Roman / ‘South Wind’ van Norman Douglas
Norman Douglas, zoon van een Schot­se vader en een Oostenrijkse moeder, publiceerde in 1917 South Wind, een van de vroegste echt moderne romans van de twintigste eeuw. Dat plaatst hem in het gezelschap van Marcel Proust en Thomas Mann, de romanvernieuwers van de twintigste eeuw, vooral omdat hij laat zien dat je niet of nauwelijks een plot nodig hebt om een meesterlijke roman te schrijven. Er zal wel een verklaring zijn voor de relatieve onbekendheid die het werk van Douglas ten deel is gevallen, maar wie Zuidenwind leest, krijgt het gevoel dat met de late publicatie van deze vertaling in het Nederlands een daad van gerechtigheid is verricht. Het is waar dat er weinig opzienbarends gebeurt in het boek. De vele bladzijden zijn hoofdzakelijk gevuld met gesprekken. Pas helemaal tegen het eind maakt de hoofdpersoon iets mee: hij is getuige van een moord.
De hoofdpersoon in kwestie is een Anglicaanse bisschop, Thomas Heard, die een bisdom heeft in Afrika. Hij vertrekt per boot om in zijn Britse vaderland zijn verlof door te brengen. Onder­weg bezoekt hij het eiland Nepenthe, waar een neef woont. Te midden van de lokale Afrikaanse bevolking treft Hearst daar een curieuze verzameling Europese immigranten: een Italiaanse priester die in God noch gebod gelooft, een hertog, een hertogin (is ze dat echt?), een extravagante rijkaard, een alcoholische dame die zich publiekelijk van haar kleren ontdoet, een dame van wie gezegd wordt dat zij onder ‘een vernis van conventionaliteit’ een hart verbergt dat ‘klopte van hartstocht’, een zeer artistiek aangelegde graaf, een groep Russen onder aanvoering van een mysticus die als ‘half Raspoetin half bolsjewiek’ wordt aangeduid, een middelbare matrone die een jonge Rus onderhoudt en een historicus die de oude geschiedenis van het eiland bestudeert zoals die door een zeventiende-eeuwse Italiaan is beschreven. Later voegt zich daar nog de immens rijke Amerikaan Van Koppen bij.
Nooit een lapje kleding
Al deze expats discussiëren er lustig op los, over alle mogelijke zaken: het leven zelf (alsof ze voorlopers zijn van het existentialisme), esthetiek, geneeskunst, lekker koken, de uitwassen van het fanatisme, de verschillen tussen godsdiensten. De een zegt: ‘Dat gehunker naar zuiverheid en die hypergevoeligheid voor wat morbide of immoreel is, is bepaald geen goed teken. Een gezonde man weigert zich te laten hinderen door vooroordelen over wat verkeerd of lelijk is.’ Een ander wijst zijn gespreksgenoot op het bestaan van wellust door onthouding: ‘Je schept er een morbide plezier in jezelf de normale emolumenten van het leven te ontzeggen. Het is een vorm van genotzucht.’
Weer een ander wijst erop dat ‘de Spartanen, een moreel zeer hoogstaand volk, het gewoon onfatsoenlijk vonden om niet te stelen. Een hedendaagse zonde, leugenachtigheid, werd door de grootste natie van de klassieke oudheid als een deugd beschouwd. Een hedendaagse deugd als het vergeven van je vijanden gold als een gebrek dat iets was voor slaven. Dronkenschap, door de klassieken evenzeer berispt als in moderne tijden, werd in de tussenliggende perioden het kenmerk van een heer van stand.’
De grote kracht van Douglas is zijn tintelende humor, die zijn uitdrukking vindt in een sardonische stijl. Onbarmhartig overdrijft hij de lelijkheid en bekrompenheid van de westerse hoofdpersonen en de schoonheid en morele onbevangenheid van de inlanders. ‘Er zijn er wel die zich tot het christendom hadden laten bekeren. Die droegen met Pasen hoge hoeden. Maar leugenaars…’ Dat in tegenstelling tot de niet-bekeerden: ‘Die hadden afschuw van liegen. Zij vijlden hun tanden, verorberden hun overtollige vrouwelijke familieleden, wisselden elke nieuwe maan van vrouw en droegen nooit ook maar een lapje kleding. Iemand die zich met een vijgenblad onder hen vertoonde belandde binnen vijf minuten in de kookpot.’
Dat is natuurlijk allemaal boutade. Maar we kunnen ervan op aan dat Douglas iets van zichzelf blootgeeft wanneer een van zijn personages verzucht: ‘Wat hadden ze zich in zijn hart genesteld, al die zwarte knapen! Wat een gezonde dieren!’
Douglas was praktiserend homo en woonde op Capri, dat model heeft gestaan voor Nepenthe. Een veelzeggende naam voor het fictieve eilandje: nepenthe is een soepje, gemaakt van een plantje dat een zorgverdrijvende drug bevat. Aantrekkelijk spul voor een levensgenieter die tijdens zijn volwassenheid twee wereldoorlogen heeft moeten meemaken.
Norman Douglas, ‘Zuidenwind’, Van Oorschot, vertaling Johan Hos, 427 p., € 22,50

Aart van Zoest

‘Wat een gezonde dieren!’

Opvangcrisis escaleert wéér

'Klimaatverandering vraagt om populisme'

Filosoof Chris Julien

Opvangcrisis dreigt weer te escaleren in Nederland

Verhaal van de week

Op de cover van Men’s Health

Teun van de Keuken

Westelijke Jordaanoever

Beeldreportage

Interview met Molly Crabapple

Over anti-zionisme

Het kabinet offert welvaart op voor productiviteit

Hans against the machine

Nog eentje dan!

Column Amber Wiznitzer

Queer Amsterdam, de roze stad

Cultuurtips