<div class="lead">Polen groeit en bloeit. Hoog tijd om af te rekenen met het verleden, vinden IT-ondernemers in Krakau. ‘Voor het soort werk waar mensen met initiatief en creativiteit voor nodig zijn, komen bedrijven naar Krakau.’</div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>‘Wij weten net zo veel van technologie als die lui in Silicon Valley. Maar we hebben een achterstand in sociale vaardigheden. We verkopen ons product slecht.’</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>‘Dat geklaag van jullie. Pessimistisch denken is typisch Pools. Altijd in de slachtofferrol. Zo wordt het nooit wat.’</p>
<p>Het gaat er stevig aan toe in Colab, het <span class="Cursief">coworking laboratorium</span> van Krakau, gevestigd in een oud fabriekspand. Wekelijks proberen Poolse ondernemers hier hun kennis en vaardigheden aan te scherpen. Richard Lucas, een succesvolle en rijke Britse zakenman die al 24 jaar in Krakau woont en onderneemt, heeft de groep zojuist een online college van de Amerikaanse programmeur en zakengoeroe Paul Graham getoond. ‘How to build a start-up’ is het thema.</p>
<p>De deelnemers aan de discussie, piepjonge Polen, zetten de eerste stappen op het ondernemerspad. In Colab huren ze een werkplek voor 75 euro per maand. Paul Nowak, de twintiger die klaagt over het gebrek aan internationaal verkooptalent, is er net een digitaal tijdschrift begonnen. Er werkt een modeontwerpster, een fotograaf en een bouwer van babyfoons. De boze opmerking over het pessimisme is van de Amerikaanse blogger Paul Chen, die een website bijhoudt over de Krakause technologiesector. ‘De hersenspoeling van Stalin doet in Polen nog steeds zijn werk,’ houdt hij voet bij stuk.</p>
<p>‘Dit is de elite van Krakau,’ zegt Richard Lucas met een knipoog. Hij staat te boek als angel investor; zijn vermogen investeert hij in veelbelovende ondernemers. Die probeert hij vooral te vinden in de groeiende groep technisch opgeleide jongeren in Krakau. ‘In plaats van bier te drinken met hun vrienden zitten zij hier. Deze generatie gaat een nieuw wereldwijd topmerk bedenken, de Poolse variant van Skype of Facebook.’</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p><b>Gemiddelde leeftijd: 27</b><br />Krakau is een jonge stad. Op de groene glooiing langs de rivier vangen verliefde stelletjes de eerste zonnestralen van het jaar, bij de terrasboot maken studenten selfies met een groep zwanen en langs de reling kauwen twintigers hun zapiekanka weg, een Poolse snack van pizzabrood. Er wonen 200.000 studenten in de tweede stad van Polen. Het is de generatie die werd geboren vlak na de omwenteling van de jaren negentig, toen Polen zich ontdeed van het communisme. Zij storten zich nu op de arbeidsmarkt.</p>
<p>En ze hebben het tij mee. Vorig jaar groeide de Poolse economie met ruim 3 procent, terwijl Nederland slechts een schamele 1 procent noteerde. In Krakau, voorheen vooral toeristenstad, komt de groei door <span class="Cursief">outsourcing</span> en <span class="Cursief">offshoring,</span> zoals de internationale termen luiden; West-Europese en Amerikaanse bedrijven besteden hun dienstverlening uit aan toeleveranciers, of openen een kantoor in Polen. Overal aan de ringwegen verrijzen kantoorkolossen, waarvan de ruiten blinken in de zon. Grote billboards verraden de bewoners: Capgemini, Heineken, Rolls Royce, Cisco, Shell en IBM. Hier beginnen jonge Krakauers hun loopbaan.</p>
<p></p>
</p></div>
<figure id="post-10911 media-10911" class="align-none"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2015/04/ae76c30f-7142-4660-998a-e3236df54d46_KRAKAU1-DEF_preview-kopie.jpg" alt="Illustratie: C-Vrine" /><figcaption>Illustratie: C-Vrine</figcaption></figure>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>‘Als je in Nederland de helpdesk belt met je vraag over het saldo op je airmilespas, wordt hier in Krakau de telefoon opgenomen. Dan wordt je in keurig Engels of Nederlands te woord gestaan,’ zegt de Nederlander Hans van der Brug, manager bij UBS, een Zwitserse bank die ook honderden werknemers heeft in Krakau. In de afgelopen zes jaar zag Van der Brug een compleet Business Park verrijzen, met bijbehorend treinstation waar vijfduizend mensen werken. En in de zuidelijk gelegen stadswijk Ruczaj wordt naast de vestigingen van Motorola, Nokia en UBS alweer driftig gebouwd.</p>
