<div class="lead">
Philip Huff zag met lede ogen aan hoe &#8216;de culturele elite&#8217; van Nederland reageerde op het verhaal van Griet op de Beeck. En dat in tijden van #MeToo. &#8216;Met zulke vrienden heb je geen vijanden nodig.&#8217;
</div>
Griet op de Beeck is de schrijver van drie zeer succesvolle boeken waarvan in totaal meer dan zevenhonderdduizend exemplaren zijn verkocht. Ze werd met haar werk genomineerd voor de AKO Literatuurprijs, De Bronzen Uil Publieksprijs (die ze won) en de Academica Literatuurprijs. Van haar debuut <a style="font-size: 1.25rem;" href="http://webwinkel.uitgeverijprometheus.nl/book/griet-op-de-beeck/9789044627695-vele-hemels-boven-de-zevende.html" target="_blank">Vele hemels boven de zevende</a> komt dit jaar nog een bioscoopfilm uit, volgend jaar verschijnt de filmversie van <a style="font-size: 1.25rem;" href="http://webwinkel.uitgeverijprometheus.nl/book/griet-op-de-beeck" target="_blank">Kom hier dat ik u kus</a>, en ze schrijft volgend jaar het Boekenweekgeschenk. Haar verhalenbundel <a style="font-size: 1.25rem;" href="https://webwinkel.uitgeverijprometheus.nl/book/griet-op-de-beeck/9789044629354-gij-nu.html" target="_blank">Gij Nu </a>was de bestverkochte verhalenbundel van 2016 en naar haar <a style="font-size: 1.25rem;" href="https://www.vpro.nl/programmas/zomergasten/lees/gasten/2016/griet-op-de-beeck.html" target="_blank">Zomergastenaflevering</a> keken hetzelfde jaar een half miljoen kijkers (dat zijn er meer dan naar Arjen Lubach of Hedy d’Ancona in hetzelfde seizoen). Ik wil maar zeggen: ook zonder één enkel mediaoptreden zou Op de Beecks nieuwe boek een bestseller zijn geworden.
Toch koos ze ervoor om vorige maand bij <a href="https://dewerelddraaitdoor.bnnvara.nl/gasten/griet-op-de-beeck" target="_blank">De Wereld Draait Door </a>aan tafel te gaan zitten, ter gelegenheid van de verschijning van<a href="https://webwinkel.uitgeverijprometheus.nl/book/griet-op-de-beeck/9789044629378-het-beste-wat-we-hebben.html" target="_blank"> Het beste wat we hebben</a>.
Waarom?
Je kunt als schrijver veel lullen over maatschappelijk engagement of daadwerkelijk proberen een verschil te maken.
<h3>Schadelijke reducties</h3>
In Nederland worden jaarlijks 62.000 kinderen voor de eerste keer slachtoffer van seksueel geweld. Op de Beeck vertelde op televisie dat zij als kind door haar vader is misbruikt. Dat gesprek over een door taboe en schaamte omgegeven onderwerp was voor tv-begrippen erg lang, gedurfd, en inhoudelijk. De receptie van haar laatste boek werd niet enkel gereduceerd tot dit moment, zoals in veel media gebruikelijk is —complexe zaken tot oneliners terugbrengen — de reductie was nog veel sterker: de vraag was of Op de Beeck haar misbruik niet had verzonnen.
<q class="pull-left">Ze helpen mee de cultuur van seksueel geweld tegen vrouwen in stand te houden door je uitspreken tegen deze cultuur te ridiculiseren.</q>Deze terugbrenging is niet alleen kortzichtig, naïef en dom. Het is bovendien schadelijk. Ze helpen mee de cultuur van seksueel geweld tegen vrouwen in stand te houden door je uitspreken tegen deze cultuur te ridiculiseren. Ik focus even op drie “progressieve” stemmen: <a href="https://www.volkskrant.nl/opinie/of-griet-op-de-beeck-zo-werkelijk-verlichting-vindt-is-maar-de-vraag~a4518591/" target="_blank">Max Pam in de Volkskrant</a>, <a href="https://www.groene.nl/artikel/mooiste-daad-voor-griet" target="_blank">Elsbeth Etty in De Groene Amsterdammer </a>en <a style="font-size: 1.25rem;" href="https://www.vn.nl/jamal-column-opdebeeck/">Jamal Ouariachi hier, in Vrij Nederland</a>, drie journalisten die meewerken aan de normalisering van seksueel geweld (zelfs als ze, zoals in het geval van Ouariachi, dat niet eens door lijken te hebben).
