<div class="lead">
<div class="lead">
<p><span class="03_Intro_Kapitaal">Ooit was het revolutionair: </span>online platforms die mensen in staat stellen om elkaar geld te lenen zonder tussenkomst van de bank. Inmiddels zijn banken en institutionele beleggers de grootste investeerders in deze vorm van crowdfunding en spelen algoritmes de rol van vriendelijke buurman.</p>
</div>
</div>
<p>Beide opa’s van styliste Kathelijne Koster waren ondernemer. De damesmodezaak die ze in 2017 wil openen, draagt hun naam: spruyt &amp; Ko. Op de muur komt een stamboom van alle ‘familieleden’ die een steentje bijdroegen aan de zaak; de investeerders in haar crowdfundingcampagne. Via het crowdfundingplatform CrowdAboutNow haalde Koster bijna 25.000 euro op. In combinatie met eigen spaargeld, een subsidie en een onderhandse lening is het meer dan genoeg om de bank te omzeilen. ‘Bij de bank kon ik een lening afsluiten tegen 9 procent rente,’ zegt ze. ‘Mijn investeerders krijgen 12 procent, verdeeld over drie jaar. Bovendien dienen ze als ambassadeurs voor mijn zaak. Ze maken niet alleen reclame voor me omdat ze het me gunnen, maar ook omdat het in hun belang is dat ik slaag.’</p>
<p class="tekst">De meeste investeerders zijn bekenden of bekenden van bekenden. Koster voelt druk om van de winkel een succes te maken, want anders zijn haar vrienden en familie hun geld kwijt. ‘Maar dan hebben ze er hoe dan ook een gratis stylingadvies aan overgehouden.’</p>
<h5>Big business</h5>
<p class="tekst">Een campagne zoals die van Koster past bij de sfeer van semi-liefdadigheid die in Nederland rondom crowdfunding hangt. Investeren in een startende ondernemer is niet alleen een alternatieve manier om rendement op spaargeld te krijgen, maar ook om creatievelingen, goede doelen en start-ups een handje te helpen. Voor sommigen is investeren in crowdfunding een levenshouding. In de reportage ‘Crowdfunding als tegenwicht voor de banken’ van <span class="Cursief">Eenvandaag</span> uit 2012 zegt peer-to-peer-investeerder Jan Dik Boot bijvoorbeeld: ‘Ik moet wel mijn rendement maken, het [investeren] moet berekend risico zijn, maar daarbinnen kies ik wat past bij mijn leefstijl. Ik ga niet naar een bank die in kinderarbeid of de oorlogsindustrie investeert.’</p>
<p class="tekst">Peer-to-peer lending (p2p-lending), ‘bankieren zonder bank’, is een vorm van crowdfunding waarbij investeerders hun geld beleggen in een lening voor een ondernemer of consument. Online platforms verbinden mensen die een lening zoeken met mensen die rendement op hun spaargeld willen verdienen. De uitleners krijgen het bedrag na een gemiddelde looptijd van drie jaar terug met een rente van 4 tot 12 procent. Bij succes betalen lener en investeerder meestal een succesfee aan het platform.</p>
<p class="tekst">Wereldwijd is p2p-lending sinds de financiële crisis de meest populaire vorm van crowdfunding. De lage rente op spaargeld en de terughoudendheid van de banken bij het verstrekken van nieuwe leningen zorgen ervoor dat steeds meer mensen op zoek naar geld hun heil online zoeken. Het vaak hoge rendement trekt ook minder idealistische types aan. Wie online een lening afsluit om zijn huis te verbouwen, heeft geen behoefte om daar een uitgebreide campagne aan te verbinden. Een institutionele belegger die het geld van zijn klanten wil laten renderen, zal ook minder belangstelling aan de dag leggen voor het product dat ermee wordt gefinancierd. De terminologie verandert mee: sinds banken en institutionele beleggers p2p-lending hebben ontdekt, is de term <em>marketplace lending</em> in zwang. Inmiddels is 65 procent van het kapitaal dat in marketplace lending omgaat