<div class="info-box">
Romana Vrede (Paramaribo, 1972) is de eerste Zomergast van 2018. Op zondagavond 29 juli is zij te zien op 20.15 uur op NPO 2.
Vrij Nederland interviewde haar vorig jaar, na haar nominatie voor de Theo d&#8217;Or-prijs.
</div>
1. Marjet Roerink, regisseur eerste voorstelling: ‘Wat is er uitgekomen van de verwachtingen die je had bij je eerste voorstelling?’
‘Ik had geen verwachtingen. Als je zeventien bent, is het nu heilig. Verwachtingen zijn voor oude mensen.’
2. Martijn de Rijk, theatermaker:‘Kun je uitleggen wat je doet als je speelt? Wat ontglipt je beheersing?’
‘Vroeger dacht ik dat ik een emotionele acteur was, maar inmiddels weet ik dat ik juist heel technisch speel. Stem, mimiek, choreografie – alles is bij mij onder controle. Ware kunst zit voor mij in de beheersing.’
3. Moniek Merkx, artistiek leider jeugdtheatergezelschap Maas: ‘Moeten regisseurs casten op persoonlijkheden of op personages?’
‘Met regisseurs die casten op persoonlijkheid loop je het risico op typecasting. “Romana is zo’n sterke vrouw, die past goed bij personage zus-en-zo.” Ik vind het belangrijk met verschillende regisseurs te werken en ze eraan te herinneren steeds opnieuw naar me te kijken.’
<blockquote>‘Ik beschouw mezelf niet per se als vrouw of als zwart en zou graag eens een grote mannenrol spelen.’</blockquote>
4. Sabine Maertens, collega bij Onafhankelijk Toneel: ‘Welke rol wil je beslist ooit in je leven gespeeld hebben?’
‘Hamlet. Ik beschouw mezelf niet per se als vrouw of als zwart en zou graag eens een grote mannenrol spelen. De verantwoordelijkheid voor hoe het publiek me ziet, ligt bij de mensen, niet bij mij.’
5. Jenny Mijnhijmer, schrijver: ‘Wanneer besefte je dat je door het cultureel-diverse plafond bent gebroken en gewoon kunt acteren while black?’
‘Door mijn nominatie voor de Theo d’Or ontdekte ik dat ik níét door dat plafond ben gebroken. Daarvoor zag ik mijn kleur als een sieraad, een artefact dat ik kon inzetten zoals mijn stem. Geen verworvenheid, slechts de verpakking – maar in de media ging het er vrijwel alleen over dat ik de eerste genomineerde zwarte actrice was. Race, het betreffende stuk, gaat over positieve discriminatie. Tijdens de bekendmaking in het radioprogramma Opium benadrukte juryvoorzitter Ferry Mingelen dat ze me niet hadden genomineerd om me positief te discrimineren. Dat ze heel bewust hadden gekeken of ik goed speelde en de nominatie ook echt verdiende. Terwijl ik zelf op toneel helemaal niet bezig ben met mijn kleur. Ik probeer gewoon een mooie rol te spelen.’
6. Joeri Vos, toneelschrijver: ‘Jouw Who’s afraid of Charlie Stevens? is voor mij de indrukwekkendste, meest universele, aangrijpendste voorstelling die ik vorig jaar zag. En vooral: misschien wel de moedigste en persoonlijkste voorstelling die ik ooit heb gezien: die van een moeder over haar échte, eigen zoon. Een voorstelling die desondanks nergens “privé” werd. Hoe bewaak je de grens tussen persoonlijk en privé?’
‘Ik geloof in persoonlijk theater, niet in privétheater – theater is geen therapie. Door de filter van kunst kan privé persoonlijk worden. Mijn veertienjarige zoon is autistisch en zwakbegaafd. Ik wist dat ik eens een voorstelling over hem zou maken. Geen gezelschap durfde het aan, dus heb ik mijn eigen stichting opgericht. Het is de productie waar ik het meest trots op ben. Charlie heeft de geestelijke ontwikkeling van een kind van twintig maanden, maar het fysiek van een zeventienjarige. Mensen zijn bang voor hem en als ik eerlijk ben: ikzelf soms ook. Hij is zo sterk, zijn agressie kent geen begrenzingen. In onze maatschappij is weinig ruimte voor mensen die afwijken. Ik probeer op een andere manier naar hem te kijken. Niet als gehandicapt kind, maar als kunstenaar. Smeert hij de muur vol poep, dan denk ik aan de pindakaasvloer van Wim T. Schippers. Het maakt me toleranter richting hem. Als moeder van Charlie en als actrice leef ik een gespleten leven. In Who’s Afraid of Charlie Stevens? komen die werelden samen.’
