<div class="lead">
Al op dag één van de vluchtelingendeal met de EU gaat Turkije de fout in, bij de behandeling van vluchtelingen. Het belooft weinig goeds voor de &#8216;nieuwe samenwerking.&#8217;
</div>
Eind december schreef ik een <a style="font-size: 1em; background-color: white;" href="https://www.vn.nl/hoe-de-turkse-deportatiepolitiek-geen-nieuws-werd/" target="_blank">stuk</a> over een rapport van Amnesty International, naar aanleiding van de toen nog aanstaande deal tussen Europa en Turkije over de opvang van vluchtelingen. Amnesty had een rapport uitgebracht met daarin schokkende feiten over vluchtelingen die werden vastgeketend, geïsoleerd, en in een aantal gevallen getransporteerd naar geïsoleerde detentiecentra in het oosten en zuiden van het land. De afgelopen maanden zijn volgens Amnesty steeds meer vluchtelingen die werden onderschept op weg naar Griekenland overgebracht naar een detentiecentrum, van waaruit ze werden terug gestuurd naar hun land van herkomst. Onafhankelijk toezicht op de opvang van vluchtelingen in Turkije is er niet.
De Europese Commissie besloot ondanks het alarmerende Amnesty-rapport toch om Turkije tot een ‘veilig land’ te verklaren en zo kwam het afgelopen week tot een deal tussen Brussel en Ankara: vluchtelingen die aankomen in Griekenland worden teruggestuurd en voor elke vluchteling die in Turkije terugkeert wordt een Syriër of Irakees naar Europa gestuurd. In het Europarlement klonk veel kritiek op de deal. Koehandel is niet acceptabel, vluchtelingen terugsturen gaat tegen alle verdragen in en aan wie komen de miljarden die Turkije krijgt ten goede? De afspraken werden door EU-parlementariër Sophie in ’t Veld (D66) <a href="http://www.nu.nl/politiek/4227444/europees-parlement-ziet-bezwaren-akkoord-met-turkije.html" target="_blank">omschreven</a> als &#8216;een vertoon van zwakte, juridische dubieus en moreel volstrekt onwaardig’.
Vandaag werd bekend dat Artsen zonder Grenzen, Stichting Vluchteling maar ook de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR zijn gestopt met het verlenen van steun aan mensen die worden opgevangen in Kamp Moria op Lesbos. Dat is sinds de deal met Turkije omgebouwd tot een detentiecentrum van waaruit vluchtelingen worden teruggestuurd naar Turkije. ‘Het is te gek voor woorden dat vluchtelingen worden opgesloten. Dat is dwars tegen alle internationale verdragen in,’ <a href="https://www.vluchteling.nl/Nieuws-Overzicht/Update-vanuit-Lesbos-Turkije-deal" target="_blank">laat</a> Tineke Ceelen van Stichting Vluchteling in een verklaring weten. ‘Humanitaire hulp mag geen onderdeel worden van een deportatiesysteem,’ voegde Arjen Hehenkamp van Artsen Zonder Grenzen daar aan toe. Buiten de deportatiecentra blijven de hulporganisaties wel in actie.
In vervolg op het rapport in december van Amnesty blijkt nu dat Turkije één dag nadat de afspraken met de EU waren gemaakt al meteen in de fout ging. Afgelopen weekeinde zijn dertig Afghanen die waren onderschept op hun bootreis vanuit Turkije naar Griekenland meteen gedeporteerd naar Afghanistan. Met hun goedvinden, stelt Turkije. Tegen hun zin, weet Amnesty International, dat afgelopen week telefonisch werd benaderd door een van de vluchtelingen, die inmiddels weer in Kabul zitten. Ze waren bang dat ze door de Taliban iets zou worden aangedaan na terugkeer in hun eigen land. Het contact met de contactpersoon is na zijn aankomst in Kabul verbroken, omdat hij zijn mobiele telefoon niet meer opneemt.
Eurocommissaris Frans Timmermans, die een belangrijke rol heeft gespeeld in de onderhandelingen met Turkije, <a href="http://nos.nl/artikel/2094291-timmermans-migratieakkoord-stelt-ons-voor-zwaarste-klus-ooit.html" target="_blank">noemt</a> de uitvoering er van ‘de zwaarste klus ooit’. In reactie op kritiek van Amnesty bezwoor hij in december in een uitzending van Buitenhof dat samenwerking met Turkije ertoe zou leiden dat er meer wordt samengewerkt, en dat zo wordt voorkomen dat ‘er meer wordt mishandeld’.
De eerste tekenen over die nieuwe samenwerking zijn weinig hoopgevend.