afkomstig van institutionele beleggers. Crowdfunding is <span class="Cursief">big business</span>. Dat leidt tot wantoestanden, zoals in China, waar naar schatting de helft van de platforms en bedrijven die zich bezighouden met marketplace lending malafide is. Het leidt ook tot steeds meer onduidelijke financiële producten die met name in de Verenigde Staten om de leningen worden ontwikkeld. Van een lening van mens tot mens is steeds vaker geen sprake meer. Algoritmes vergelijken de ratings die de platforms aan de leningen geven met big data over de lener. Investeringen met een hoog risico worden zo automatisch afgedekt met minder risicovolle beleggingen. Wie wil, kan zijn spaargeld laten renderen door het automatisch door het platform te laten verspreiden over leningen. Ook in Nederland komt er steeds vaker geen <span class="Cursief">peer</span> meer kijken bij peer-to-peer lending.</p>
<p class="tekst"><q class="pull-left">Nu hangt er aan crowdfunding nog vaak het gevoel dat er iets goeds moet worden gedaan.</q></p>
<h5>Baarden in de minderheid</h5>
<p class="tekst">‘Waarom heb jij geen baard?’ vraagt Mark Rutte aan Jon Leland. ‘Je komt uit Williamsburg, de hipste wijk van Broooklyn. Iedereen heeft daar toch een baard?’ De strategisch directeur van het Amerikaanse crowdfundingplatform Kickstarter lijkt overrompeld. Misschien had hij een wat inhoudelijker vraag verwacht van de Nederlandse premier op Crowdfunding Day Europe. Maar Rutte interviewt de keynote sprekers zoals hij even ervoor heeft gespeecht: schijnbaar uit de losse pols, met de lachers op zijn hand. De cijfers die hij zojuist heeft aangehaald, geven reden tot vrolijkheid in de conferentiezaal van de Amsterdam ArenA. In Nederland verdubbelt het bedrag dat in crowdfunding wordt gestoken elk jaar, van 32 miljoen euro in 2013 naar 128 miljoen in 2015. Dat is nog niets in vergelijking met de groei in de Verenigde Staten: van 4,4 miljoen dollar in 2013 naar ruim 36 miljard in 2015. Of neem de spectaculaire groei van crowdfunding in China: van 5,5 miljard dollar in 2013 tot 102 miljard in 2015. Wereldwijd neemt het fenomeen crowdfunding serieuze vormen aan en alle tekenen wijzen erop dat dit in Nederland niet anders zal zijn.</p>
<p class="tekst">Crowdfundingadviesbureau Douw&amp;Koren organiseert de jaarlijkse conferentie om de gevestigde financiële orde te laten kennismaken met crowdfunding. ‘We willen bereiken dat crowdfunding een vorm van financieren wordt die bij iedereen in de financiële sector op het netvlies staat, in plaats van de alternatieve vorm die het nu nog is,’ zegt mede-oprichter Gijsbert Koren.</p>
<p class="tekst">Op Crowdfunding Day Europe 2016 zijn de baarden in de minderheid. Blauwe maatpakken en bruine gaatjesschoenen voeren de boventoon: het uniform van de Zuidas-man. De dag staat in het teken van ‘volwassenwording’ van de sector. De deelnemers volgen sessies over de voordelen van stapelfinanciering, aansprakelijkheidsrisico’s, risicoanalyse en zorgplicht. Er is aandacht voor de agrarische sector (‘cowfunding’) en vastgoed. Klaas Kroot, directeur van het Financieel Opleidingsinstituut, stelt in de sessie over vastgoed onomwonden vast dat crowdfunding nog eens heel groot kan worden, mits ‘het emotionele rendement’ wordt vervangen door de ratio. ‘Nu hangt er aan crowdfunding nog vaak het gevoel dat er iets goeds moet worden gedaan.’</p>
<div class="figure--right">
<figure id="post-335089 media-335089" class="align-left"><img srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2016/08/p2p10-320x408.jpg 320w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2016/08/p2p10-640x817.jpg 640w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2016/08/p2p10-1280x1634.jpg 1280w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2016/08/p2p10-1920x2451.jpg 1920w" alt="" /><figcaption>Illustratie: Zeloot.</figcaption></figure>
