Interview / Het idee van Stéphane Hessel
Stéphane Hessel (Berlijn, 1917) komt de trap aflopen van zijn appartement in Parijs. De afspraak zou bij hem thuis zijn, maar hij heeft zijn jas aan. &#8216;Kom, we gaan naar het café,&#8217; zegt hij. &#8216;Ik ben al weken thuis interviews aan het geven en mijn vrouw heeft er genoeg van. Zij moet steeds in de slaapkamer zitten.&#8217;
Hessel publiceerde een paar maanden geleden Indignez-vous! (&#8216;Wees verontwaardigd!&#8217;), een pamflet van veertien pagina&#8217;s dat uitgroeide tot een bestseller.
Het is een aanklacht tegen de huidige kapitalistische maatschappij, tegen het ik-tijdperk en tegen de almacht van het geld.
En het pamflet is duidelijk: topsalarissen van bankiers moeten worden aangepakt. Migranten moeten worden geholpen in plaats van de grens worden overgezet. Extreme armoede moet verdwijnen en het milieu verdient hogere prioriteit. Maar Hessel roept vooral op tot verzet. Wie ontevreden is, moet in actie komen. Of het nou is voor het behoud van de pensioenen of voor de rechten van Palestijnen: ga de barricades op, aldus Hessel.
Het pamflet is een enorme hit. Inmiddels zijn bijna één miljoen exemplaren verkocht en staan vertalingen in het Engels, Duits en Spaans op stapel.
&#8216;Ik was vorig jaar zomer op een bijeenkomst van oud-verzetsstrijders en sprak daar over het programma dat we als verzet in 1944 schreven, en over de fundamentele waarden die daar in stonden. Uitgeefster Sylvie Crossman was daar ook. Ze wilde iets met me afspreken. Ze is naar Parijs gekomen, we hebben drie uur zitten praten en hebben samen deze tekst geschreven. En zij was degene die de titel verzon, &#8220;Wees verontwaardigd!&#8221;. Ze is een uitgeefster hè, zij weet goed wat verkoopt.&#8217;
Buchenwald
Inderdaad, de Fransen smullen ervan. De naam en faam van de auteur is daar mede debet aan.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog vertrok hij naar Londen om zich aan te sluiten bij het Franse verzet onder leiding van generaal de Gaulle. In 1944 reisde hij illegaal naar Frankrijk, maar na enkele maanden werd hij opgepakt door de Gestapo en overgebracht naar Buchenwald. Hij ontsnapte, werd opgepakt en naar een werkkamp gebracht, ontsnapte opnieuw en ontkwam naar Parijs.
Na de oorlog werd Hessel diplomaat. Parijs stationeerde hem bij de Verenigde Naties en hij schreef mee aan de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, met onder anderen Eleanor Roosevelt.
Het verzetsprogramma uit 1944 en die mensenrechtenverklaring uit 1948 vormen feitelijk de basis voor Hessels huidige bestseller. Zijn oproep: kom opnieuw in verzet!
Is dat nodig, anno 2011?
&#8216;Ik maak me zorgen over de onverschilligheid en moedeloosheid van jongeren. Je hebt jongeren die zeggen: &#8220;Ik kan toch niets veranderen&#8221; en je hebt er die zeggen: &#8220;Ik heb wel iets gedaan, maar het helpt toch niet.&#8221; Dat vind ik onacceptabel. Want een volwaardig mens ben je pas als je betrokken bent. Jean-Paul Sartre zei: wees betrokken. Ik zeg: wees verontwaardigd, wat op hetzelfde neerkomt. Betrokken zijn begint met verontwaardiging.&#8217;
Uw oproep is gebaseerd op ideeën die ruim zestig jaar geleden werden opgeschreven. Had u het succes van uw boek verwacht?
&#8216;Ik had wel gedacht dat het veel mensen in Europa zou interesseren. Overal zijn mensen ontevreden over hun regering. En uit naam van die VN-verklaring en dat verzetsprogramma zeg ik: u moet zich niet neerleggen bij wat de regering doet, u moet verontwaardigd zijn. En niet alleen over president Sarkozy, maar ook over meneer Berlusconi, meneer Cameron en mevrouw Merkel.&#8217;
