Grunbergs geloof: ‘Ik ben een charlatan, maar jullie verdienen niet beter’

‘You’re a young girl full of forbidden energy / Flickering in the gloom / You’re a drug addict lying on your back / In a Tijuana hotel room,’ zingen Nick Cave & The Bad Seeds in het nummer ‘Jesus Alone’. Het refrein luidt: ‘With my voice / I’m calling you.’

Aan dit nummer moet ik denken als ik The Peyote Way Church of God nader. ‘Kerk’ is veel gezegd voor wat huizen, een paard en twee kassen, waar de peyote-cactussen worden gekweekt. Het dichtstbijzijnde stadje is Willcox, nog anderhalf uur rijden, waarvan zeker drie kwartier over een zandweg. En Willcox zelf is weinig meer dan wat benzinestations, enkele Mexicaanse restaurants en een bushalte.

De wereld is ver weg, en dat is hier ook de bedoeling. Naar deze kerk ga je om alles achter je te laten en wat The Peyote Way Church of God noemt: de spirit walk te ondernemen.

Voorafgaand aan de spirituele wandeling eist deze kerk dat je 24 uur vast, bij voorkeur het grootste gedeelte op het terrein van de kerk. Water drinken mag wel, water drinken moet zelfs; de gelovigen wordt aangeraden niet te vergeten dat ze in de woestijn zijn.

Een geestverruimende opvatting

Bij aankomst zaterdagnamiddag komt een man van midden veertig op mij af, bruin haar, donkere huid, een tanig lichaam. De droge warmte van de dag hangt nog in de lucht. Hij laat de slaapkamer zien, de keuken, een eettafel. Aan de muur hangen spreuken als: Help your soul free your mind.

De kern van deze kerk is de peyote-cactus, waarvan een soort lauwwarme smoothie wordt gemaakt die geestverruimend werkt. Jezus speelt hier een ondergeschikte rol, of beter gezegd: volgens deze kerk is de peyote-cactus Jezus, wat ik alleen al een geestverruimende opvatting vind. Deze smoothie wordt ‘het medicijn’ genoemd. De spirituele wandeling bestaat uit het in eenzaamheid opdrinken van het medicijn ergens in de woestijn. Eerst moet er dus gevast worden.

Eigenlijk is peyote illegaal, maar als het deel uitmaakt van een religieus ritueel zijn de autoriteiten bereid het toe te staan. Dan moet de gebruiker wel lid worden van de kerk – een gift van 400 dollar per persoon wordt op de website gesuggereerd als tegenprestatie. Ik zal lid worden en het medicijn drinken.

Marcel, een gepensioneerde Canadees, is hier ook. Hij komt uit een arme familie, heeft zich opgewerkt in de olie- en gasindustrie en is na zijn pensionering in een crisis beland. Volgens eigen zeggen heeft hij te veel tijd om na te denken. Nu zitten we aan de keukentafel en we vasten in afwachting van het medicijn, waar ik een beetje tegenop zie. Om te beginnen, heb ik bij mijn weten nog nooit gehallucineerd en verder schijn je van het medicijn misselijk te worden. Om al hallucinerend in de woestijn te moeten overgeven, lijkt me onprettig, maar als dit de prijs is om dichterbij God te komen, betaal ik die graag.

De tanige man die hier de zaken behartigt, heet Kaneskha, van oorsprong is hij Afghaan. Hij is in november op deze plek neergestreken en niet meer weggegaan. Hij was een zakenman, zijn zaken heeft hij overgedragen aan partners. ‘Ik ben al weken niet meer online geweest,’ zegt hij met tevredenheid.

Buiten staat een paard genaamd Marli, oud en half kreupel, het kerkpaard. Het wordt donker, je kunt de coyotes horen huilen.

Verdwaald in zijn eigen kerk

De volgende ochtend ontmoet ik dominee Matthew S. Kent, die zich geen dominee wenst te noemen, leider en medeoprichter van deze kerk. Hij zegt: ‘Ik ben een niet-Joodse rabbi, want rabbi betekent leraar.’ Om zijn middel hangt een heuptasje, alsof hij een toerist is, verdwaald in zijn eigen kerk.

