Jan Wolkers. Dagboek. 1970. De Bezige Bij, 167 p., € 16,90
****
Dagboek
In 1970 wordt Jan Wolkers vijfenveertig jaar. Hij heeft dan de status bereikt van eminent Nederlands romanschrijver. In zijn dagboek van dat jaar kunnen we met hem meebeleven hoe hij dat artistieke en maatschappelijke succes beleeft. Natuurlijk is er in zo&#8217;n dagboek ook veel onbeduidends, alleen voor persoonlijk gebruik, zoals &#8216;Vrijdag 11 december. &#8217;s Middags twee roze pillen. Lezing Wageningen. Wandelen in bos met hondje.&#8217; Veel seks met Karina. &#8216;Ik likte haar reet en proefde de bittere smaak van het beetje bruin tussen haar billen. Kwam ondertussen klaar tegen haar onderbeen, liep gewoon leeg over haar enkel.&#8217; Sans gêne is zijn kenmerk; hij heeft platheid de Nederlandse letteren definitief binnengebracht. Ondertussen welgesteld, blijft hij volks en communist. Geniet van het goede leven en van alles wat natuur, literatuur, cultuur en horeca te bieden hebben. Redt een langpootmug uit een spinneweb. Luistert naar Billie Holiday. Schrijft. Geeft veertig jaar oude port aan zijn jarige zoon. Slikt pillen tegen benauwdheid. Doet ochtendgymnastiek. Noemt professor Verkuyl een vuilak en heeft meer duidelijke meningen. Rukt zich af. Maakt affiche voor het Angola Comité. Gaat naar de begrafenis van Ed Hoornik en ziet dat Mulisch, &#8216;die helemaal achter in de rij stond&#8217;, eenmaal binnengekomen &#8216;een fotogeniek plaatsje vooraan&#8217; weet te bezetten. Wolkers schuwt de publiciteit allerminst, komt met foto en al in de krant, waarover hij noteert: &#8216;Ik lach op die foto als een voddenjood die een levende paling in zijn aars voelt kronkelen.&#8217;
Arend Jan Heerma van Voss. Dokie. Een familiebericht. Van Oorschot, 173 p., € 17,50
****
Autobiografische notities
Geen fictie in dit familiebericht. Alle genoemde personen hebben echt bestaan, wat beschreven wordt is echt gebeurd, wat geciteerd wordt is letterlijk zo gezegd. Arend Jan is drie jaar oud wanneer in september 1945 zijn zevenjarige zusje Dokie in hun woonplaats Roosendaal op de rijweg wordt doodgereden door een passerende Nederlandse militair op een motorfiets. Niet met opzet, uiteraard. Ironie van het lot: de oorlog is kort tevoren afgelopen, de Duitse bezetters zijn weg. En dan dít. Andere ironie: de vader van het doodgereden meisje had er in 1938 als docent verkeersonderwijs in een speech op gewezen dat er op de weg veel ongelukken gebeuren en dat dan &#8216;vele malen de schuld aan de slachtoffers zelf ligt&#8217;. Hij besloot met de woorden: &#8216;Noodzakelijk is dus dat dit beperkt moet worden.&#8217; Er zijn meer van dit soort onnadrukkelijke ironische combinaties te vinden in het levensbericht van Heerma van Voss. Na de dood van Dokie wordt daarover binnen de familie niet gesproken &#8211; de kleine jongen krijgt te geloven dat ze in het ziekenhuis ligt, maar begrijpt van spelende buurkinderen wat de waarheid is en zegt tegen zijn moeder: &#8216;Dokie is helemaal niet ziek, die is dood.&#8217; Schrik, want het is taboe om dingen naar waarheid te benoemen. Onwil of onvermogen om te rouwen, geen beschikbare rituelen? Over Dokie werd niet gepraat. Heerma van Voss doet het nu, na zo veel jaren, wél. Resultaat is een meanderende zoektocht door het familieverleden. Documenten, dagboeknotities en dagbladpassages bieden objectieve, verifieerbare realiteiten, die persoonlijke herinneringen eventueel corrigeren: veel namen van personen en plaatsen, specifieke familiegewoontes en familietaal. Leeftijdgenoten van Heerma van Voss zullen menige aha-erlebnis beleven, voetballiefhebbers zien Cootje Bergman, Coen Dillen en anderen uit de vergankelijkheid opdoemen. Zo biedt de auteur, behalve herkenbaarheid op het psychologisch-existentiële vlak zijn lezers ook veel uit een voorbije alledaagse werkelijkheid. Niet te versmaden.

Aart van Zoest

Non-fictie

De erfenis van Bibi

Israël kiest

Verhaal van de Week

Migratie op z'n Spaans

Pedro Sánchez

Hoeze crisis?

Hans Stegeman

Adriaan van Dis

Interview

Liefdesbrief

Teun van de Keuken

De Warme Winkel

Theater

Panda-diplomatie

China

Herinvoering dienstplicht goed idee?

Debat

Leve de herfst

Poëzie