hem het bevel zien. 
<img decoding="async" class="alignnone size-image_1280 wp-image-546837" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2022/08/02-1280x1280.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2022/08/02-640x640.jpg 640w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2022/08/02-1280x1280.jpg 1280w" alt="" width="1280" height="1280" />
Ze begeleiden hem zijn huis uit en schuiven hem in een SUV met geblindeerde ramen. Op het bureau krijgt hij te horen dat hij onder huisarrest staat. Althans, dat verhaal doet de ronde. Het blijft moeilijk met zekerheid te zeggen. Het Kremlin bevestigt noch ontkent het bericht.
<img decoding="async" class="alignnone size-image_1280 wp-image-546833" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2022/08/03-1280x1070.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2022/08/03-640x535.jpg 640w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2022/08/03-1280x1070.jpg 1280w" alt="" width="1280" height="1070" />
Hoe kwam een van de machtigste mannen van Moskou ten val?
<img decoding="async" class="alignnone size-image_1280 wp-image-546843" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2022/08/04-1280x1112.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2022/08/04-640x556.jpg 640w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2022/08/04-1280x1112.jpg 1280w" alt="" width="1280" height="1112" />
Vladislav Soerkov is al sinds Poetin aan de macht kwam een van zijn belangrijkste adviseurs. Hij wordt gezien als een éminence grise, de man achter de schermen, een soort hedendaagse Wizard of Oz. Achter de schermen heeft hij de touwtjes in handen.
Hij ontwierp een nieuw politiek systeem, dat hij sovereign democracy noemt, een democratie geregeerd van bovenaf, een contradictio in terminis. Het is een nieuw type autoritarisme, vermomd als democratie.
Soerkov is fan van gangstarapper Tupac Shakur en schilder Jackson Pollock. En hij kent het gedicht ‘Sunflower Sutra’ van de homoseksuele beatdichter Allen Ginsberg uit zijn hoofd.
<img decoding="async" class="alignnone size-image_1280 wp-image-546889" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2002/08/Extra01-1280x453.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2002/08/Extra01-640x227.jpg 640w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2002/08/Extra01-1280x453.jpg 1280w" alt="" width="1280" height="453" />
Hij maakte van de Russische politiek een reality show, waarvan hij de regisseur was.
<img decoding="async" class="alignnone size-image_1280 wp-image-546891" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2002/08/Extra02-1280x384.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2002/08/Extra02-640x192.jpg 640w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2002/08/Extra02-1280x384.jpg 1280w" alt="" width="1280" height="384" />
Hij werd in 1962 geboren in Tsjetsjenië, of afhankelijk van welke biografie je leest, in 1964 in Lipetsk. Zijn Tsjetsjeense vader verliet het gezien toen hij nog jong was en zijn moeder zou zijn naam van Aslambek Dudayev in het Russische Vladislav Soerkov hebben veranderd.
<img decoding="async" class="alignnone size-image_1280 wp-image-546893" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2002/08/Extra03-1280x998.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2002/08/Extra03-640x499.jpg 640w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2002/08/Extra03-1280x998.jpg 1280w" alt="" width="1280" height="998" />
Toen hij naar school ging, droeg hij lang haar en een fluwelen broek en luisterde hij naar Pink Floyd. Zijn essays werden hardop voorgelezen in de lerarenkamer. Hij zou ook kort in het leger hebben gediend, om vervolgens in Moskou aan de toneelschool te studeren. Waar hij vanaf werd gestuurd na vechtpartijen.
In de jaren ’90 hing hij rond met de bohemiens van Moskou. Performancekunstenaars die de ontgoocheling van het nieuwe Rusland als hoofdthema hadden, en veel naar het Westen keken en zich afvroegen hoe ze zich daartoe verhielden. De waanzin van de nieuwe wereld werd verbeeld door de ruimtewezens van Andrej Bartenjev. De naakte Oleg Koelik verzette zich als hond tegen de autoriteiten. Mamysjev-Monroe was de eerste Russische travestiet die op een Warholesque manier de westerse popcultuur met de geschiedenis van Rusland verbond.
<img decoding="async" class="alignnone size-image_1280 wp-image-546895" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2002/08/Extra04-1280x439.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2002/08/Extra04-640x220.jpg 640w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2002/08/Extra04-1280x439.jpg 1280w" alt="" width="1280" height="439" />