Matthew is broodmager. Voor hij deze kerk begon, was hij zanger. Hij is in 1976 getrouwd met Annie, eveneens broodmager, ook zangeres. Samen met haar en de in 2010 overleden Immanuel Trujillo heeft Matthew The Peyote Way Church of God opgericht. Hun magerte doet me vermoeden dat zij leven van de peyote-cactus.

‘De burgeroorlog is nooit opgehouden in dit land,’ zegt Matthew. ‘Die burgeroorlog ging over slavernij, maar na de burgeroorlog zijn er in Californië nog duizenden oorspronkelijke bewoners afgeslacht. Wij hebben onze oerzonde nooit verwerkt. Wat nu gebeurt, is alleen de zoveelste akte van de burgeroorlog.’

Aha, Trump is een ietwat buitenissig vervolg op de Amerikaanse burgeroorlog. Een laatste akte misschien?

Voor het medicijn zal worden toegediend, krijgen we een rondleiding langs de kassen waar de cactussen groeien. Er is nog een kerklid aanwezig, Stormy, een vrouw van een jaar of dertig in een trainingspak en met ongekamd blond haar. Ze is zwijgzaam en lijkt een beetje in de war. We mogen kiezen waar we de nacht met het medicijn zullen doorbrengen, ten noorden, ten oosten, ten zuiden of ten westen van de kerk.

Iets na drieën moeten we de papieren ondertekenen dat we lid zijn geworden van de kerk. Op mijn lidmaatschapskaart staat dat ik lid nummer 2372 ben. Op de kaart staat verder dat peyote een sacrament is, een leraar en een medicijn. Dan krijgen we het medicijn overhandigd. Het zit in een plastic beker en we krijgen nog een lege plastic beker waarin we steeds kleine hoeveelheden kunnen schenken. Als we het niet op krijgen, kunnen namelijk nog andere kerkleden van het medicijn genieten. Ook krijgen we een plastic bakje mee waarin schijfjes citroen en limoen zitten, daarin kunnen we bijten om de misselijkheid te verminderen.

Ik heb gevraagd of ik samen met mijn vriendin het medicijn mag innemen. Hoewel wordt aangeraden de spirituele wandeling alleen te maken, mag dat.

Ik trek mijn T-shirt uit en wacht op de hallucinatie zoals ik tijdens mijn puberteit op de liefde heb gewacht.

‘Hoe weet je dat je genoeg van het medicijn hebt gedronken?’ vraagt mijn vriendin.
‘Als je zo misselijk bent dat je niet verder kunnen drinken,’ zegt Annie. ‘Drink niet te snel, elke twintig minuten een slokje.’

Mest en pindakaas

In de woestijn gaan we onder een doek zitten, tegen de zon. Er is vuur dat we kunnen aansteken als het koud wordt. Ik neem mijn eerste slok. Het medicijn smaakt naar een combinatie van mest en pindakaas. Ik trek mijn T-shirt uit en wacht op de hallucinatie zoals ik tijdens mijn puberteit op de liefde heb gewacht.

Nick Cave zingt: ‘You’re a distant memory in the mind of your creator, don’t you see?’ Mijn leven komt me voor als een vage herinnering. Ik heb het gevoel dat ik voor altijd in deze stoel in de woestijn zal blijven zitten, starend naar het verdorde gras, maar een hallucinatie zou ik dat niet willen noemen.

We kijken naar een konijn, dat niet bang is voor mensen. De schemering valt, langzaam wordt het koud. We steken het vuur aan, kruipen in slaapzakken die daar voor leden van de kerk zijn neergelegd.

Af en toe kruip ik uit de slaapzak en gooi wat hout op het vuur, neem nog wat van het medicijn, want ik ben hierheen gekomen voor de hallucinatie en ik zal deze woestijn niet verlaten zonder.

Als we al ruim twee uur in het donker liggen te wachten, horen we geluiden. We merken hoe een wezen ons nadert; geen mens, zoveel is duidelijk. De angst overvalt me, ik denk: zou dit de hallucinatie zijn? Maar het is het manke, oude kerkpaard dat langs ons loopt en weer in het niets verdwijnt. Even voel ik de aanvechting het kerkpaard te omhelzen, hem te troosten, mij te warmen aan zijn gehavende vacht. Ook dat zou ik geen hallucinatie willen noemen, hooguit sentimentaliteit.