<blockquote>‘Op toneel ben ik niet bezig met mijn kleur. Ik probeer gewoon een mooie rol te spelen.’</blockquote>
7. Joy Delima, toneelschoolstudent, protegé: ‘Als je een gesubsidieerd gezelschap mocht inrichten, hoe zou dat er dan uitzien?’
‘Met mijn stichting I Come In Peace – omdat ik Romana Vrede heet, hè – heb ik in feite mijn eigen gezelschap. In de toekomst zou ik iets willen maken over gender. Wat is vrouwelijk, wat is mannelijk, en wie bepaalt dat? Met mijn hoofd, gestript van alle vrouwelijkheid, word ik vaak gezien als man. Voor mijn vriendin is dat ondenkbaar: ik ben een vrouw. Zelf vind ik het vergelijkbaar met Charlies autisme: het is maar hoe je ernaar kijkt. Handicap of kunst. Man of vrouw.’
8. Marlies Heuer, actrice: ‘Waar zou je je leven mee vullen als theater niet bestond?’
‘Ik zou leraar worden en met kinderen de wereld bevragen. Mijn antwoord zou nooit zijn “omdat dat gewoon zo is”. Dingen zijn nooit gewoon zo. Het is een houding die we ons als volwassenen hebben aangeleerd.’
9. Bert Luppes, acteur: ‘Kan theater ook troost bieden?’
‘Voor mij is theater de definitie van troost. Het biedt de mogelijkheid dingen anders te bekijken. Dat Charlie zijn stoel als danspartner ziet, dat er verbeelding bestaat. Zonder theater zou de wereld een platte plek zijn – daar val je vanaf.’
10. Tulsa Corte, moeder: ‘Vergeet je mijn motto niet: goed uitrusten en minder afterpartyen?’ 
‘Lieve mama, afterpartyen? Ik ben 44. Mijn enige afterparty is als Charlie me ’s ochtends om half vijf wakker maakt om hem te verschonen. En goed uitrusten heb ik sinds zijn geboorte niet meer gedaan. Maar maak je geen zorgen, we bellen.’
 
11. Eric de Vroedt, regisseur Het Nationale Theater: ‘Van welke blikken vanuit het publiek heb je als actrice op toneel “last”?’
‘Van mensen die zich niet laten betoveren door wat er op het toneel gebeurt. Bij Race hoorde ik dat sommige mensen van the black community het stuk racistisch vonden. Zo’n opmerking raakt me, dat is het namelijk juist níét. Als je weigert je te laten verleiden, heeft theater geen effect. Tijdens het spelen ben ik niet bezig met het publiek, maar soms vang je zo’n blik op. Dan voel ik me een waardeloze tovenaar.
12. Deen van Liempd, camera-assistent, en Art Srisayam, danser: ‘Is er een verschil tussen Romana die net van de theaterschool af kwam en Romana vandaag?’
‘Toen ik met acteren begon, wist ik amper wat een première was, wat recensenten waren. Die naïviteit ben ik kwijt. Er is een autonomie voor in de plaats gekomen die daar ruimschoots tegenop weegt. Voor ik opga, denk ik vaak aan Charlie, dat relativeert veel.’
13. Ruurt de Maesschalck, acteur: ‘Wat zegt jouw Theo d’Or-nominatie over de huidige theaterwereld en zal die effect hebben op de toekomst?’
‘Ik denk dat de theaterwereld al langer in beweging is en dat mijn nominatie daar een gevolg van is. Er wordt een ander soort verhalen verteld. Eric [de Vroedt] loopt daarin vooruit op andere grote gezelschappen, ik ben ontzettend blij met wat hij maakt en dat ik met hem mag werken, maar ook op andere plekken wordt diverser gecast. Door mijn nominatie ben ik een soort Obama geworden. Aan de ene kant krijg ik heel toffe reacties, aan de andere kant ben ik me nooit méér bewust geweest van mijn kleur. Daarom wil ik dus Hamlet spelen en ja, óók een nominatie voor de Louis d’Or [prijs voor beste mannelijke hoofdrol]. Pas dan is de emancipatie écht gelukt.’
14. Anne Buurma, hoofddocent toneelschool: ‘Kun je, nu je succes hebt, je dromen en nachtmerries nog kwijt in je werk, of moet je mee in de polonaise over rode lopers?’
‘Mijn dromen en nachtmerries zullen altijd mijn drijfveren blijven. In Who’s afraid of Charlie Stevens? vielen ze samen, maar ook mijn rollen in Race en The Nation zijn daarop terug te voeren. De glamour van de theaterwereld zegt me niets. Ik heb het talent niet om te shinen op de rode loper. Mocht ik dat ooit vergeten, dan heb ik Charlie om me eraan te herinneren.’