<div class="lead">
Oud literair redacteur van de NRC Pieter Steinz was een marathonloper. Twee jaar geleden kreeg hij te horen dat hij de spierziekte ALS had. Sindsdien probeert hij daar mee te leven. Geholpen door literatuur.
</div>
Het is moeilijk kiezen, maar een van de mooiste stukken in Pieter Steinz’ Leven met ALS, literatuur als levensbehoefte is ‘Mijn leven als monnik’ naar aanleiding van het herlezen van de roman Narziss en Goldmund van Herman Hesse. In die roman vraagt de zwerver–kunstenaar Goldmund zich aan het einde van zijn leven af of hij niet toch beter een leven als monnik had kunnen leiden. Dat had hem veel ellende bespaard.
<q class="pull-left">Hij, die toch al geen overdreven Gargantua was, hoeft zich niet meer als een monnik te matigen in iets, want dat gaat nu vanzelf.</q>
Door de ernstige spierziekte waaraan hij lijdt hoeft Pieter Steinz zich niet de vraag te stellen of een leven als monnik niet beter was geweest: hij is er nu toe veroordeeld. Het leven heeft hem in de hoek gedreven, zoals hij met Henry David Thoreau zegt: ‘het gereduceerd tot de essentie’. Hij, die toch al geen overdreven Gargantua was, hoeft zich niet meer als een monnik te matigen in iets, want dat gaat nu vanzelf. Met dezelfde ironie constateert hij dat hij niet meer hoeft te gehoorzamen, want hij heeft niets meer te vertellen over zijn lichaam. Nederigheid? Had hij daar tot voor kort nog nooit van gehoord, nu is het tot een tweede natuur geworden. Zwijgzaamheid, het goud van het monnikenbestaan? Hij die niets liever deed dan het geven van lezingen, kan alleen nog een paar klinkers goed uitspreken. Steinz zou een ideale kloosterbroeder zijn, zegt hij, als hij daarbij niet ook aan narcolepsie leed, aan ‘slaperigheid casu quo luiheid’. Dat is voor een monnik des duivels oorkussen.
Het kloosterbestaan is voor Steinz ook niets omdat hij als ongelovige niets te bidden heeft. Hij zegt zelf dat hij gezegend is door nuchterheid en niet in paniek raakt bij de gedachte aan de dood. Hij wordt daarin gesterkt door wat hij heeft gelezen over de manier waarop anderen met zulke situaties zijn omgaan. Sokrates, om maar iemand te noemen. Die wachtte niet toen de beul hem de beker met giftige dollekervel gaf. Hij zette hem meteen aan zijn mond en dronk hem ‘losjes en kalm’ leeg. Hij had geen zin de zaak nog te rekken. Toen Steinz dit als middelbare scholier over Sokrates las vond hij dit ‘het toppunt van grace under pressure’. Van in stijl blijven onder druk.
<q class="pull-right">Je ziet bij Steinz waar lezen en literatuur goed voor kunnen zijn: literatuur maakt wakker wat in je sluimert, aan gevoelens, halve gedachten, vermoedens.</q>Je ziet bij Steinz waar lezen en literatuur goed voor kunnen zijn: literatuur maakt wakker wat in je sluimert, aan gevoelens, halve gedachten, vermoedens. Wat Steinz met deze ziekte aan gedachten, gevoelens en emoties ondergaat vindt hij voortdurend vertolkt in literatuur. Dat is aanleiding voor bespiegelingen omdat ze direct verband houden met zijn lot, of wat hij zijn ‘domme pech’ noemt. De gulzige veelvraat Gargantua moet hij vergelijken met de vloeibare voeding die hij nu krijgt. Hoe verhoudt zich het niksdoende leven van Oblomov met zijn nog steeds aanwezige nuttigheidsmoraal, ook al kan hij niet veel meer? Het lezen van Maarten Biesheuvels novelle Reis door mijn kamer stimuleert de fantasie van iemand die nu erg aan huis gekluisterd is, helemaal als je een kastje met alle Michelingidsen in je kamer hebt staan. Steinz voelt zich ‘een ALS-versie’ van Walter Mitty uit het verhaal van James Thurber over een saaie man die in zijn fantasie leeft als gevechtsvlieger, topchirurg en oorlogsheld. Steinz eigen fantasieën gaan over zijn gezonde zelf als marathonloper, workaholic, vakantievierder en lekkerbek. De roman Het parfum van Patrick Süskind gebruikt hij om te kunnen gaan met het probleem dat hij overgevoelig is geworden voor luchtjes. Hij ruikt alles dubbel zo goed, tot in het pijnlijke toe.
<div class="figure--left">
<figure id="post-228818 media-228818" class="align-center"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2015/09/next-steinz-Joe-Brainard.jpeg" alt="" /><figcaption>Steinz &#8216;Joe Brainard&#8217;. Illustratie: Hajo de Reijger</figcaption></figure>
</div>
Steinz gebruikt de literatuur niet als apotheek. Zijn boekenkast is geen medicijnkast. Zijn ‘ideale kompanen’ vindt hij dichter bij zichzelf: zijn gezin, de liefde die hij daarvan ondervindt, zijn humor, zijn vermogen tevreden te zijn met met leven dat hij vijftig jaar heeft kunnen leiden, en zijn niet aflatende schrijflust. Literatuur is één van die kompanen. Ze is veel te veel tegelijk om alleen als medicijn te kunnen dienen. Literatuur kan helen, maar ook verwonden. Ze kan troosten, maar ook in het ongeluk storten. Steinz ziet literatuur als een ‘levensbehoefte’ omdat ze alles beïnvloedt en in alles doordringt, tot in de haarvaten. Hij heeft daarbij het voordeel dat hij een absolute omnivoor is, hij weet bijna elk boek tot een behoefte te maken, van Seneca’s De goede dood tot de verhalen over Dagobert Duck , van Elckerlyc tot de poëzie van J.C. Bloem. In Leven met ALS weet hij elk boek een organische plaats te geven in zijn leven, speciaal in zijn nieuwe leven als patiënt. Het gaat in Leven met ALS in elk hoofdstuk over fysieke en mentale beperkingen en hindernissen, maar tegelijk over een parallelle wereld in de literatuur, een spiegelwereld die over hetzelfde gaat maar dan met een ruimtegevende afstand. Die spanning geeft de indruk dat in Leven met ALS geschreven wordt met grace under pressure.
<figure id="post-228815 media-228815" class="align-center">
<figure style="width: 801px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" class="" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2015/09/next-Steinz-van-der-Heijden.jpeg" alt="" width="801" height="815" /><figcaption class="wp-caption-text">Steinz en Van der Heijden. Illustratie: Hajo de Reijger</figcaption></figure>
</figure>
<div class="info-box">
Leven met ALS is uitgegeven door Nieuw Amsterdam
</div>