<p>De hausse aan buitenlandse dienstverlenende firma’s kwam precies op tijd voor de nieuwe generatie afgestudeerden. Terwijl Polen een hoog werkloosheidscijfer heeft – zo’n 12 procent – is dat in Krakau nog niet de helft. Eén op de acht mensen met een baan werkt bij een van de multinationals, en dat zijn vooral jonge mensen. ‘De gemiddelde leeftijd op ons kantoor is 27 jaar,’ zegt Van der Brug. ‘Krakause afgestudeerden verdienen hier een uitstekende boterham.’</p>
</p></div>
<div class="wpg-element streamer">
<blockquote>
<p>&#8216;Als je in Nederland de helpdesk belt met je vraag over je airmilespas wordt hier in Krakau de telefoon opgenomen.&#8217; </p>
</blockquote>
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Inmiddels staat Krakau in de toptien van belangrijkste outsourcing-bestemmingen wereldwijd, tussen louter Aziatische steden. ‘Voor het simpele productiewerk gaan bedrijven nog steeds naar Azië. Maar voor het soort werk waar mensen met initiatief en creativiteit voor nodig zijn, komen ze naar Krakau.’ Niet alleen de helpdesk, maar ook de boekhouding en personeelszaken worden uitbesteed. ‘Het voordeel is de Europese cultuur. Als je de klantenservice belt, moet degene die je te woord staat niet alleen je probleem begrijpen, maar je ook te woord staan volgens de heersende normen. En in Krakau spreken de jongeren hun talen.’</p>
<p>‘Het werk is prima en de verdiensten zijn goed,’ zegt Piotr Baranovski (30), een programmeur die voor het kantoor van UBS een sigaret staat te roken. ‘Je bent een radertje in het geheel. Maar ik heb leuke collega’s, en om vijf uur ’s middags is mijn werkdag afgelopen.’</p>
<p>Zijn collega Olena Tsjerevitjsna (28), afkomstig uit Oekraïne, sluit zich daarbij aan. Met de zogeheten <span class="Cursief">bluecard,</span> voor hooggeschoolde werkers van buiten de Europese Unie, kon ze in Polen aan de slag. ‘Krakau is een geweldige stad om te werken en ik leer veel in deze internationale omgeving.’</p>
<p>Dankzij de aanwezigheid van een grote technische universiteit stikt het in Krakau van de jonge programmeurs. In plaats van hun eigen bedrijf op te zetten, gaan ze liever bij een softwareontwikkelaar aan de slag. Zo heeft de bank van Van der Brug, UBS, 1100 programmeurs aan het werk in Krakau. Dat zal groeien naar 1800. ‘Bankieren gaat tegenwoordig online. Onze mensen bouwen veilige bankiersystemen en updaten die.’</p>
<p>De werknemers van UBS verdienen zeker 1500 euro per maand; een enorm salaris voor Poolse begrippen. Maar ook de werkgevers zijn blij: ‘In West-Europa kost personeel twee keer zo veel,’ zegt Van der Brug.</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p><b>Opvallend veel schoonheidssalons </b><br />De stad vaart wel bij al die goedverdienende Polen, zo is te zien in de Galeria Krakowska naast het nieuwe treinstation – een van de zes reusachtige warenhuizen van de stad. Merken als Zara, C&#038;A, Saturn en Douglas schitteren je tegemoet van achter de glazen kap. ‘De mensen die in onze branche werken, moeten representatief zijn. Mooie kleding, goede sieraden en schoenen,’ zegt Van der Brug. Het winkelcentrum heeft een bioscoop, een chique koffietent met alle soorten chocoladebonbons en opvallend veel schoonheidssalons.</p>
<p>Polen maakt een verbluffende ontwikkeling door, zegt Van der Brug. ‘Toen ik achttien jaar geleden in Krakau kwam wonen, was dit een moddervlakte met oude bussen. Het station was in deplorabele staat. Er waren een paar kleine buurtwinkeltjes en dat was dat.’ </p>
