Roman / Thomas en Daan
Robbert Welagen (1981) debuteerde op vijfentwintigjarige leeftijd met de novelle Lipari (Selexyz Debuutprijs 2007) en bracht sindsdien meerdere boeken uit. In Het verdwijnen van Robbert is hoofdpersonage Robbert eveneens net gedebuteerd met een boek getiteld Lipari, en wil hij verdwijnen van alles wat hij kent. Hij verkoopt zijn spullen, stopt met schrijven, neemt de trein naar een willekeurige plaats in Duitsland en dan naar Kythira, een eiland in de Ionische Zee, en verbreekt alle contact met zijn vorige leven, in de hoop dat mensen hem zullen vergeten.
Thomas: ‘Op de achterflap staat dat Welagen een “delicaat literair spel” speelt, “niet alleen met de lezer, maar óók met zichzelf”. Wat vind jij?’
Daan: ‘Ik vind het niet gelogen. In deze roman wordt gespeeld met literaire middelen: compositie, stijl, beeldkracht. Het verhaal gaat over een man met veel eigenschappen die de auteur ook kenmerken, die van zijn leven verlost wil zijn, een literair verhaal in de traditie van Pirandello. Zo vaak lees je dat niet in Nederland.’
Thomas: ‘Maar maken de autobiografische elementen de roman werkelijk veelzijdiger? Ja, het hoofdpersonage heeft dezelfde naam als de auteur, en er is sprake van veel meer biografische overlap tussen de twee. Alleen: levert dat een rijkere roman op dan wanneer de ik-verteller Piet heette en nooit een letter had geschreven? Ik vind het een beetje een gemakzuchtige manier om de suggestie van diepgang te wekken.’
Daan: ‘Natuurlijk voegt het wat toe, omdat het de thematiek van het willen ontsnappen en verdwijnen sterker maakt. De lezer ziet bij elke overlap een nieuwe ketting waarmee het hoofdpersonage aan de werkelijkheid geketend ligt. Nu moet hij niet alleen aan zichzelf, maar ook aan zijn naamgever ontsnappen. Dat namenspel zet de vertelling kracht bij. Maar ik ben met je eens dat het boek echte diepgang ontbeert.’
Thomas: ‘Hoezo?’
Daan: ‘Willen verdwijnen is een verlangen dat alleen uit de diepte van de geest kan ontstaan. Die wanhoop lees ik nergens terug. “Iets bleef permanent onvervuld en knaagde voortdurend aan me. Iets bezorgde me al jaren hoofdpijn. Wat het was wist ik niet. Gewoon het leven, denk ik.” Behalve dat dit houterig geschreven is, is het vooral niet genoeg om een roman waar te maken.’
Thomas: ‘Ja, mij gaat het ook te veel over het “nieuwe leven” met een “magisch karakter”, en daarbij worden allerlei gevoelens benoemd die ik zelf als lezer niet ervaar. Wat ik wel goed vind: de korte, simpele toon die wordt gebruikt. De staccato gedachtes, de herhalingen van huiselijke details: ze geven de beklemming van het hoofdpersonage krachtig weer. Ook mooi: hoe de ik-figuur steeds hardop nadenkt. Dan onderbreekt hij zichzelf midden in een monoloog en zie je hem ineens als vervreemde, zichzelf minachtende schrijver zitten: “Nee, wacht even, dit is niet de kern van de zaak,” zegt hij dan, om te constateren dat wat hij uitlegt “niet consequent” is met wat hij eerder beweerde. Zulke passages maken de roman de moeite waard.’
Daan:‘Ik waardeerde vooral de manier waarop het hoofdpersonage zich verhoudt tot boeken en vertellingen met hetzelfde onderwerp. Op de treinreis naar Rohen filosofeert de hoofdpersoon over een meisje dat hij zou kunnen tegenkomen, en wat een prachtig “brandend verlangen” zo’n ontmoeting in zijn gevoelsleven zou slaan, om vervolgens te schrijven dat dit boek niet zo’n boek is. Zo trekt hij het verhaal open, en stelt hij het in staat verbindingen aan te gaan met andere vertellingen en met onze fantasieën, zonder zijn verhaal erop aan te passen. ’
Thomas: ‘Dan voegt het literaire spel dus werkelijk wat toe aan de inhoud, en maakt het deze roman in zekere zin uniek. Vond je Het verdwijnen van Robbert daarmee ook geslaagd?’
Daan: ‘Deels. Het einde was uitermate onbevredigend. Het tweede deel (veel korter dan het eerste), dat zich afspeelt op Kythira, staat in het teken van een liefdesgeschiedenis die geen liefdesgeschiedenis is; de hoofdpersoon heeft altijd gehouden van zijn beste vriendin Chloe, een niet-beantwoorde liefde die hij als een van de oorzaken van zijn vertrek ziet. Maar nergens heeft de lezer de verwachting gehad dat het zou kunnen goed komen. Daarom raakt het laatste deel, waarin hij haar na acht jaar stilte ineens opbelt, me niet. Het is lusteloos. Dat het boek gaat om lusteloosheid, is geen excuus. Als de verdwijning een protest is, waar is dan het bloed, waar zijn de tranen?’
Thomas: ‘Misschien moet een verdwijning precies dit zijn: weinig woorden, verstilling, geen onnodig theater. Maar dan vraag je je af: waarom er een literair spel van maken, waarom het niet gewoon in stilte ondergaan?’
Robbert Welagen, ‘Het verdwijnen van Robbert’, Nijgh &#038; Van Ditmar, 192 p., € 17,50

Thomas Heerma van Voss

Daan Heerma van Voss

Waar is Robbert?

De erfenis van Bibi

Israël kiest

Verhaal van de Week

Migratie op z'n Spaans

Pedro Sánchez

Hoeze crisis?

Hans Stegeman

Adriaan van Dis

Interview

Liefdesbrief

Teun van de Keuken

De Warme Winkel

Theater

Panda-diplomatie

China

Herinvoering dienstplicht goed idee?

Debat

Leve de herfst

Poëzie