Recensie / Thomas en Daan
Coupé No. 6 van Rosa Liksom (1962) gaat over een jonge Finse studente en een dronken Rus die samen een coupé van de Transsiberië Express delen. Twee vreemden die elkaar naderen en weer verliezen. Het boek won de Finlandia Prize en was in eigen land een bestseller.
Daan: ‘Die Rosa Liksom. Achter op het boek staat haar uitspraak: “Publiciteit is paardenstront.” Denk je dat ze dat werkelijk meent, of is het een deel van haar imago, en daarmee van de publicitaire campagne? Het is een relevante vraag: hoe ver moet een auteur gaan in het verlangen naar aandacht voor zijn boek?’
Thomas: ‘Een oprecht statement kan ook onderdeel van een publiciteitscampagne worden. Maar uit de mond van een bestsellerauteur is deze zin op zijn minst verdacht, zeker aangezien het zo nadrukkelijk commercieel wordt ingezet.’
D: ‘Om achter haar motieven te komen, moeten we misschien vragen stellen als: Is het een modieus boek? Is het hip? Hypegevoelig?’
T: ‘Inderdaad, en nee: het verhaal heeft juist iets aangenaam gedateerds, met een treincoupé als voornaamste plaats van handeling, uitzicht op het onveranderlijke Russische landschap, een dronken reiziger die raaskalt over het verleden. Verfrissend, omdat het in zulke lange, poëtische volzinnen wordt beschreven.’
D: ‘Het is een nostalgische ervaring om in een roman meermaals de woorden toendra en taiga tegen te komen.’
T: ‘Maar het werkt wel. Coupé No. 6 staat vol met rake, beeldende typeringen van het voorbijtrekkende landschap. “De industriestad vol verloren dromen die wordt bewaakt door met roet besmeurde, moderne, verweerde voorsteden” – zo uitgelicht is de zin misschien wat pathetisch, maar als geheel heeft de roman een eigen toon en, nog belangrijker, een eigen ritme.’
D: ‘Ik heb de natuur van Rusland nog nooit zo mooi beschreven gezien, en aan de andere kant is er de grove taal van de dronken Rus. Toch bleef het boek voor mij een reeks observaties van buitenstaanders. Het raakte me niet wezenlijk. Maar je zou hier tegen in kunnen brengen dat het boek gaat over gewonde mensen die zich niet meer wezenlijk willen laten raken, dus dat het logisch is dat de lezer zelf niet wordt geraakt. Wat vind jij? Waarom wil ik eigenlijk geraakt worden?’
T: ‘Omdat emotionele betrokkenheid de voornaamste manier is om iets te onthouden, anders is er gevoelsmatig nauwelijks onderscheid met nieuwsberichten of reclamefolders. Maar naar mijn idee doet Liksom er juist te veel aan om ons te raken. Er zijn bijvoorbeeld herinneringen in het verhaal verweven die zouden moeten verklaren waarom het meisje deze treinreis maakt. Ze wilde de grote stad ontvluchten, ze had moeite met de relatie die ze daar had, en nog meer van dat soort geijkte motieven. Waarom zijn die nodig, is de aantrekkingskracht van de natuur niet genoeg reden?’
D: ‘Denk je niet dat het boek dan gruwelijk saai was geweest?’
T: ‘Welnee, er zijn ook meesterlijke boeken geschreven over mensen bij wie het tweehonderd bladzijden duurt voor ze hun bed uitkomen of die alleen maar wat door hun eigen straat slenteren.’
D: ‘Je onderschat de kracht van de personages in dit boek. De Rus heeft een paar moderne klassiekers op zijn naam, hoor. Over de Russische geschiedenis: “Daarna kwam die Duitse prinses, Catharina de Grote. Dat wijf had een kut zo groot als een wastobbe, liet zich neuken door Potjomkin, met zijn lul als een aubergine. De geschiedenis van Rusland is niet wat je noemt een triomftocht van het verstand.” Dat heeft wel wat.’
T: ‘Maar ik vond het zo voorspelbaar dat ze in die treincoupé langzaam naar elkaar toegroeien, dat er onder die agressieve houding toch iemand blijkt te schuilen om wie het hoofdpersonage gaat geven. Ik voelde uiteindelijk meer voor het verwilderde en beschadigde Russische land dan voor de twee hoofdpersonen. Dat kan niet de bedoeling zijn.’
D: ‘De grote verdienste van het boek is dat het me het idee geeft dat ik Rusland nog nooit zo heb ervaren, in al zijn lompheid en nuances. Dat is een verdienste van formaat, want ik ben nog nooit in Rusland geweest. Maar toch, afsluitend: denk jij dat ze die uitspraak over publiciteit als paardenstront werkelijk meent?’
T: ‘Voor zover ik dat op grond van de roman kan beoordelen: ja. Ik kan me echt niet voorstellen dat ze dacht aan een groot publiek toen ze haar tientallen natuurobservaties opschreef, of haar plot bouwde om een ouderwetse, langgerekte treinreis.’
Daan: ‘Dan blijft de vraag: zouden wij, heren van de pers, het boek ook hebben opgepakt als we die uitspraak niet hadden gezien?’
***/ ***1/2 Rosa Liksom, ‘Coupé No. 6’, vertaling Annemarie Raas, Podium, 160 p., € 18,50

Thomas Heerma van Voss

Daan Heerma van Voss

Paardenstront

Nie wieder is nu

Meebuigen is zinloos

Verhaal van de Week

Van burgerverzet tot dictators

Social media als geheim wapen 

Klimaat, klimaat, klimaat!

Teun van de Keuken

Wat gebeurt er nu>

Europa na de AfD

Weg met de model-minderheid

Interview Pete Wu

Sport wordt almaar duurder

Hans Against the Machine

Schieten en huilen in Israël

Cultuurtip

Staken is winnen

Debat op Dinsdag