<p>De huidige generatie goedverdienende Polen groeit op in een radicaal andere samenleving dan die van hun ouders. Dat is te zien op de openluchtmarkt, elke zondagochtend naast de Hala Targowa, de oude markthal van de stad. Daar verkopen zestigplussers hun schamele bezit uit het communistische verleden: serviesgoed, knuffelbeesten en oud ijzer. ‘Het leven is niet gemakkelijk,’ zegt de 63-jarige Jan Bazynski, die antieke klokken probeert te slijten. Van de meeste staat het uurwerk stil, maar met behulp van een schroevendraaier krijgt hij elke klok weer aan het tikken of galmen. ‘Maar we hebben onze vrijheid terug, en dat is een hoge prijs waard.’ Naast hem past een oude man versleten derdehands schoenen, die nog geen zloty kosten. Er wordt gerookt, gerocheld, gegrapt en op de hoek van het plein zitten een paar vrouwen aan de wodka – het is half acht ’s ochtends.</p>
</p></div>
<div class="wpg-element streamer">
<blockquote>
<p>&#8216;Toen ik achttien jaar geleden in Krakau kwam wonen, was dit een moddervlakte met oude bussen.&#8217; </p>
</blockquote>
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>‘Grijzer dan grijs’ was Krakau tijdens het communisme, zegt Kristof Görlich, begin jaren negentig de eerste wethouder van Economische Zaken in post-communistisch Krakau, nu manager van technologiebedrijf Aspen. ‘Er was wel thee, maar zonder suiker.’</p>
<p>Na de omwenteling was Polen niet alleen bankroet, de economie bestond simpelweg niet, zegt Görlich. ‘Spullen hadden geen geldelijke waarde, er was tot dan toe geen vraag en aanbod, geen handel. Bezit bestond niet.’</p>
<p>Na 1990 voerde Polen onmiddellijk de vrijemarkteconomie in. ‘Het waren snoeiharde hervormingen, maar de bevolking stond erachter. Iedereen wist dat het moeilijk werd.’</p>
<p>Als wethouder moest Kristof Görlich Krakau economisch op de rails zetten. ‘Ook de democratische instituties moesten vanaf de grond worden opgebouwd.’ Iedereen wist dat de stad een enorme toeristische potentie had. En dus werd eerst het oude centrum flink gerenoveerd. Het stadsbestuur mikte op de titel Culturele Hoofdstad van Europa, wat uiteindelijk in het jaar 2000 werkelijkheid werd.</p>
<p>Maar Görlich, na zijn wethouderschap raadslid, zag begin jaren negentig ook al de kansen van de informatietechnologie. ‘We hadden een stedenband met het Schotse Glasgow. Daar zat het Amerikaanse Motorola, met een manager die klaagde over de stijgende personeelskosten: ‘Kris, onze jongens worden te duur.’ ‘Waarom komen jullie niet naar Krakau,’ antwoordde ik. ‘Toen ze kwamen kijken, waren ze meteen enthousiast. Hun eis: ze wilden zich per se huisvesten in een van de mooiste gebouwen van de universiteit. “Doen!” fluisterde ik tegen de aarzelende rector. Hij zei ja. Dat gaf de doorslag.’</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p><b>Lagelonenland </b><br />Met de toetreding van Polen tot de Europese Unie in 2004 werd de poort voor multinationals geopend. Het onderwijs was altijd goed in Krakau, zegt Görlich, die trots wijst op het feit dat de Jagiellonische Universiteit een van de oudste van Europa is. ‘Tijdens het communisme was onderwijs gratis, en de technische opleidingen waren in orde. Als je als stad goed onderwijs hebt, dan komt de rest vanzelf.’</p>
<p>Tot een paar jaar geleden moesten veel hoogopgeleide afgestudeerden in arren moede aan de slag als productiewerkers in West-Europa. Nu zijn ze gewild in eigen stad.</p>
<p>Waarom zou je risico lopen en een eigen onderneming beginnen, als je zo goed kunt verdienen bij een multinational? ‘Om een eigen bedrijf te laten slagen, moet je heel hard werken en heel veel geluk hebben,’ zegt UBS-programmeur Pjotr Baranovski. ‘Hoeveel procent van die start-ups slaagt, misschien tien?’</p>
<p>En als je werkloos raakt, heb je een probleem in Polen, vult Hans van der Brug aan. ‘Van een uitkering van honderdvijftig euro in de maand kun je niet leven. Polen staan te boek als harde werkers. Maar dat komt ook doordat je niets hebt als je niet werkt.’</p>