Als wij de coyotes niet ver weg horen huilen, bekruipt de angst me opnieuw. ‘Misschien hebben ze zo’n honger dat ze ons verscheuren en opeten,’ zeg ik.

Dichter dan dat ben ik de hallucinatie niet genaderd. Rond middernacht lopen we terug naar de slaapvertrekken van de kerk. Omdat we honger hebben, maken we noedelsoep uit een pakje.

Gereinigd

Na het ontwaken blijkt ook de Canadees tevergeefs gewacht te hebben op een hallucinatie, maar Stormy heeft wel wat meegemaakt. Ze is gereinigd, details wil ze niet met ons delen. Ze vraagt of ze een lift kan krijgen naar Willcox, vandaar gaat ze met de bus naar Roswell om buitenaardse wezens te bekijken. In Roswell, een stadje in New Mexico, is een ufo-museum, in 1947 schijnt daar een ufo te zijn geland. Van de ene hallucinatie naar de volgende, zo komt mij het leven voor, en dan verlaten we The Peyote Way Church of God.

Stormy vertelt in de auto dat ze drie kinderen heeft en dat ze schrijfster is maar nog niets gepubliceerd heeft, omdat ze haar boek op haar telefoon heeft geschreven en die is ze kwijtgeraakt. Nick Cave heeft gelijk, de wereld is een hotelkamer in Tijuana, de verlosser een junkie.

Als er zoveel behoefte is aan verlossing, in Amerika meer nog dan elders lijkt het, is het geen wonder dat verlossers als paddenstoelen uit de grond schieten. Mag ik andermans noodkreten negeren nu ik op het punt sta mijn eigen religie te beginnen? Kan iemand die een nieuwe religie begint zoals een ander een restaurant opent zeggen: ik bekommer me niet om jullie pijn? Ik zou willen stellen: ik ben een charlatan, maar jullie verdienen niet beter. Volg mij.

Nick Cave heeft gelijk, de wereld is een hotelkamer in Tijuana, de verlosser een junkie.

Native American Church

Om iets meer te begrijpen van de combinatie van hallucinatie, medicijn en religie heb ik in Santa Fe afgesproken met Gavin Kaiser van de Oratory of Mystical Sacraments, een onderdeel van de Native American Church.

Santa Fe is een aangenaam, maar ietwat toeristisch stadje in het noorden van New Mexico. Veel gepensioneerde academici strijken hier neer om van het leven te genieten.

Kaiser is nerveus, hij wil het liefst niet in het openbaar over zijn kerk praten. We gaan naast het openluchtzwembad van het hotel zitten waar het die middag stil is. Hij heeft een staartje en is keurig gekleed, cowboylaarzen, overhemd, spijkerbroek.

‘Je ziet er wit uit,’ zeg ik. ‘Je bent geen afstammeling van de oorspronkelijke bewoners?’
‘Nee,’ zegt hij. ‘Er zit geen bloed van hen in mij, maar ik vind dat hun sacramenten ook voor witte mensen beschikbaar moeten zijn, daarom heb ik mijn kerk opgericht. In de Bijbel wordt over manna gesproken, wat denk je dat dat is?’
‘Brood uit de hemel.’
‘Nee,’ zegt Gavin, ‘dat zijn paddestoelen waarvan je gaat hallucineren. Als je goed leest, staat het er ook. Dat er eerst onweer was, dat je het in de ochtenddauw moet oprapen. Het gaat om paddo’s. Al in de Bijbel staat dat God ons paddo’s heeft gegeven. Maar helaas is het nog niet legaal, daarom moet je lid worden van de kerk. Ik verstuur de sacramenten naar alle staten in Amerika.’

