<div class="lead">
Op 21 juni 1979, vandaag precies 37 jaar geleden, <a href="http://vandaagindegeschiedenis.nl/21-juni/" target="_blank">verscheen</a> de eerste Walkman op de markt. In de VS verschenen de eerste cassette-luisterboeken voor tijdens het joggen. Nederland bleef sceptisch, blijkt uit dit VN-artikel uit 1985: &#8216;wij zijn nog steeds een volk van rustig zitten met een boek.’
</div>
De laatste tijd nog een goed boek gehoord? Onder deze kop stond een interessant  stuk in de Herald Tribune over de nieuwste rage in Amerika: boeken op band.
Je kunt je voorstellen dat Willem Oltmans de Vespers van Rachmaninov op zijn walkman draait, dat iemand loopt te swingen op straat met de muziek van Prince of Michael Jackson in zijn of haar oren. Maar Hamlet of Oliver Twist op de walkman valt nog even buiten ons voorstellingsvermogen.
Zo niet in Amerika: joggen wordt daar nog leuker met Dr. Zhivago (in verkorte versie) op de koptelefoon en scheren schijnt een plezier te zijn met King Lear. Strijken, afwassen, gras maaien, ’t kan allemaal met Lady Chatterley’s Lover. ‘Amerikanen doen graag twee dingen tegelijk en aan die wens voldoen we,’ zegt Valeri Cade, president van de audio-video-afdeling van de grote Amerikaanse uitgeverij Simon &amp; Schuster. ‘In september komen onze Sound Ideas cassettes op de markt.’
Een andere grote uitgeverij, Random House begint ook in september met Audio Books en Bantam Books kondigt voor begin volgend jaar een serie gesproken boeken aan (Bantam Audio). Warner Audio heeft al 250 gesproken meesterwerken op de band staan en uitgezet in de Amerikaanse boekwinkels. Voor de duidelijkheid: het gaat hier om sterk ingekorte versies: ‘artfully abridged&#8217;, kunstig ingekort. Dickens’ A Tale of Two Cities gaat op twee bandjes.
Er is kritiek, Jonathan Kozol, schrijver van Illiterate America, vindt dat er iets heel belangrijks in de Amerikaanse traditie verloren gaat als de kinderen voortaan Mark Twain horen op hun walkman in plaats van het boek met rooie oortjes te lezen in bed. Ze missen die heerlijke sensatie van een boek doorbladeren, ruiken, voelen en gretig hier en daar al een paar zinnen lezen. Maar hij zal eerst zijn kritiek op een cassette moeten inspreken wil hij gehoord worden: er zijn in Amerika 140 miljoen meer cassetterecorders dan televisietoestellen. In de duizend Waldenbooks boekwinkels worden speciale audiocenters ingericht waar de klanten hun keus kunnen maken: Waldenbooks Chain heeft 248 gesproken boeken in voorraad.
Ook American Express heeft zich met volle kracht op de markt gestort met 200 miljoen brochures waarin de cassettebibliotheek met honderd meesterwerken wordt aangekondigd. 1984, gelezen door Derek Jacoby ( van I Claudius), Call of the Wild (door Stewart Granger — licht slissend mag ik hopen), Dr. Zhivago (in twee uur gelezen door Paul Scofield) en Hamlet (door John Gielgud).
Twee uur is de gemiddelde tijd voor een meesterwerk en de gemiddelde prijs is vijf dollar. Er zijn complete versies, maar die duren twintig uur en kosten vijfenzeventig dollar. Veel bibliotheken hebben ze en negentig procent is voortdurend uitgeleend.
De grote Nederlandse uitgevers beginnen hartelijk te lachen bij het idee dat ze W.F. Hermans of Oek de Jong op band moeten zetten. Om van Yourcenar of Kundera nog maar te zwijgen. Rob Mendel van Meulenhoff: ‘Het is ons wezensvreemd, wij denken liever aan mooie omslagen en een goed lettertype. Ik moet er niet aan denken.&#8217;
De zegsvrouw van Elsevier: ‘Dat slaat hier niet aan, wij zijn nog steeds een volk van rustig zitten met een boek.’
Querido denkt er niet over, daar worden alleen de stemmen van dichters op band gezet. Op twee bandjes lezen acht dichters voor uit eigen werk, onder anderen Rutger Kopland, Judith Herzberg en Vasalis, maar er wordt nog altijd een (gedrukte) bundel gedichten bijgeleverd.