Pam begon zijn wekelijkse column ‘Beweringen &amp; Bewijzen’ met een typisch zet, opgeschreven vanuit een mannelijk soort autoriteit. “Op zichzelf was het een indrukwekkend gesprek met Griet Op de Beeck, maandag bij De Wereld Draait Door. Griet Op de Beeck is een meeslepende spreker, die ons moeiteloos meevoert van de ene naar de andere emotie.” Al deze trucjes: de context van gesprek “doorzien” (“op zichzelf…”); een (wit, mannelijk!) “wij” creëren; dat dan “moeiteloos: door vrouwelijke “emotie” wordt meegevoerd. En Pam, die nu eens koelbloedig zal gaan kijken hoe het werkelijk zit. Wat blijkt? Twee therapeuten [sic, want: één] hebben Op de Beeck “er heilig van overtuigd dat haar vader haar heeft overtuigd […] omdat zij moeite had zijn hand vast te houden toen hij stierf.” De vrouw als goedgelovig gansje, dus.
Maar: Op de Beeck sprak op de eerste plaats niet over emotie, ze sprak over misbruik en de 107 (!) indicaties die ze daarvoor heeft, die Pam allemaal weet te weerleggen met één boek, geschreven door twee mannen die dat in 1996 deden om ‘het tij’ van vrouwen met verzonnen herinneringen ‘te keren’.
<h3><q class="pull-left">Een op de tien meisjes wordt ongewild betast, een op de twintig wordt verkracht. Dat zijn nogal wat bewijzen voor beweringen dat mannen zich dagelijks als seksuele roofdieren gedragen.</q>Cijfers en herinneringen</h3>
Dit zijn de cijfers: in Nederland worden elk jaar naar schatting 62.000 (!) kinderen voor de eerste keer slachtoffer van seksueel geweld, bij meisjes komt het vaker voor: 41 procent van hen krijgt er mee te maken (een op de drie, dus), bij jongens is het percentage 23 procent. Een op de tien meisjes wordt ongewild betast, een op de twintig verkracht. Vanwege de gesloten gezinscultuur is het lastig cijfers over incest te achterhalen, maar een onderzoek stelt dat zeven procent (!) van de vrouwen te maken heeft met ongewenste intimiteit van familieleden. Bijna alle incestplegers horen tot het mannelijk geslacht, het zijn vaak ooms en broers, vaders en stiefvaders. Vaders gaan het verst in hun handelingen. Nederland heeft het hoogste aantal meldingen van kinderporno in Europa. Dat zijn nogal wat bewijzen voor beweringen dat mannen zich dagelijks als seksuele roofdieren gedragen.
Dan, de herinneringen: het is duidelijk dat Pam niet weet waar hij het over heeft. Herinneringen worden veel minder vaak “gemaakt” dan hij voorstelt: ze worden vergeten en vervormd, zeker, maar ze zijn bij incestzaken veel minder vaak “onwerkelijk” dan niet. Amerikaans onderzoek uit 2002 heeft het over vijfentwintig procent van de gevallen. Je bent als publicist niet verplicht iemand het voordeel van de twijfel te gunnen, wel mag worden verwacht dat je de cijfers kent, of een column met de titel “Beweringen en Bewijzen” op zijn minst grondig onderbouwt, zoals Op de Beeck met haar therapeuten deed.