<p>Toch is er langzaamaan iets aan het omslaan in Krakau. Veel jongeren vrezen voor hun carrièreperspectief op langere termijn. Een aantal jaren goed geld verdienen, maar daarna? ‘Niet iedereen kan manager worden,’ geeft Pjotr Baranovski toe, die zelf wel die ambitie heeft.</p>
<p>Maar er speelt nog iets anders. Het zal niet lang duren voordat het gedaan is met het voordeel van Polen als lagelonenland. De ondernemers in Colab zijn zich daar sterk van bewust. ‘Ondanks de groeiende economie blijft Polen onderdeel van de aanvoer- en productielijn van het buitenland,’ zegt blogger Paul Chen. ‘Daar moeten we vanaf. Op de lange termijn moeten de IT-jongeren vanuit hun comfortabele werkplekken de markt op.’</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p><b>Tramsimulator</b><br />De Wereldbank waarschuwt dat de groei van Polen zelfs kan stagneren als Polen zich niet ontwikkelt. ‘In plaats van het imiteren van anderen moeten er nieuwe ideeën gegenereerd worden. Van kwantiteit naar kwaliteit, en van het maken van aardappelchips naar microchips,’ aldus de Poolse econoom Marcin Piatkowski van de Wereldbank in zijn laatste verslag.</p>
<p>‘Een eigen merk’ noemt investeerder Richard Lucas dat. Bij veel jonge Krakauers ontbreekt het aan vertrouwen om zelf aan de slag te gaan, zegt hij. ‘Ooit was Krakau het centrum van handelend Europa. Maar het communisme heeft het eigen initiatief kapotgemaakt.’ De pakweg drieduizend start-ups van de stad zijn de Poolse voorhoede, die nu definitief moet afrekenen met het verleden, vindt hij.</p>
</p></div>
<div class="wpg-element streamer">
<blockquote>
<p>&#8216;Polen staan te boek als harde werkers. Maar dat komt ook doordat je niets hebt als je niet werkt.&#8217; </p>
</blockquote>
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Om dat te bereiken, organiseert hij elke donderdagochtend om half acht ‘Open Coffee’ voor zelfstandigen die zichzelf willen presenteren en samenwerking zoeken. Het kantoor van Google in het centrum stelt daartoe graag een ruimte beschikbaar. Terwijl toeristen in sierlijke koetsen worden rondgereden over het middeleeuwse plein wordt binnen aan de toekomst gewerkt. In de kleine conferentiezaal met overheadprojector presenteren de aanwezigen hun ondernemingsplan en gaan vervolgens met elkaar in gesprek.</p>
<p>De ideeën buitelen over elkaar heen. Zo heeft een van hen een ‘tramsimulator’ ontworpen, die hij in het buitenland wil verkopen; hij vraagt de aanwezigen om advies. De 27-jarige restauranthouder Olek heeft een applicatie bedacht waarmee je van tevoren je voorkeur kunt aangeven bij de kok en de bediening. ‘Ben je vegetariër of wil je een tafel bij het raam? Dan klik je hier.’ Na afloop van zijn presentatie raakt hij in gesprek met een Brit die werkzaam is in de horeca in Londen: ‘Zo’n app hebben we nog niet. Kunnen we eens verder praten?’</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p><b>Overheid als sta-in-de-weg</b><br />De aanwezigen trekken zich op aan het lokale succesvoorbeeld Estimote, een van de bedrijven waarin Richard Lucas investeerde. Dit IT-bedrijf, opgericht door twee Krakauers, ontgroeide Colab een paar jaar geleden. In hun nieuwe kantoor, gehuisvest in een voormalige chocoladefabriek, toont de 29-jarige medewerker Chris Waclawek zijn laatste product: de <span class="Cursief">beacon sticker</span>. Het is een klein microcomputertje dat in staat is signalen te zenden naar mobiele telefoons in de nabije omgeving. ‘Dit ding maakt onze dagelijkse omgeving slimmer,’ zegt Waclawek. De sticker van Estimote kun je plakken op spullen die zoek kunnen raken, zodat je telefoon trilt als je erbij in de buurt komt. Een museum kan de beacon naast een schilderij bevestigen, zodat de bezoeker informatie krijgt over het betreffende kunstwerk. De schoenwinkel kan hem op een schoen plakken, waardoor gemeten kan worden hoe vaak de schoen is opgepakt of gepast. Vervolgens kan de verkoper gerichte aanbiedingen sturen naar de smartphone van de betreffende potentiële klant.</p>