<q class="pull-right">‘Het is een grote flop geworden, er is geen steek van verkocht.</q>Frans Pruyt van Sijthoff heeft ervaring met boeken op band. Sijthoff distribueerde drie jaar geleden de gesproken boeken van Uniepers: tien klassiekers, voorgelezen door Nederlandse acteurs en actrices, onder regie en leiding van Henk van Ulsen. Frans Pruyt: ‘Het is een grote flop geworden, er is geen steek van verkocht. Het had geen glimp van hoop in zich. ’
Waarom dan in de Verenigde Staten wel? ‘Daar hebben ze geen keus tussen lezen en luisteren. Daar lezen ze gewoon niet.’
Uniepers (Marinus van Raalte) is ’t niet met hem eens: ‘We zijn bezig met de voorbereiding van een serie verhalen op band, Nederlandse en vertaalde, ook van schrijvers van nu. Hoofdzakelijk korte verhalen, om inkorten te voorkomen. ’
Marinus van Raalte laat zich niet afschrikken door de flop van drie jaar geleden. ‘We krijgen nu telefoontjes van mensen die de banden willen bestellen. We waren te vroeg: wanneer je het publiek een nieuw produkt aanbiedt, weet ’t er niet meteen raad mee. <q class="pull-left">De meeste mensen hadden het idee dat ze de tape als ze ’m één keer hadden gehoord, konden weggooien.</q>
De boekhandelaren stonden ook niet te springen om een leuk luisterhoekje in te richten en geluidsapparatuur aan te schaffen. Ze bestelden als er vraag naar was, maar namen geen bandje in voorraad. Er was nogal wat kritiek op de (noodzakelijk) verkorte versies van de tien luisterhoeken zoals Uniepers ze noemde. Ellen Vogel las Jane Eyre op twee bandjes (drie uur), Lou Landré, Jules Royaards, Ina van Faassen en Henk van Ulsen persten respectievelijk De Tijdmachine van H.D. Wells, Brave New World, Lady Chatterley’s Lover en The Odessa File in drie uur.
Marinus van Raalte: ‘In de praktijk was het inkorten niet zo’n probleem, als er in de tekst staat dat de man iets fluistert laat de verteller automatisch zijn stem zakken. Dat soort dingen kun je er dus gemakkelijk uit laten. Een boek op tape is een nieuwe creatie, dergelijke inkortingen zijn verantwoord. Toch, als ik Lawrence nu zou doen, zou ik er twee uur langer over doen. Helaas kan dat niet, vijf uur band wordt te kostbaar. ’
Koningin van de luisterhoeken is vooralsnog de christelijke dichteres Nel Benschop. Uitgeversmaatschappij Kok in Kampen heeft meer dan vijfduizend cassettes verkocht waarop zij haar gedichten voorleest. Een goeie tweede (bijna vijfduizend) is Phil Bosmans met Menslief, ik hou van je. Kok laat meer auteurs hun eigen werk op band voorlezen en heeft daar een redelijk succes mee: Gabriël Smit, Olaf de Landell, Sipke van der Land en Huub Oosterhuis lopen aardig.
<q class="pull-right">We zouden ’t in de platenwinkel moeten proberen</q>Zegsman van Kok: ‘Nel Benschop lukt altijd, maar een luisterhoek is niet een artikel dat je in Nederland gemakkelijk kwijt kunt. Misschien omdat we ons nog te veel op de boekhandel richten, we zouden ’t in de platenwinkel moeten proberen. Wij hebben de luisterhoeken even laten slapen, maar we gaan er binnenkort weer mee aan de gang. De toekomst ziet er mooi uit.’
<div class="gpdr-overlay-wrapper">
 <script type="text/plain" class="gpdr-iframe gdpr-service-twitter">
<blockquote class="twitter-tweet" data-width="500">
21 juni 1979 - Sony presenteert de Walkman <a href="https://t.co/0JkubljNj0">https://t.co/0JkubljNj0</a> <a href="https://t.co/xoD5NGu35P">pic.twitter.com/xoD5NGu35P</a>
&mdash; Historiek.net (@historiek) <a href="https://twitter.com/historiek/status/745159957209718785">June 21, 2016</a></blockquote>
<script async src="//platform.twitter.com/widgets.js" charset="utf-8"></script> </script>
<div class="row">
<div class="col-sm-12">
<div class="gdpr-content">
<h4>Twitter</h4>
Deze dienst is alleen beschikbaar wanneer alle cookies zijn geaccepteerd
 <a href="javascript: Cookiebot.renew()" class="gdpr-settings btn btn--primary button--primary">Wijzig cookie voorkeur</a>
 </div>
</div>
</div>
</div>