</div>
<h5>Verkeerde verwachtingen</h5>
<p class="tekst">De Britse website Zopa was in 2005 de eerste die onbekenden in staat stelde online geld aan elkaar uit te lenen. Het verschijnsel heette in eerste instantie <span class="Cursief">social lending</span>. De media benadrukten dat de technologie burgers voor het eerst in staat stelde om de machtige banken te omzeilen. In de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en Duitsland is het inmiddels vrij normaal om een hypotheek of een studielening via een p2p-platform af te sluiten. Sinds kort is het ook in Nederland mogelijk om een hypotheek deels via crowdfunding bij elkaar te halen. Eind juni 2016 kreeg hypotheekverstrekker Jungo van de AFM een vergunning voor het uitgeven van ‘de eerste people-to-people-hypotheek’, die voor maximaal 20 procent via crowdfunding bij elkaar wordt gehaald.</p>
<p class="tekst">Lending Club, het grootste Amerikaanse p2p-platform, heeft sinds de oprichting in 2006 bijna 20 miljard dollar aan krediet opgebracht. Volgens een rapport van HJCO Capital Partners is er in totaal voor 100 miljard dollar aan leningen uitgezet via marketplace lending. De Rotterdamse beleggingsonderneming voorspelt dat marketplace lending zal blijven groeien en in 2020 wereldwijd tussen 281 en 532 miljard dollar zal opbrengen.</p>
<p class="tekst">In Nederland loopt het voorlopig zo’n vaart nog niet. In 2014 werd voor minder dan 1 miljoen euro in online consumentenleningen gestoken. In 2015 was dat 3,6 miljoen. Maar in dezelfde periode nam het totaalbedrag van zakelijke leningen via p2p-platforms toe van 41 naar 88,8 miljoen euro. ‘Puur financieel gedreven crowdfunding groeit veel harder dan crowdfunding als geheel,’ zegt Gijsbert Koren van crowdfundingadviesbureau Douw&amp;Koren.</p>
<p class="tekst">Niet iedereen is daar zo zeker van. Mark Laagewaard, directeur van CrowdAboutNow, vreest dat er verkeerde verwachtingen ontstaan onder zowel ondernemers als investeerders. ‘Ondernemers die de financiering voor hun campagne zien vollopen, denken dat de <span class="Cursief">crowd</span> investeert omdat ze in hun plan geloven,’ zegt hij. ‘Maar beleggers kijken alleen of er voldoende zekerheden zijn op basis van de situatie van de ondernemer. Een ondernemer loopt nu eenmaal reële risico’s. Een product kan bijvoorbeeld minder aanslaan dan verwacht. Heb je dan liever een anonieme groep beleggers als investeerders, of een betrokken netwerk, dat je een jaar uitstel van terugbetaling gunt als dat nodig blijkt?’</p>
<p class="tekst"><q class="pull-right">Ik denk dat een derde van de p2p-bedrijven in China het geld binnenhaalt en verdwijnt. Dat is wel een probleem.</q></p>
<h5>Malafide praktijken</h5>
<p class="tekst">Van enig idealisme rondom marketplace lending is in China nooit sprake geweest. Online investeren is er ongekend populair. Volgens de Chinese cijfers leverde marketplace lending vorig jaar 970 miljard RMB op, ongeveer 130 miljard euro. Er waren meer dan 10 miljoen individuen bij de leningen betrokken. ‘Een gewone lening bij de bank is voor de meeste ondernemers eenvoudigweg geen optie,’ zegt Mark Greeven, universitair hoofddocent Innovatie en Ondernemerschap aan de Zhejiang University in Hangzhou. ‘Alleen bedrijven en organisaties in de publieke sector krijgen een lening van de staatsbanken.’ Hypotheken verstrekken de banken wel.</p>