<p>Of de revolutie van ‘slimme voorwerpen’ werkelijk doorzet, is nog maar de vraag. Maar inmiddels zijn wereldwijd wel 25.000 programmeurs aan de slag geschikte software te ontwikkelen voor de beacon van Estimote. Op het vliegveld van Londen is de technologie van Estimote al in werking, om de passagiers de weg te wijzen. Het Krakause bedrijf heeft een verkoopafdeling in New York en zelfs een kantoor in de technologieregio Silicon Valley in Californië – een droom voor Poolse IT-ondernemers.</p>
</p></div>
<div class="wpg-element streamer">
<blockquote>
<p>&#8216;In enkele decennia is alles veranderd in Polen, en dat hebben we zelf gedaan. Doorzettingvermogen is essentieel.&#8217; </p>
</blockquote>
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Het succes van Estimote zorgt ervoor dat internationale bedrijven met andere ogen gaan kijken naar het technisch talent in Krakau. Het Duitse telefoonbedrijf T-Mobile heeft naast Colab een broedplaats opgezet waar veelbelovende Polen gebruik kunnen maken van goedkope werkruimte en hun technologie. Zo hopen de Duitsers een graantje mee te kunnen pikken van een toekomstig Pools succes.</p>
<p>Van de overheid moeten de ondernemers het niet hebben, blijkt op de koffiebijeenkomst. ‘Om subsidie te krijgen, moet je stapels papier inleveren,’ zegt de ontwikkelaar van de restaurant-app. De jongeren relateren de bureaucratie aan het communistische verleden. ‘Polen is nog steeds een <span class="Cursief">low trust society</span>,’ beaamt Chris Waclawek van Estimote. Zijn bedrijf kreeg op het essentiële moment financiële ondersteuning van Y Combinator, een Amerikaans fonds dat beginnende bedrijven ondersteunt. ‘Zij vroegen een ondernemingsplan van twee A4’tjes en gingen met ons in zee.’</p>
<p>Volgens oud-wethouder Kristof Görlich komt de economische groei voor honderd procent voor rekening van de bedrijven en is de overheid een sta-in-de-weg. ‘Er is een nieuwe generatie opgestaan in Polen. <span class="Cursief">The sky is the limit</span>, denken zij. Zij hopen maar dat de overheid hen niet stoort. Belastingcontroleurs proberen voortdurend fouten in de aangifte te vinden. Dat werkt averechts voor ondernemers. Als de overheid zich dienstbaarder zou opstellen, zou de economische groei een paar procent hoger zijn.’</p>
<p>Het stadsbestuur moet leren de onstuimige groei te coördineren, zegt Hans van der Brug. Zo zou het de aanwezige berg aan programmeerkennis moeten bundelen, door een techcampus te bouwen ‘à la Silicon Valley’. ‘We hebben veel gloednieuwe kantoorgebouwen, maar voor echte creativiteit heb je eerder een speeltuin nodig dan een kantoor dat oogt als een fabriek.’</p>
<p>Polen moet verkooptalent creëren, vindt Chris Waclawek. ‘Dat hebben we tijdens de snelle groei nog niet kunnen ontwikkelen. Daarom hikken veel ondernemers aan tegen de stap naar het buitenland.’</p>
<p>Eén ding heeft Polen in elk geval wel, verklaart Waclawek stellig: doorzettingsvermogen. ‘Ik ben nog geen dertig, dus de verhalen over het communisme hoor ik van mijn ouders,’ zegt hij. ‘In enkele decennia is alles veranderd in Polen, en dat hebben we zelf gedaan. Als je een eigen bedrijf begint, is doorzettingsvermogen essentieel. Ook al was het soms moeilijk, we hebben niet opgegeven. Dat is ons geheim.’</p>
</p></div>


Michiel Driebergen

Van aardappelchips naar microchips

Opvangcrisis escaleert wéér

'Klimaatverandering vraagt om populisme'

Filosoof Chris Julien

Opvangcrisis dreigt weer te escaleren in Nederland

Verhaal van de week

Op de cover van Men’s Health

Teun van de Keuken

Westelijke Jordaanoever

Beeldreportage

Interview met Molly Crabapple

Over anti-zionisme

Het kabinet offert welvaart op voor productiviteit

Hans against the machine

Nog eentje dan!

Column Amber Wiznitzer

Queer Amsterdam, de roze stad

Cultuurtips