Het programma van het verzet in 1944 ging onder meer over collaboratie. Maar mensen maken zich nu zorgen over hun werk, over hun inkomen. Zijn de maatschappelijke problemen niet diverser en ook diffuser geworden?
&#8216;Natuurlijk zijn de problemen van nu niet meer dezelfde als die van 1944 en 1948. Maar het recht op sociale zekerheid, op werk, op onderwijs, op een fatsoenlijk inkomen, het recht op migratie ook: dat zijn fundamentele mensenrechten. Als je het hebt over armoede en rijkdom, over sociale rechtvaardigheid, dat komt allemaal terug in de Verklaring van de Rechten van de Mens uit 1948. Die roept overheden op de rechten en vrijheden van hun bevolking te garanderen. Als zulke fundamentele waarden geweld wordt aangedaan, dan moet je je daartegen verzetten.&#8217;
Persoonlijk verzet Hessel zich al jaren tegen het Israëlisch beleid tegenover de Palestijnen. Hij bezocht Hamasvertegenwoordigers en bepleitte een boycot van Israëlische producten. In Frankrijk leverde hem dat &#8211; zelfs als zoon van een Joodse vader &#8211; het stempel antisemiet op.
&#8216;Ik voel me verbonden met Israël, mijn vader is joods. Maar Israël maakt het verschrikkelijk moeilijk om vrede te bereiken. Vrede is alleen mogelijk met twee staten, een Israëlische én een Palestijnse. Over dat Israëlische beleid mag je boos worden.&#8217;
In Tunesië lijkt de bevolking uw advies voor verzet goed te hebben opgevolgd…
&#8216;Haha. Die grap is al gemaakt ja, dat ze mijn boekje hadden gelezen en toen in opstand kwamen. Maar het is wel een mooi voorbeeld van wat ik bedoel. De mensen vonden het onacceptabel hoe ze geregeerd werden, en ze kwamen grotendeels zonder geweld in opstand. Dat is een mooi voorbeeld van wat in de eenentwintigste eeuw niet alleen in Noord-Afrika maar ook in Europa zou kunnen gebeuren. Er is geen reden waarom vakbonden en jongeren hier niet dezelfde druk kunnen uitoefenen op hun regeringen. Ik wil onze regeringen niet vergelijken met die van Ben Ali, maar ze doen ook dingen die niet best zijn, zoals het wegjagen van Roma in Frankrijk, de aanpak van immigranten in Italië, het financiële beleid in Duitsland: daar moeten we boos over worden en ons met kracht tegen verzetten.&#8217;
We moeten dus niet alleen verontwaardigd zijn maar ons ook verzetten?
&#8216;Dat is een beetje hetzelfde. De essentie is: je bent niet tevreden over hoe je wordt geregeerd, je wilt dat er iets verandert. Burgers moeten zich afvragen: &#8220;Word ik goed geregeerd? En zo nee: wat doe ik eraan?&#8221;&#8216;
In uw boek lijkt het wel eens alsof u verzet an sich al belangrijk genoeg vindt. U schrijft letterlijk: &#8216;Jongeren, kijk om je heen, er zijn altijd wel onderwerpen te vinden om je over te verontwaardigen. Zoek en vind!&#8217;
&#8216;Er zijn fundamentele waarden en als die geweld aan worden gedaan, dan moet je daar boos over worden. Mensen die verontwaardigd zijn uit naam van waarden die ik niet onderschrijf, daar ben ik het natuurlijk niet mee eens. Maar zelfs die mensen heb ik nog hoger zitten dan mensen die onverschillig zijn of moedeloos.&#8217;

Frank Renout

‘Wees verontwaardigd!’

Ongelijke transzorg

Machtige Eerste Kamer

Democratisch tekort

Bange huisartsen

Verhaal van de week

Clickbait-sletjes

Nicolaas Veul

Nederland in crisis

Hans against the machine

Iedereen naar het buitenland

Hollander zoekt asiel

‘Mam, ik ga toch niet dood?’

Reportage

Tibet bezet

China verstevigt zijn grip

Het verdriet van Tibet

Iedereen is hypocriet

Hannah Prins

Tien openluchtbioscopen

Cultuurtips