<div class="lead">
Vorig weekend sloeg het regime van Wit-Rusland demonstraties hard neer. Maar het verzet in de nacht gaat door. Op reportage met de nachtelijke activisten van Minsk.
</div>
Soms suist er een politieauto langs. Dan schuilen de twee mannen – de anonieme artiest en zijn helper* – even in een nis. Verder is alleen het geluid van een veegwagen hoorbaar, ergens een straat verderop. Minsk, hoofdstad van een dictatuur, wordt om 3 uur ’s nachts brandschoon geveegd.
De mannen hebben de capuchon over het hoofd getrokken en dragen grote rugtassen. Bij een elektriciteitshuisje, in een binnenplaats parallel aan de centrale Onafhankelijkheidsboulevard, houden ze halt.
Op deze plek joeg vorige zaterdag een horde als robots ogende agenten op de anonieme artiest. Als een bewoner hem niet had binnengelaten was hij ook opgepakt; meer dan duizend mensen werden in dat weekend gearresteerd.
Geroutineerd strijkt de anonieme artiest lijm op de muur. Zijn helper haalt een stuk kartonpapier uit z’n tas, waaruit de contouren van een man gesneden zijn. Zodra de twee de poster aan de wand hebben geplakt sluipen ze de nacht weer in.
<figure id="post-354061 media-354061" class="align-none"><figcaption></figcaption></figure>
Morgenvroeg zullen passanten, op weg naar hun werk, de minister van Binnenlandse Zaken herkennen, afgebeeld in uniform, een pet op z’n kop voorzien van rode ster en met een priemend pistool in zijn rechterhand.
<figure id="post-354061 media-354061" class="align-none"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2017/04/OMorvan_Minsk_Art-9.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2017/04/OMorvan_Minsk_Art-9-320x213.jpg 320w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2017/04/OMorvan_Minsk_Art-9-640x427.jpg 640w" alt="" /><figcaption>Foto: Olya Morvan</figcaption></figure>
‘Ik ben trots op het uniform en de middelen van de NKVD,’ luidt de tekst naast de afbeelding. &#8216;We beledigen hem niet. We benoemen feiten,&#8217; zegt de artiest. Ooit, tijdens een parade, was de rechterhand van dictator Aleksandr Loekasjenko aangetreden in het uniform van de NKVD, de voorloper van de KGB, de staatsveiligheidsdienst ten tijde van de Sovjet-Unie. &#8216;De methodes zijn net als in Stalin-tijd,&#8217; aldus de helper. &#8216;De afgelopen weken zijn veel Wit-Russen opgepakt, door mannen in burger, zonder reden.&#8217;
<h4>Verzet tegen de dictatuur</h4>
De repressie van de oppositie in Wit-Rusland is steviger dan ooit. Honderden gewone burgers zijn veroordeeld tot wekenlange celstraf. Het regime jaagt op oppositieleiders, journalisten en activisten.
De anonieme artiest weet erover mee te praten. Al in zijn studententijd werd hij van de universiteit gegooid wegens lidmaatschap van een onafhankelijke studentenorganisatie. In de dertien jaar dat hij zich verzet tegen de dictatuur is hij meermaals gearresteerd. &#8216;Het gaat ons niet om Loekasjenko,&#8217; zegt hij. &#8216;We moeten ook praten over de ambtenaren die het systeem in stand houden. Zij zijn medeplichtig.&#8217;
Zijn meest tot de verbeelding sprekende werk is de ‘verbetering’ – zoals hij het noemt – van de muurschildering ‘Vriendschap tussen Minsk en Moskou’, een paar maanden geleden. Op het kunstwerk, dat in opdracht van het stadsbestuur werd aangebracht op een flat van twaalf verdiepingen, is een jongen te zien – Minsk – die een meisje met bloemen in het haar – Moskou – een fleurig boeket overhandigt.
&#8216;De vriendschap tussen Rusland en Wit-Rusland is van een verraderlijk soort,&#8217; vindt de artiest. Dus beklom hij op een dag een hoogwerker en schilderde hij prikkeldraad tussen de bloemen – subtiel, maar goed zichtbaar.