<p class="tekst">Vanwege het gebrek aan sociale zekerheid hebben Chinezen noodzakelijkerwijs veel spaargeld in huis. Ze moeten zelf sparen voor hun oude dag. Wie een huis wil kopen, moet minstens dertig procent van het bedrag cash op tafel leggen. ‘Offline kennen ze hier al honderden jaren peer-to-peer lending,’ vertelt Greeven. ‘Dorpelingen stoppen geld in een pot, waarmee ze om beurten ergens in mogen investeren of iets kopen. China is de meest kapitalistische samenleving in de wereld. Iedereen wil vooruit en iedereen heeft geld nodig. Er is een grote bereidheid om risico’s te nemen. Het gros van de Chinezen heeft niet voldoende kennis om de mogelijke risico’s te snappen.’</p>
<p class="tekst">Eigenlijk past online geld uitlenen niet bij een <span class="Cursief">low trust</span> samenleving als China, vindt Greeven. ‘Daarom is er in China een grote offline component aan marketplace lending. Online platforms werken samen met lokale banken of lokale investeringsbureaus. Ze gebruiken die kanalen om lokaal de kredietwaardigheid van mensen te controleren.’</p>
<p class="tekst">Geen overbodige luxe, want van de bijna vierduizend platforms en bedrijven die zich in 2015 in China met marketplace lending bezighielden, opereert grofweg de helft niet goed. ‘Of ze zijn failliet, of ze bestaan maar er gebeurt niets, of ze zijn verdwenen. Ik denk dat een derde van de p2p-bedrijven in China het geld binnenhaalt en verdwijnt. Dat is wel een probleem,’ zegt Greeven met gevoel voor understatement.</p>
<p class="tekst">Marketplace lending werd jarenlang gedoogd door de regering. Sinds 2015 is het officieel goedgekeurd en probeert de overheid de markt te reguleren. Noodgedwongen, zo lijkt het, nadat begin 2015 duidelijk werd dat een van de grootste p2p-platforms een Ponzi-zwendel bleek te zijn: investeerders dachten hoge rendementen binnen te halen, maar in werkelijkheid werden ze uitbetaald met het geld van nieuwe investeerders. Tot de bubbel knapte en iedereen miljoenen verloor.</p>
<h5>Transparantie</h5>
<p class="tekst">De meeste Chinese investeerders op p2p-platofrms hebben geen idee dat ze zich met crowdfunding bezighouden wanneer ze naar een goed rendement voor hun spaargeld zoeken. Je zou kunnen zeggen dat marketplace lending zich de term ‘crowdfunding’ onterecht heeft toegeëigend. Als je een intensief contact tussen investeerder en lener als een voorwaarde voor crowdfunding ziet, is dat inderdaad het geval. Bij platforms als Zopa en Lending Club is er geen enkele sprake van interactie tussen investeerder en lener. Kredieten worden anoniem toegekend. Het is niet ongebruikelijk dat ondernemers het bedrag van hun lening online binnen enkele uren bijeen hebben. In een ‘klassieke’ crowdfundingcampagne is zoiets onbestaanbaar en zelfs onwenselijk, vanwege de marketingdoeleinden van de campagne.</p>
<p class="tekst">Laagewaard, van huis uit socioloog, noemt het een zorgelijke ontwikkeling dat er meer afstand ontstaat tussen de afkomst van het geld en wat ermee gebeurt. ‘De basis van crowdfunding is dat mensen hun spaargeld investeren in zaken die ze snappen en dat ondernemers een campagne gebruiken om draagvlak te creëren. Het laagdrempelige karakter wordt aangetast wanneer het meer marketplace lending wordt.’</p>