‘Hoe zou je jezelf omschrijven?’
‘Ik ben denk ik een dominee,’ zegt Gavin. ‘Je moet het sacrament op een verantwoorde manier tot je nemen. Onderdeel van het ritueel is een wandeling naar een bergtop. Verder zijn er eigenlijk niet zo veel rituelen aan verbonden.’
‘Hoe vaak gebruik jij het?’
‘Dat is heel verschillend. Soms maar twee keer per jaar. Soms meerdere keren per maand.’
‘En heeft het je gelukkig gemaakt?’

Al in de Bijbel staat dat God ons paddo’s heeft gegeven. Maar helaas is het nog niet legaal, daarom moet je lid worden van de kerk.

Gavin denkt even na. ‘Geluk,’ zegt hij, ‘is maar één onderdeel van de som. Soldaten die voor vrijheid vechten, hebben het soms moeilijk en zijn niet altijd vrij. Er is veel discriminatie. Ik heb nu geen plek voor mijn kerk. Als huisbazen horen om wat voor kerk het gaat, willen ze niet aan mij verhuren.’

De eenzaamste man van Amerika

Gavin woont op zo’n tachtig kilometer afstand van Santa Fe in een reservaat voor oorspronkelijke bewoners – waar kennelijk ook niet-oorspronkelijke bewoners mogen wonen – en waar hij een onopvallend bestaan probeert te leiden. Hij kweekt daar paddestoelen en krijgt de acaciaplant aangeleverd. Uit de wortel van die plant extraheert hij DMT, een hallucinerende stof. De sacramenten van zijn kerk bestaan uit DMT en paddenstoelen.

Ik nodig hem uit voor lunch, een uitnodiging die hij gretig accepteert. Tijdens de lunch vertelt hij dat hij korte tijd is getrouwd maar dat zijn vrouw niet was wie ze beweerde te zijn. Hij wil er niet over uitweiden, maar hij suggereert dat ze voor de geheime dienst werkte of daar in elk geval connecties mee had.

Vóór Gavin dominee was, diende hij in het Amerikaans leger. Er hing hem levenslange gevangenisstraf boven het hoofd, omdat hij anabole steroïden aan medesoldaten had verkocht. Uiteindelijk kwam hij ervan af met ontslag.

‘Heb je vrienden?’ vraag ik.
‘Ik heb mijn kerk,’ antwoordt Gavin. ‘Sinds mijn scheiding heb ik eigenlijk geen vrienden meer.’
‘En die kerk doe je alleen?’
‘Daarop kan ik geen antwoord geven.’
‘Er zijn mensen,’ zeg ik, ‘die beweren dat dergelijke sacramenten een korte route naar verlichting zijn. Mensen zouden de lange, de moeilijke route moeten nemen.’
‘Voor heel veel mensen is de korte route de enige route naar verlichting,’ zegt Gavin. Hij moet weer verder. Naar zijn sacramenten.

Ik heb het gevoel dat ik de eenzaamste man van Amerika heb ontmoet.

Zelf verlosser worden

Boven Santa Fe, een half uurtje rijden, bevindt zich het stadje Española, een bijzonder arme regio. Drugsgebruik, met name heroïne, is hier een groot probleem.

Maar hier is ook de Hacienda de Guru Ram Das, een commune van Amerikaanse en Europese sikhs. Zij zijn volgelingen van Yogi Bhajan, die de commune heeft opgericht. Yogi Bhajan, overleden in 2004, is oprichter van de 3HO-beweging, dat staat voor Healthy, Happy, Holy Organization. Ook onderwees en verspreidde hij de Kundalini-yoga, een vorm van yoga waarbij zang en meditatie een grote rol spelen. Doel is een hoger bewustzijn.

Tijdens mijn verblijf bij de sikhs in Española zal ik bij Kirpal Singh Khalsa en zijn vrouw, Kirpal Khar Khalsa, logeren. Wie toetreedt tot de commune vraagt doorgaans om een spirituele naam.
Kirpal Singh staat met zijn witte gewaad en zijn tulband – onderdeel van de sikh-religie is dat het haar niet wordt geknipt en wordt gedragen onder een tulband; ook het haar is een geschenk van God – voor zijn vrijstaand huis, iets buiten de stad.

Zijn vrouw serveert toast met geitenkaas. De sikhs eten geen vlees, over eieren bestaat meningsverschil; de een eet ze wel, de ander niet.

