Communist in hart en nieren
Jan Vlietman, op 8 januari op 92-jarige leeftijd overleden, was een van de laatste levende Februaristakers, verzetsstrijder en nog altijd communist in hart en nieren; een bevlogen vakbondsman met de warme stem van de volksredenaar en de handen van de Dokwerker zelf &#8211; kolenschoppen waren het. Ondanks alle naoorlogse teleurstellingen en tegenslagen heeft hij de strijd nooit kunnen opgegeven, hij bleef knokken voor een communistische heilstaat; op herdenkingsbijeenkomsten, bij de onthulling van het Kindermonument en de Gerben Wagenaarbrug, en natuurlijk de begrafenissen van kameraden. Op scholen waarschuwde hij de jeugd voor de nog altijd aanwezige gevaren van antisemitisme, racisme en fascisme. Ome Jan, zeggen vrienden, was een gouden man, &#8216;iedereen was gek op hem, maar soms werd je gek van hem&#8217;. Tijdens verjaardagen &#8211; voor zover hij ze niet vergeten had &#8211; ging het binnen vijf minuten alleen nog over communisme en de oorlog, uitsluitend over dingen die ertoe deden. Bloemen behoorde je niet te kopen, dat was handel en maakte de mens niet beter; geld mocht je alleen uitgeven aan nuttige zaken, aan iets wat de arbeider sterker en vrij maakte. Hij leefde uiterst sober, maar hield van wijn en vooral van port. Hij had er verstand van, tijdens de oorlog werkte hij in de wijnkelder van Albert Heijn in Zaandam. 
Jan Vlietman werd op 23 maart 1919 geboren in Amsterdam-Noord in een groot evangelisch luthers gezin. Zijn vader was marktkoopman en &#8216;al jong had ik oog voor wat er om mij heen gebeurde. Rijk en arm, gruwelijk.&#8217; Ook Jan droeg kleren van de steun, &#8216;dat zag je van verre&#8217;. Hij at in gaarkeukens. Die schande is hem altijd bijgebleven. In de crisistijd kreeg hij werk bij de Draka Kabelfabriek, maar hij werd ontslagen om zijn communistische sympathieën. Aangemoedigd door zijn vader las hij veel; soms moest hij stiekem voor hem de Tribune, het blad van de communisten, kopen. Tantes van Jan waren Jehova&#8217;s getuigen en gooiden Jan herhaaldelijk het huis uit. De echte bekering tot het communisme kwam via Corrie, zijn latere vrouw. Haar vader was baggeraar en in geheim lid van de CPN. Bij Corrie thuis hoorde Jan, al in de jaren dertig, over Hitlers concentratiekampen. 
Door toeval kon Jan terecht bij een wijnhandelaar en in 1939 stapte hij over naar de wijnafdeling van Albert Heijn. Op 25 februari 1941 legden, vooral op initiatief van CPN&#8217;ers, arbeiders in Amsterdam massaal het werk neer uit protest tegen de deportatie van Joden. Overal in stad werden pamfletten &#8216;Staakt staakt staakt&#8217; verspreid. Jan wist ze aan de pont in Noord te bemachtigen en nam ze mee naar Zaandam. Daar riep hij met vertrouwde kameraden arbeiders op het voorbeeld van Amsterdam te volgen. Directeur Jan Heijn kwam vragen wat er gaande was, hij liet de stakers hun gang gaan. Na Albert Heijn werden andere bedrijven platgelegd. 
Jan kwam in het verzet, zowel het politiek verzet (het drukken en verspreiden van illegale bladen) als het gewapend verzet. Als lid van de Speciale Brigade moest hij beslissen over overvallen en liquidaties van verraders. Jan gaf opdrachten die vanwege de grote risico&#8217;s hoofdzakelijk door ongetrouwde mannen werden uitgevoerd. Dag en nacht verkeerde hij in levensgevaar; toch stichtte hij vol vertrouwen een gezin, met drie zonen. Na de bevrijding spoorde hij SS&#8217;ers op en ging terug naar Albert Heijn. Hij droomde van één grote vakbeweging, de communistische Eenheidsvakcentrale (EVC), kwam in het hoofdbestuur, maar in de Koude Oorlog werden CPN en EVC gewantrouwd als handlangers van de vijand, de Sovjet-Unie. In 1958 werd Jan Vlietman met andere oud-verzetshelden als Gerben Wagenaar grof en hardhandig weggezuiverd uit de CPN. 
Ondanks de haat en verbittering bleef Jan geloven in de idealen. De Sovjet-Unie noemde hij &#8216;een lelijk kind, maar het is wel ons kindje&#8217;. Plichtsgetrouw nam hij zijn kinderen mee naar het Russisch Staatscircus en het Bolsjoi Ballet, op vakantie gingen ze in de caravan naar de concentratiekampen waar Joden en communisten waren vermoord. De ineenstorting van het communisme heeft hem diep geraakt, maar hij was niet kapot te krijgen. Ook komend weekend had hij in Zaandam en op het Jonas Daniël Meijerplein, met wat restte van die mooie, barse stem, willen zeggen dat de oorlog nog altijd niet voorbij is. Nee, de microfoon liet hij zich niet afnemen.
Suggesties voor deze rubriek? Mail naar uithetleven@vn.nl

peter brusse

Uit het leven

Opvangcrisis escaleert wéér

'Klimaatverandering vraagt om populisme'

Filosoof Chris Julien

Opvangcrisis dreigt weer te escaleren in Nederland

Verhaal van de week

Op de cover van Men’s Health

Teun van de Keuken

Westelijke Jordaanoever

Beeldreportage

Interview met Molly Crabapple

Over anti-zionisme

Het kabinet offert welvaart op voor productiviteit

Hans against the machine

Nog eentje dan!

Column Amber Wiznitzer

Queer Amsterdam, de roze stad

Cultuurtips