Met de titel van zijn column, ‘Of Griet Op de Beeck zo werkelijk verlichting vindt, is maar de vraag’ impliceert Pam de scheidsrechter van verlichting te kunnen zijn. Griet op de Beeck is een intelligente, succesvolle, openhartige, (zelf)reflecterende en dappere vrouw. Het is om moedeloos van te worden dat haar verhaal wordt gereduceerd tot het wel of niet bestaan van verdrongen herinneringen. Maar Pam schrijft vanuit het idee dat een vrouw geen recht van spreken heeft en niet mag beschrijven wat er in de wereld gebeurt: “Zelf heeft zij daar geen directe herinnering aan, maar het is haar geopenbaard na intensieve gesprekken met twee therapeuten. Die hebben haar omzichtig geleid naar de conclusie dat het incest moet zijn geweest, waardoor haar leven zo onzegbaar zwaar was.” Onzegbaar nu dus juist niet: Op de Beeck spreekt zich uit over haar slachtofferschap, over daders, en over de omwenteling—ten goede!—in haar leven.
<q class="pull-left">De status quo is een bedreiging voor vrouwen.</q>Wel heeft Pam ten minste nog het fatsoen Op de Beecks leven en haar boek gescheiden te houden. Elsbeth Etty gaat in haar bespreking ‘Mooiste daad voor Griet’ nog een stap verder: zij zegt met een voorspelbare, uitgekauwde boze afrekening met De Wereld Draait Door dat Op de Beeck gestreeld wordt door de aandacht van de media voor haar misbruik, dat dit het mooiste is wat haar kan overkomen (ze citeert dan een zin uit Op de Beecks boek). Vervolgens vraagt zich af of “we echt willen weten” of Griet Op de Beeck is misbruikt door haar vader? Ja, dat willen “we”—want op misbruik en incest rust nog steeds een taboe. Maar tot die conclusie komt Etty niet. De vraag is ook niet of Op de Beecks herinneringen “tevoorschijn zijn getoverd”. Interessanter, schrijft Etty, is de vraag waarom Op de Beeck haar verdrongen herinneringen zo nodig aan de grote klok moest hangen.
<h3>Status quo</h3>
Op het gevaar af mezelf te herhalen: Omdat, Etty, de status quo een bedreiging voor vrouwen is. Vroegkinderlijk misbruik is een bijzonder ingewikkeld onderwerp. Dissociatie, verdringing, (liegen uit) schaamte: het komt daar allemaal bij kijken. De openheid van Op de Beeck is niet alleen bewonderenswaardig (ook omdat ze veel te verliezen heeft), het is ook een verzet tegen al het geweld dat mannen dagelijks plegen tegen vrouwen, ook als dat geweld niet direct seksueel van aard is. De enige die dát snapte, was VN-columnist Jamal Ouariachi, maar niet door empathie of logisch denken. Ouariachi heeft zelf een dochter van zes maanden oud en hij besefte dat hij haar geen “onaangename jeugd” wilde bezorgen, ongeacht of deze onaangename jeugd verzonnen was of niet. Ook Ouariachi twijfelde dus aan de objectieve waarheid van Op De Beecks verhaal, maar de subjectieve waarheid – dat zij haar jeugd zo beleefd had – was voor hem wél reden om naar Op de Beeck te luisteren. Niet dus, omdat hij Op de Beeck geloofde, maar omdat hij meende dat elke dochter die vindt dat haar vader een slechte vader is onze sympathie verdient. Allicht, maar dit is echt iets anders: dit gaat over seksueel misbruik. Het is teleurstellend dat Ouariachi dát niet benoemt.
Etty, Pam, Ouariachi, het zijn variaties van hetzelfde themaatje: de normalisering van seksueel geweld van mannen tegen vrouwen, door Op de Beecks verhaal te betwijfelen, te relativeren, haar optreden (en boek) “buiten” de literatuur te plaatsen—door het als “commercieel” te bestempelen, of over andere “vernietigende recensies” te spreken (zoals Etty deed, maar vervolgens de goede recensies niet te noemen, waardoor een behoorlijk onevenwichtig beeld ontstaat). Denken Pam, Etty, Ouariachi en co. nu echt dat iemand met een publiek profiel als Op de Beeck naar buiten komt als ze niet een vloot van aan zekerheid grenzende indicaties heeft?