In 1991 werd Soerkov hoofd PR van oligarch Michail Chodorkovski, voor wie hij een reclamecampagne bedacht waar hij bankbiljetten leek uit te delen. Voor de Russische bevolking een schok, want niet eerder werd een kapitalistische waarde als rijkdom in het straatbeeld van Rusland getoond. Later zou Soerkov Chodorkovski weer in beeld brengen, maar nu toen het Kremlin zich tegen de oligarch keerde en deze gearresteerd werd. Soerkov zorgde ervoor dat Chodorkovski alleen nog maar achter tralies in beeld werd gebracht. Soerkov was schijnbaar moeiteloos veranderd van positie, meester en ideologie. 
<img decoding="async" class="alignnone size-image_1280 wp-image-546897" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2002/08/Extra05-1280x344.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2002/08/Extra05-640x172.jpg 640w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2002/08/Extra05-1280x344.jpg 1280w" alt="" width="1280" height="344" />
Ook werkte hij een tijd bij tv en zag hij de opkomst van reality tv. Hier zag hij hoe de realiteit gestuurd kan worden om een beoogd resultaat te halen dat toch de schijn van echtheid behoudt.
<img decoding="async" class="alignnone size-image_1280 wp-image-546899" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2002/08/Extra06-1280x478.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2002/08/Extra06-640x239.jpg 640w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2002/08/Extra06-1280x478.jpg 1280w" alt="" width="1280" height="478" />
Toen hij vervolgens voor het Kremlin ging werken als politiek technoloog, brak hij met de Sovjettraditie dat propaganda volledig op één lijn moest staan met het partijprogramma en elk verzet moest worden onderdrukt. In zijn sovereign democracy wordt propaganda een veelkoppig monster, omdat het de oppositie niet onderdrukt, maar binnendringt.
<img decoding="async" class="alignnone size-image_1280 wp-image-546831" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2022/08/08-1280x858.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2022/08/08-640x429.jpg 640w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2022/08/08-1280x858.jpg 1280w" alt="" width="1280" height="858" />
Soerkov creëerde nieuwe politieke partijen zoals het conservatieve Just Russia en de jeugdbeweging Nasji, die waren getraind voor straatgevechten met democratieaanhangers en boeken verbrandden van niet-patriottische schrijvers.
Tegelijkertijd subsidieerde hij NGO’s die opkwamen voor homorechten en transparantie bij de stembus. Het Kremlin zou alle vormen van het politieke discours beheersen. Zo kan het dat ze het ene moment een kunstfestival subsidieerden, om vervolgens orthodoxe fundamentalisten te steunen die datzelfde festival aanvielen.
<img decoding="async" class="alignnone size-image_1280 wp-image-546901" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2002/08/Extra07-1280x380.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2002/08/Extra07-640x190.jpg 640w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2002/08/Extra07-1280x380.jpg 1280w" alt="" width="1280" height="380" />
Het doel van al deze vingers in de pap is de schijn van democratie te wekken. Maar de uitkomst zal altijd hetzelfde zijn.
<img decoding="async" class="alignnone size-image_1280 wp-image-546903" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2002/08/Extra08-1280x486.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2002/08/Extra08-640x243.jpg 640w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2002/08/Extra08-1280x486.jpg 1280w" alt="" width="1280" height="486" />
Dit werd duidelijk toen een liberale fotologger op een dag werd uitgenodigd in het Kremlin en stiekem foto’s maakte van het bureau van Soerkov. Daar stonden niet alleen foto’s van Tupac en Obama. Maar hij postte ook een foto op Twitter van telefoons waar de namen van alle oppositieleiders op geschreven stonden. Soerkov bleek een directe lijn met de oppositie te hebben. 
<img decoding="async" class="alignnone size-image_1280 wp-image-546853" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2022/08/10-1280x776.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2022/08/10-640x388.jpg 640w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2022/08/10-1280x776.jpg 1280w" alt="" width="1280" height="776" />
Jaren later kwam uit dat Soerkov deze blogger subsidieerde, oftewel hij wilde dat deze informatie gelekt werd. Alsof hij zo trots was op zijn creatie dat hij deze wel moest delen. Als een kunstenaar voor wie geldt dat zijn werk pas bestaat als het gezien wordt.