Er zijn veel boeken in zijn huis die nog van Kirpal Singhs ouders zijn. Hij benadrukt een paar keer dat zijn ouders academici zijn. Zelf is hij socioloog en hoewel hij al met pensioen zou kunnen, geeft hij nog les aan een hogeschool in Española. Ruim tien jaar heeft hij in India geleefd, in de buurt van de Gouden Tempel, de heilige plaats van de sikhs. Zijn baard is ietwat rossig, en zijn manier van spreken nadenkend en toch zeer gedecideerd, alsof hij voortdurend aan het doceren is.

Kirpal Singh: ‘Er zijn veel manieren waarop de sikh-religie zich manifesteert. Sikh-religie verbindt oost met west, combineert hindoeïsme met islam, maar er is maar één God. Yogi Bhajan was geen goeroe, hij was een leraar.

Er waren tien goeroes, zij spraken allemaal met één stem. De goeroe zei dat wij er zo moesten uitzien dat men ons kan herkennen en dat we bereid moesten zijn de gemeenschap te dienen. We zijn actief in de politiek. We hebben een groot veiligheidsbedrijf dat diensten verleent aan met name de overheid met een omzet van miljoenen dollars per jaar. Trump is een psychopaat, maar we geven geld aan zowel de Republikeinen als de Democraten. Ik begin mijn dag met tweeënhalf uur yoga en zingen. Soms doen we ook tantra. Er bestaat witte en rode tantra, wij doen de witte, de niet-seksuele.’

‘Hoe gaat dat?’ vraag ik.
Kirpal en zijn vrouw kijken elkaar even aan. ‘Man en vrouw zitten tegenover elkaar en mediteren,’ zegt hij.

Zijn vrouw heeft een liefdevolle blik. Een paar keer zegt dat ze dat het nadeel van het klimaat in dit deel van New Mexico is dat je huid zo snel uitdroogt. Kirpal Singh vertelt nog dat God ons perfect heeft geschapen, maar dat Yogi Bhajan heeft gezegd dat vrouwen hun snorharen mogen uittrekken.

‘Zelfmoord is geen oplossing, want als je hier voor je problemen wegloopt, kom je ze in een volgend leven toch weer tegen.’

We rijden naar een feest bij een ander lid van de gemeenschap waar geld wordt ingezameld om Kundalini-yoga breder in de gezondheidszorg toe te passen.

Ik stuit op een strip over sikhs in Amerika waarin staat dat sikhs het nooit makkelijk hadden, maar dat het na 9/11 helemaal moeilijk werd, omdat ze werden aangezien voor taliban.

Op de terugweg zegt Kirpal Singh: ‘Als je sterft, dan ben je geslaagd voor een examen, zo zie ik dat. Zelfmoord is geen oplossing, want als je hier voor je problemen wegloopt, kom je ze in een volgend leven toch weer tegen.’

Voor hij gaat slapen, kijkt Kirkal Singh nog een romantische film. Hij gaat vroeg naar bed omdat het mediteren al om halfvier begint. Behalve op donderdag, dan is hij om twee uur ’s ochtends al in de tempel om uit de Heilige Schrift voor te lezen, want er moet altijd iemand in de tempel zijn om uit de Heilige Schrift voor te lezen; je kunt aan de gemeenschap laten weten welk uur van de week jij komt voorlezen.

Op zondagochtend om een uur of tien gaan we naar de tempel. Op die dag neemt Kirpal Singh een warme douche, andere dagen doucht hij op advies van Yogi Bhajan koud en zijn haren wast hij op zondag. Vooral het drogen duurt lang.

Een vrouw leest voor uit de geschriften. Dat doet ze in het Engels, maar er wordt ook in de oorspronkelijke taal voorgelezen, Gurmukhi, de geschreven variant van het Punjaabs. De sikh-religie stamt uit Punjab, India.

‘Mijn religie zal de lust niet bestrijden noch aanmoedigen.’