<p class="tekst">Het lijkt wat laat om de term ‘crowdfunding’ alsnog te claimen voor sociale vormen van lenen. De sector heeft de hoop gevestigd op de eerder genoemde volwassenwording: betere regulering en meer duidelijkheid over verschillende soorten leningen en de risico’s die ermee verbonden zijn. Het toverwoord, veelvuldig genoemd op Crowdfunding Day Europe, is ‘transparantie’. Als platforms opener zouden zijn over de behaalde resultaten, dan zouden investeerders en leners een duidelijker beeld krijgen van de risico’s die ze lopen. Gijsbert Koren van Douw&amp;Koren is daar voorstander van. ‘Platforms moeten veel transparanter zijn over hoe het gaat met de projecten die gefinancierd zijn,’ zegt hij. ‘Maak duidelijk waarom het rendement van bepaalde campagnes hoog is. Sommige platforms bieden een soort scoring, maar als potentiële investeerder zie ik niet altijd waar die scoring op gebaseerd is. Ze zouden bijvoorbeeld altijd twintig kerncijfers kunnen laten zien, waarop investeerders hun keuze kunnen baseren.’</p>
<p class="tekst">Laagewaard heeft er minder vertrouwen in. ‘Bij een rating wordt onder meer gekeken naar de verhouding eigen vermogen, vreemd vermogen en branchegegevens. Op basis van een goede rating zou je ten onrechte het idee kunnen krijgen dat een deel van jouw risico is afgedekt. Maar een onderneming op een rotplek kan over de perfecte branchegegevens beschikken en toch geen kans van slagen hebben. Dat weet je alleen als je de buurt zelf kent.’</p>
<h5>Leningen verpakken</h5>
<p class="tekst"><span class="Cursief">Rentes op recorddiepte. Investeerders wanhopig op zoek naar redelijke rendementen. Een flitsende nieuwe manier om geld te verdienen door riskante consumentenschulden te verhandelen. Crash.<br />
</span>Zo begint een waarschuwende beschouwing in de <span class="Cursief">Financial Times</span> van 30 mei 2016. Het verdienmodel van de grote Amerikaanse p2p-platforms zit zo in elkaar dat ze afhankelijk zijn van nieuwe leningen om overeind te blijven. In mei van dit jaar moest de topman van Lending Club vertrekken, omdat onder meer bleek dat er voor 22 miljoen dollar aan slechte kredieten was doorverkocht aan een zakenbank. Het beursgenoteerde Lending Club probeerde sneller te groeien door professionele beleggingsinstellingen uit te nodigen. Leningen werden opgeknipt en doorverkocht als onderdeel van een beleggingsproduct. Banken verkochten de pakketten weer door aan hedgefondsen. De verwachting is dat andere p2p-platforms in de VS in de problemen zullen komen door het gegoochel met consumentenkredieten. De <span class="Cursief">Financial Times</span> trekt een parallel met de manier waarop slechte hypotheken in de Verenigde Staten werden doorverkocht, wat leidde tot de huizencrisis in 2007.</p>
<p class="tekst">Koren maakt zich kwaad als het onderwerp ter sprake komt. ‘Leningen verpakken is het begin van het einde,’ stelt hij. ‘De enige reden om dat te doen, is hebzucht. Houd crowdfunding toch bij wat het is: de crowd maakt een lening mogelijk. Als je al die extra lagen er niet op plakt en transparant maakt hoe het ervoor staat, dan is financieel gedreven crowdfunding geweldig. Niet leuk, niet sympathiek, maar wel geweldig.’</p>
<p class="tekst">Mark Rutte heeft er alle vertrouwen in dat het sympathieke karakter van crowdfunding behouden blijft, blijkt uit de afsluiting van zijn toespraak. ‘Het zou mij niets verbazen als over enkele jaren blijkt dat de nieuwe Steve Jobs via crowdfunding zijn of haar eerste successen boekte.’ Hij ontvangt een uitbundig applaus van de Zuidas-mannen.</p>
<div class="info-box">
<p class="tekst">Met medewerking van Willemien Netjes (research).</p>
</div>


Marjolein van Trigt

Zelfs de hypotheek kan via crowdfunding

Vrouwen misbruikt binnen Forum

De zomerrel op links

Woke versus klasse

Verhaal van de Week

Normale mensen zijn eng

Teun van de Keuken

Wat betekent bescherming?

Leven in de Noordzee

Onzekere toekomst

Onrust in het Midden-Oosten

iPhone-apartheid

Chard van den Berg

Eigendomcrisis

Noordzee

Veilige social media

Megaboete Meta

Democratie leeft

Verzet in India

Mag je niet missen

Cultuurtip