<figure id="post-354063 media-354063" class="align-none"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2017/04/minsk-moskou.jpeg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2017/04/minsk-moskou-320x213.jpeg 320w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2017/04/minsk-moskou-640x427.jpeg 640w" alt="" /><figcaption>De &#8216;Vriendschap tussen Minsk en Moskou&#8217; &#8211; met prikkeldraad. Foto: Egor Budgawl</figcaption></figure>
Een maand lang twijfelden de autoriteiten of ze de schildering in oorspronkelijke vorm zouden herstellen of oververven. Ondertussen woedde de discussie op de internetfora. Heel goed, want de Wit-Russen moeten nadenken over de relatie met Rusland, vindt de anonieme artiest. &#8216;De regimes spelen een verborgen spel waaraan burgers geen deelhebben.&#8217;
Hoewel Loekasjenko al 23 jaar soeverein de lakens uitdeelt in Wit-Rusland, geruggensteund door de Russische president Poetin, is de situatie sinds de Majdan-revolutie in Oekraïne (2013) veranderd, zegt de anonieme artiest. &#8216;Door de agressieve reactie van Rusland in ons buurland zijn Wit-Russen meer politiek bewust. Ze zijn gaan nadenken en iets gaan doen.&#8217;
De demonstratie van vorig weekend verschilt van eerdere protestrondes, benadrukt de helper. &#8216;Vroeger kwam ik vooral vrienden en kennissen tegen. Nu zag ik veel gewone mensen.&#8217;
<h4>Politieke discussie provoceren</h4>
In dezelfde nacht hangen de anonieme artiest en zijn helper nog twee posters op. Op de ene is het hoofd van de oproerpolitie afgebeeld, met de tekst ‘Ik organiseer massa-arrestaties van uw belastinggeld’, op de andere staat de politiechef van Minsk. ‘Ik en mijn jongens, wij ontvoeren u.’
Met zijn werk wil de anonieme kunstenaar ‘politieke discussie provoceren’. &#8216;Als we het systeem niet bediscussiëren zal er niets veranderen. Pas als iedereen meedoet kan democratie bestaan.&#8217;
<figure id="post-354062 media-354062" class="align-none"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2017/04/OMorvan_Minsk_Art-4.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2017/04/OMorvan_Minsk_Art-4-320x213.jpg 320w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2017/04/OMorvan_Minsk_Art-4-640x427.jpg 640w" alt="" /><figcaption>Foto: Olya Morvan</figcaption></figure>
Of hij niet bang is dat hem iets ernstigs overkomt? &#8216;Als je weet dat je iets goeds doet, mag er geen angst zijn,&#8217; zegt hij.
Een paar dagen later blijkt hoe gevaarlijk zijn werk is. Aleh Larychau, een andere, befaamde straatartiest, die de foto’s als eerste deelt op sociale media, wordt pal voor zijn huis door twee onbekende mannen in elkaar geslagen.
De posters zijn dan allang van de muur getrokken, maar op internetfora worden ze nog steeds gedeeld en bediscussieerd.
*Voor hun veiligheid zijn de kunstenaar en zijn helper anoniem opgevoerd. Hun namen zijn bekend bij de redactie. De foto&#8217;s werden gemaakt door <a href="http://hanslucas.com/omorvan/photo" target="_blank">Olya Morvan</a>. 

<div class="info-box">
Neem <a href="https://www.vn.nl/service/vrij-nederland-nieuwsbrief/" target="_blank">de nieuwsbrief van Vrij Nederland</a>.
</div>

Michiel Driebergen

Op pad met de Banksy van Minsk

Ongelijke transzorg

Machtige Eerste Kamer

Democratisch tekort

Bange huisartsen

Verhaal van de week

Clickbait-sletjes

Nicolaas Veul

Nederland in crisis

Hans against the machine

Iedereen naar het buitenland

Hollander zoekt asiel

‘Mam, ik ga toch niet dood?’

Reportage

Tibet bezet

China verstevigt zijn grip

Het verdriet van Tibet

Iedereen is hypocriet

Hannah Prins

Tien openluchtbioscopen

Cultuurtips