Soerkov zou steeds vaker deze neiging hebben. Zo schreef hij bet boek Almost Zero onder een pseudoniem dat wel erg leek op de naam van zijn vrouw. Het voorwoord, waarin hij het werk zowel omschrijft als ‘het beste boek dat ik ooit gelezen heb,’ maar het ook met de grond gelijk maakt, schreef hij onder zijn eigen naam. Het hoofdpersonage vertoont nogal veel gelijkenissen met Soerkov. Hij is een corrupte PR-man die handelt in rechten van literaire werken en uitgeverijen hebben nogal veel weg van een maffiabende.
<img decoding="async" class="alignnone size-image_1280 wp-image-546905" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2002/08/Extra09-1280x730.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2002/08/Extra09-640x365.jpg 640w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2002/08/Extra09-1280x730.jpg 1280w" alt="" width="1280" height="730" />
Het boek is vooral een bijzonder inkijkje in de innerlijke wereld van Soerkov. Want de hoofdpersoon krijt een verlicht inzicht terwijl hij zich door de corrupte ellende van de ‘literaire wereld’ beweegt: alles is een constructie. Elke ideologie, elke bestuurlijke vorm is bedacht. In zekere zin is alles PR en achter alles gaan steeds dezelfde mensen schuil.
De oligarchie, de maffiastaat, het nieuwe Rusland. Eigenlijk is er geen verschil, alleen een ander huis. Het is een episch cynisme en verklaart ook waarom hij ons een kijkje in de keuken gunt. Want wie komt er nog in verzet als de machthebbers altijd weer herkozen worden, mede dankzij de oppositie?
<img decoding="async" class="alignnone size-image_1280 wp-image-546917" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2002/08/Extra10-1280x965.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2002/08/Extra10-640x483.jpg 640w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2002/08/Extra10-1280x965.jpg 1280w" alt="" width="1280" height="965" />
En zo kon Soerkov met Merkel aan tafel zitten voor vredesbesprekingen over Russische separatisten in de Krim en tegelijkertijd met diezelfde separatisten onderhandelen om hun nieuwe leiders zelf uit te kiezen en ze te subsidiëren.
Tegenstrijdigheden bestaan niet. Als ideologie wordt gereduceerd tot een lege huls, dan kan je er vrijuit mee knippen en plakken, en maakt het niet uit of daar een paradoxaal monster uit voortkomt, zoals sovereign democracy of conservatief modernisme.
Soerkov was een belangrijke initiator van de annexatie van de Krim en de oorlog in Oekraïne. Hij heeft gezegd dat Rusland groter is dan zijn grenzen. Anders gezegd, ook landsgrenzen zijn slechts een constructie. En er bestaat helemaal geen Oekraïne, alleen maar ‘Ukrainianness’. En de grenzen van een idee kunnen makkelijk verlegd worden.
<img decoding="async" class="alignnone size-image_1280 wp-image-546915" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2002/08/Extra11-1280x525.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2002/08/Extra11-640x262.jpg 640w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2002/08/Extra11-1280x525.jpg 1280w" alt="" width="1280" height="525" />
Ergens begin april van dit jaar staat de Russische geheime dienst, de FSB, om 4:30 aan het bed van Vladislav Soerkov. Nog verward van de slaap, ziet hij acht mannen in de slaapkamer staan.
<img decoding="async" class="alignnone size-image_1280 wp-image-546857" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2022/08/14-1280x1184.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2022/08/14-640x592.jpg 640w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2022/08/14-1280x1184.jpg 1280w" alt="" width="1280" height="1184" />
Een van hen zegt dat hij gearresteerd is en laat hem het bevel zien. Hij wordt verdacht van het verduisteren van miljoenen aan staatsteun in de Donbas. Ze begeleiden hem zijn huis uit en schuiven hem in een SUV met geblindeerde ramen. Op het bureau krijgt hij te horen dat hij onder huisarrest staat.
<div class="info-box">
Gebaseerd op het werk van Peter Pomerantsev.
</div>

Macht

Aart Taminiau

Beeldverhaal Aart Taminiau: De val van de rechterhand van Poetin

Nie wieder is nu

Meebuigen is zinloos

Verhaal van de Week

Van burgerverzet tot dictators

Social media als geheim wapen 

Klimaat, klimaat, klimaat!

Teun van de Keuken

Wat gebeurt er nu>

Europa na de AfD

Weg met de model-minderheid

Interview Pete Wu

Sport wordt almaar duurder

Hans Against the Machine

Schieten en huilen in Israël

Cultuurtip

Staken is winnen

Debat op Dinsdag

Gerelateerd

ZAAK 855/2020: een beeldverhaal over politieke gevangenen in Egypte