Die variëren bij survivors van heftige emotionele reacties op de omgeving en onduidelijke fysieke klachten, tot problemen met het zelfbeeld en in de relaties met anderen, van onverklaarbare gevoelens en aandoeningen als anorexia en zelfmutilatie tot gesprekken over en reflectie op het psychologisch profiel van de ouders, de sfeer in het gezin, tot het bekijken van kinderfoto’s (dit alles uiteraard besproken met een therapeut). Op de Beeck vermeldde in haar gesprek met Matthijs van Nieuwkerk zelfs dat het misbruik ook bij haar oudere zus plaatsvond (die vervolgens door de familie werd uitgesloten). Ze is dus de tweede—niet de eerste—die deze uitspraken doet. Met dit verschil: zij gebruikt haar bekendheid om het onderwerp hoger op de agenda te krijgen, om daders en slachtoffers te definiëren en het gesprek op een hoger niveau te tillen. Alleen niet in de kolommen van Pam, Etty en Ouariachi, inderdaad. Omdat ze allemaal onderdeel zijn van het patriarchaat – en de status quo in stand houden.
<q class="pull-left">De indicaties variëren bij survivors van heftige emotionele reacties op de omgeving en onduidelijke fysieke klachten, tot problemen met het zelfbeeld en in de relaties met anderen.</q>Tot slot: toen Nico Dijkshoorn, toch een veel minder goed ontvangen en verkopende schrijver, enkele jaren terug een autobiografisch boek schreef over de mentale mishandeling door zijn vader, verscheen er niet één stuk van Pam et al dat het “verhaal” van Dijkshoorn in twijfel trok—de vraag was alleen: kon Dijkshoorn het naar zijn familie toe wel maken dit op te schrijven? De implicatie: Dijkshoorns woord was sowieso waar. Bij Griet op de Beeck wordt nog maar eens duidelijk hoe seksistisch en repressief de Nederlandse cultuur is. Vrouwen? Die bepalen niet zelf wat waar is en wat niet, dat doen wij—de mensen met een mannelijke blik—wel. En die mensen wíllen dat dit niet waar is.
Ik weet ook: tegenover deze columns, essays en besprekingen zullen de talrijke reacties van vrouwen (en wat mannen) staan die voor openheid zijn, slachtoffers die zich gesteund en gezien en dus gesterkt voelen, die wellicht zelfs stappen zetten om tot verwerking over te gaan. Die stappen zetten zij dan dankzij Griet op de Beeck, en niet dankzij Max Pam, Elsbeth Etty en Jamal Ouariachi, of andere leden van de progressieve, verlichte elite. Met zulke vrienden heb je geen vijanden nodig.
<div class="info-box-red-border">
<ul>
<li>Na zijn column over Griet op de Beeck schreef Jamal Ouariachi ook deze week weer over seksueel geweld, ditmaal naar aanleiding van #MeToo: <a href="https://www.vn.nl/jamal-metoo-ihave-discussie/">&#8216;De discussie over #MeToo en #IHave raakt door absurdisme ondergesneeuwd&#8217; </a></li>
<li>Cecile Landman deelde haar aangrijpende verhaal over de seksuele agressie van mannen aan VN: <a href="https://www.vn.nl/metoo-aanklacht-verdween-als-verkrachter-politieman-is/" target="_blank">&#8216;#MeToo De aanklacht die verdween: als je verkrachter een politieman is&#8217; </a></li>
</ul>
</div>

Philip Huff

De status quo is een bedreiging voor vrouwen

Opvangcrisis escaleert wéér

'Klimaatverandering vraagt om populisme'

Filosoof Chris Julien

Opvangcrisis dreigt weer te escaleren in Nederland

Verhaal van de week

Op de cover van Men’s Health

Teun van de Keuken

Westelijke Jordaanoever

Beeldreportage

Interview met Molly Crabapple

Over anti-zionisme

Het kabinet offert welvaart op voor productiviteit

Hans against the machine

Nog eentje dan!

Column Amber Wiznitzer

Queer Amsterdam, de roze stad

Cultuurtips