Nieuws!
In de eerste aflevering van de veelbesproken AVRO-serie De troon speelt Yorick van Wageningen de toekomstige koning Willem I, die veel aarzelt en piekert over zijn nieuwe functie. Van Wageningen benadrukt die aarzelingen van Willem tamelijk consequent door het eerste woord van bijna iedere zin of bijzin te herhalen.
&#8216;Wat&#8230; wat vinden jullie? [&#8230;] Hoe&#8230; hoe zal men mij aanspreken?&#8217; [&#8230;] &#8216;Maar&#8230; maar wat voor titel hoort daarbij?&#8217;
Deze &#8216;denkstotter&#8217; lijkt aanvankelijk een eigenaardigheid van Willem, maar al snel blijkt dat zijn tegenspelers er ook last van hebben. Gijsbert Karel van Hogendorp zegt bijvoorbeeld: &#8216;Het is voor het voortbestaan van de&#8230; van de Lage Landen als natie absoluut noodzakelijk dat er een&#8230; een nationale identiteit wordt geschapen!&#8217;
En dan Willem weer: &#8216;Een&#8230; een grondwet zal er zeker moeten komen. Ik&#8230; ik denk dat ik een koningschap niet eens accepteer, tenzij&#8230; En er moet een staatsloterij komen! En een scheiding van kerk en staat, net&#8230; net als in Frankrijk.&#8217;
Is het dan misschien een typisch negentiende-eeuwse manier van spreken? Helaas: je hoeft maar vijf minuten van een willekeurige andere Nederlandse dramaserie of soap te bekijken om die theorie te verwerpen. Ook in GTST kan niemand peinzend praten zonder die maffe denkstotter.
Nederlandse films en dramaseries beginnen altijd met een achterstand. De eigenaardigheden van het taalgebruik in buitenlandse producties ontgaan ons veelal, zodat ook matige Engelse dialogen in onze oren vaak behoorlijk professioneel klinken. Maar in het Nederlands treffen gênante toneelmaniertjes ons onmiddellijk als rare onnatuurlijkheden, waardoor we het geheel al snel amateuristisch vinden.
Film- en theatermakers zijn zich daar ongetwijfeld van bewust, maar toch kiezen ze steeds weer voor die denkstotter. Waar komt het misverstand vandaan dat zo&#8217;n hapering de dialoog natuurlijker maakt? Denken ze echt dat mensen zo praten? Vragen regisseurs er specifiek om, of komen acteurs er zelf mee? Vermoedelijk dat laatste, want in het improvisatieprogramma De vloer op zijn de denkstotters ook niet van de lucht. Maar uiteindelijk blijft het toch de verantwoordelijkheid van de regisseurs, en die geloven er kennelijk heilig in.
Natuurlijk kun je personages nooit zo laten praten als echte mensen. Echte mensentaal is namelijk&#8230; dan wordt bijna geen zin helemaal&#8230; dat is zo a-grammaticaal dat je&#8230; dat klinkt gewoon niet lekker. Voor de verstaanbaarheid is het handig als acteurs wat beter uit hun woorden komen dan echte mensen. Maar uitsluitend schitterende, doordenderende volzinnen, zoals bij Shakespeare, dat kan ook niet meer. Dat is niet &#8216;echt&#8217; genoeg.
Prima. Er moet dus een middenweg worden gevonden. Dat is algemeen bekend. Maar waarom dan de denkstotter? De eerste Nederlandse regisseur die dat eruit weet te rammen, zal het vermoedelijk nog ver schoppen.
(O, en dan liefst meteen ook de tussen-ja: &#8216;Jeanine is even weg &#8211; ja ze moest opeens plassen.&#8217;)

Jonathan van het Reve

Waarom stotteren Nederlandse acteurs als ze nadenken?

Ongelijke transzorg

Machtige Eerste Kamer

Democratisch tekort

Bange huisartsen

Verhaal van de week

Clickbait-sletjes

Nicolaas Veul

Nederland in crisis

Hans against the machine

Iedereen naar het buitenland

Hollander zoekt asiel

‘Mam, ik ga toch niet dood?’

Reportage

Tibet bezet

China verstevigt zijn grip

Het verdriet van Tibet

Iedereen is hypocriet

Hannah Prins

Tien openluchtbioscopen

Cultuurtips