De voorlezers zwaaien af en toe met iets wat mij aan een zweep doet denken. Later wordt me verteld dat het een traditie is die uit India stamt, bedoeld om de vliegen te verjagen. Hier in New Mexico zijn geen vliegen, maar zo is dat met tradities: zij weken zich los van het doel en worden doel op zich.

Af en toe worden kopieën uitgedeeld van de liederen die worden gezongen. Ik lees:
‘Hebzucht, hechting, lust, woede en ego zijn overwonnen.’ Geen slechte zaken om te overwinnen, hoewel een leven zonder lust misschien toch wel saai is. Mijn religie zal de lust niet bestrijden noch aanmoedigen. Ik neig steeds meer naar een libertijnse religie. Het motto luidt: zelf verlosser worden, maar wel een bescheiden verlosser.

De ventilatoren aan het plafond draaien langzaam, een opname van een les van Yogi Bhajan uit 1988 wordt afgespeeld. Daarna wordt er weer op trommels geslagen en op gitaren getokkeld.

Ook ik ben hier mijn ego aan het overwinnen.

Allemaal Rolls-Royces

Na de dienst worden we rondgeleid op de ‘ranch’ door een Nederlandse vrouw die persoonlijk assistente van Yogi Bhajan was. Ze heet Guru Simran Kaur Khalsa, haar oorspronkelijke naam wil ze niet zeggen. De ranch is waar Yogi Bhajan woonde, nu woont zij er samen met enkele andere leden. ‘Goeroe,’ zegt ze, ‘betekent van donker naar licht.’

Ooit gaf ze les, boekhouden op een mavo in Rotterdam, maar via de yoga is ze in contact gekomen met Yogi Bhajan. Hij was in Amsterdam om yogales te geven en hij zei: ‘Kom een jaar naar mijn ranch in New Mexico.’ Ze is nooit meer weggegaan.

Naast het huis waar de yogi woonde, staat een kleiner huis, dat was de privé-meditatieruimte van de yogi. Beide huizen zijn omgeven door een park met enkele pauwen, ook witte, paarden en struisvogels.

‘Als je sterft, beoordeel je jezelf, met drie rechters die in ieder mens wonen: de positieve, de neutrale en de negatieve,’ vertelt ze. ‘Er zijn dan twee mogelijkheden: je gaat terug naar deze wereld of je gaat naar een betere. Ik heb geleerd om alles, ook het lijden, als een geschenk van God te aanvaarden.’

‘Wat voor iemand was Yogi Bhajan?’ vraag ik.
‘Hij kon schreeuwen,’ zegt ze, ‘tegen mij heeft hij al die jaren maar twee keer geschreeuwd. Maar hij was een acteur, hij was de beste acteur van alle acteurs, hij verdiende een Golden Globe, hij schreeuwde om de mensen iets te leren. Hij zei bijvoorbeeld: religie doodt de spiritualiteit.’

We lopen verder. ‘Ik zie daar allemaal Rolls-Royces staan,’ zeg ik. ‘Zijn van die hem?’
‘Ja,’ zegt ze, ‘allemaal cadeaus. De mensen gaven hem enorm veel cadeaus. Omdat hij hun adviezen gaf. Hij zei bijvoorbeeld tegen iemand: “Je moet een halfjaar gestoomde selderij eten.”

Zelf reed hij trouwens het liefst in die jeep. Die pauwen, dat zijn ook allemaal cadeaus. Hij mediteerde altijd voor degene die hem cadeaus gaven, maar als hij op reis was, dan hij zei tegen me: “Kun jij mediteren voor degene die mij cadeaus hebben gegeven?” En dan deed ik dat.’

Lopend door dit prachtige park bekruipt me het gevoel dat mijn lezers mij ook weleens een auto mogen schenken, zeker nu de schrijver tevens religie in de aanbieding heeft. Het hoeft geen Rolls-Royce te zijn, een Renault is prima. Paarden en pauwen stel ik eveneens op prijs. De cadeaus kunnen worden afgeleverd bij Vrij Nederland.

Uiteraard zal ik voor de gevers uitvoerig mediteren en indien gewenst ook een exclusief gedicht schrijven.

Verlossing is eerst en vooral een esthetische aangelegenheid.

(Wordt vervolgd.)